Lưu Trường là con thứ 7 của Hán Cao Tổ Lưu Bang và mỹ nhân họ Triệu. Ông là một trong số những người con của Lưu Bang ra đời sau khi Lưu Bang đã giành thiên hạ, lên ngôi hoàng đế (202 TCN).
Trong số các hoàng tử của hoàng đế khai quốc nhà Tây Hán, có một nhân vật nổi tiếng vì sức mạnh phi thường nhưng lại có số phận bi kịch, đó là Lưu Trường – con trai thứ bảy của Hán Cao Tổ Lưu Bang. Cuộc đời của ông là sự pha trộn giữa uy lực của một dũng sĩ và sự nông nổi của một người thiếu mưu lược. Dù được sinh ra trong hoàng tộc và sở hữu sức mạnh được người đời so sánh với Tây Sở Bá vương Hạng Vũ, Lưu Trường lại không có được sự khôn ngoan cần thiết trong chính trị. Chính vì vậy, ông nhiều lần làm những việc trái pháp luật, thậm chí kích động phản loạn, cuối cùng bị anh trai là Hán Văn Đế lưu đày và chết trong bi kịch khi mới 24 tuổi.
Lưu Trường sinh năm 198 TCN, là con của Hán Cao Tổ Lưu Bang với một mỹ nhân họ Triệu. Mẹ của ông vốn là cung nữ trong phủ của Triệu vương Trương Ngao. Năm 199 TCN, khi Lưu Bang dẫn quân đánh Hàn vương Tín và đi qua đất Triệu, Trương Ngao sai mỹ nhân họ Triệu ra hầu hạ hoàng đế. Sau đó Lưu Bang rời đi, nhưng người phụ nữ này đã mang thai.

Lưu Trường. Ảnh: Chat GPT.
Sau khi biết chuyện, Trương Ngao lo sợ nên đưa mỹ nhân họ Triệu ra ngoài cung ở riêng. Nhưng không lâu sau, thuộc hạ của ông là Quán Cao mưu sát Lưu Bang để trả thù cho việc chủ nhân bị sỉ nhục. Âm mưu bại lộ, Lưu Bang nổi giận, giết các thủ hạ của Trương Ngao và phế bỏ ông. Những người thân cận của Triệu vương, trong đó có mỹ nhân họ Triệu, đều bị bắt giải về quận Hà Nội.
Em trai của mỹ nhân họ Triệu là Triệu Kiêm cố gắng cứu chị nên tìm đến Tịch Dương hầu Thẩm Tự Cơ – một người thân cận của Lã hậu – nhờ nói giúp với triều đình. Nhưng vì Lã hậu ghen tuông nên cố tình giấu việc mỹ nhân họ Triệu đang mang thai với Lưu Bang. Kết quả là người phụ nữ đáng thương này bị ép phải tự sát sau khi sinh con. Đứa trẻ ấy chính là Lưu Trường.
Mồ côi mẹ từ khi mới lọt lòng, Lưu Trường được đưa vào cung nuôi dưỡng. Tuy nhiên thân thế đặc biệt của ông cũng khiến cuộc đời ông mang nhiều oán hận từ sớm.
Năm 196 TCN, sau khi dẹp được Hoài Nam vương Anh Bố, Lưu Bang phong Lưu Trường làm Hoài Nam vương. Khi đó ông mới hai tuổi, trở thành một trong những chư hầu nhỏ tuổi nhất trong lịch sử nhà Hán.
Sau khi Lưu Bang qua đời, quyền lực triều đình rơi vào tay Lã hậu. Trong thời gian bà nắm quyền, nhiều con trai của Lưu Bang do các phi tần khác sinh ra bị sát hại. Tuy nhiên Lưu Trường khi đó còn quá nhỏ nên không bị coi là mối đe dọa và may mắn giữ được mạng sống.
Năm 180 TCN, Lã hậu qua đời. Các đại thần tiến hành chính biến, tiêu diệt họ Lã và đưa Đại vương Lưu Hằng lên ngôi, tức Hán Văn Đế. Khi ấy trong số các con trai của Lưu Bang còn sống, chỉ còn lại Văn Đế và Lưu Trường. Vì tình nghĩa anh em hiếm hoi còn lại trong hoàng tộc, Hán Văn Đế đối xử với Lưu Trường khá khoan dung và ưu ái.
Tuy nhiên, Lưu Trường lại không phải là người biết giữ chừng mực. Khi trưởng thành, ông trở thành một người đàn ông cao lớn, sức lực phi thường. Sử sách chép rằng ông có thể nhấc một chiếc đỉnh đồng nặng lên quá đầu. Trong thời cổ đại, đỉnh đồng thường nặng hàng trăm cân, vì vậy sức mạnh của Lưu Trường khiến nhiều người kinh ngạc. Có người còn so sánh ông với Hạng Vũ – vị anh hùng nổi tiếng với sức mạnh “nhổ núi nâng đỉnh”.
Thế nhưng nếu xét về trí tuệ và sự linh hoạt trong chính trị, Lưu Trường lại kém xa những nhân vật kiệt xuất trong lịch sử. Ông nóng nảy, kiêu ngạo và thường hành động theo cảm xúc.
Ngay cả với anh trai là hoàng đế, Lưu Trường cũng tỏ ra thiếu tôn trọng. Ông thường gọi Hán Văn Đế bằng “anh” thay vì dùng cách xưng hô cung kính. Thậm chí có lúc ông còn tự tiện ngồi lên xe của hoàng đế hoặc cùng vua đi săn mà không giữ lễ nghi. Những hành động này khiến triều thần rất bất bình.
Hán Văn Đế vốn nổi tiếng nhân hậu nên nhiều lần bỏ qua lỗi lầm của em trai. Ông thậm chí còn nhờ cậu mình là Bạc Chiêu khuyên nhủ Lưu Trường. Nhưng Lưu Trường không hề thay đổi, trái lại càng trở nên ngang ngược.
Trong lòng Lưu Trường vẫn luôn ôm hận đối với Tịch Dương hầu Thẩm Tự Cơ. Ông cho rằng chính Thẩm Tự Cơ đã không dám nói ra sự thật về việc mẹ mình mang thai với Lưu Bang, dẫn đến cái chết oan uổng của bà. Mối hận này âm ỉ suốt nhiều năm.
Năm 177 TCN, Lưu Trường vào kinh đô Trường An yết kiến Hán Văn Đế. Nhân dịp này, ông cùng thuộc hạ là Ngụy Kính đến phủ của Thẩm Tự Cơ. Khi Thẩm Tự Cơ vừa bước ra, Lưu Trường lập tức rút chùy đồng mang theo bên người đánh mạnh vào đầu ông ta. Thẩm Tự Cơ vỡ đầu chết ngay tại chỗ.
Sau khi giết người, Lưu Trường sai thuộc hạ cắt đầu nạn nhân rồi tự mình đánh xe đến hoàng cung. Ông cởi trần vào triều tự thú và giải thích rằng mình giết Thẩm Tự Cơ để báo thù cho mẹ.
Hành động giết đại thần giữa ban ngày của Lưu Trường khiến cả triều đình chấn động. Nhiều quan lại yêu cầu trừng phạt nghiêm khắc. Nhưng Hán Văn Đế vì tình anh em nên không xử tội nặng, chỉ khiển trách rồi cho ông trở về đất phong.
Sự khoan dung này lại khiến Lưu Trường càng thêm coi thường pháp luật. Ở nước Hoài Nam, ông tự ý đặt ra luật lệ riêng, không tuân theo quy định của triều đình. Ông còn thu nhận nhiều kẻ lưu vong, thậm chí những tù nhân bỏ trốn, rồi phong họ làm quan trong nước.
Có lần khi Lưu Trường bị bệnh, Hán Văn Đế sai sứ giả mang quà đến thăm. Nhưng ông từ chối tiếp sứ và không nhận lễ vật. Sau đó khi quân Hoài Nam dẹp được một cuộc nổi loạn ở Lư Giang, Văn Đế gửi 5000 tấm gấm để thưởng cho quân sĩ. Lưu Trường lại từ chối và nói rằng ở đất Hoài Nam “không có ai nghèo”, như thể không cần sự ban thưởng của triều đình.
Những hành động ấy khiến nhiều người nhận ra rằng Lưu Trường đang dần đi quá giới hạn của một chư hầu.
Đỉnh điểm xảy ra vào năm 174 TCN. Lưu Trường bí mật kích động Khai Chương nổi loạn, đồng thời sai sứ giả liên lạc với Hung Nô và nước Mân Việt nhằm chuẩn bị phản loạn. Âm mưu này nhanh chóng bị phát giác.
Triều đình lập tức bắt giữ Lưu Trường. Các đại thần vô cùng phẫn nộ, nhiều người đề nghị xử phanh thây để răn đe. Nhưng Hán Văn Đế vẫn không nỡ giết em trai mình. Cuối cùng triều đình quyết định phế bỏ tước vị Hoài Nam vương và đày ông đến Nghiêm Đạo.
Đối với Lưu Trường, việc bị lưu đày là một sự sỉ nhục lớn. Trên đường bị áp giải đi, ông bắt đầu tuyệt thực. Khi đoàn xe đến huyện Ung, lính áp giải mới phát hiện ông đã chết trong xe.
Năm đó Lưu Trường mới 24 tuổi.
Khi nghe tin em trai tự sát, Hán Văn Đế rất đau buồn. Ông vốn chỉ muốn lưu đày để răn đe chứ không hề mong em mình chết. Sau đó ông truy phong Lưu Trường là Hoài Nam Lệ vương.
Đất Hoài Nam được chia làm ba phần để phong cho các con của Lưu Trường. Trong đó người con nổi tiếng nhất là Lưu An, sau này trở thành Hoài Nam vương và là người chủ biên bộ sách triết học nổi tiếng Hoài Nam tử.
Nhìn lại cuộc đời Lưu Trường, có thể thấy ông là một nhân vật mang đầy mâu thuẫn. Ông sở hữu sức mạnh khiến người đời kinh ngạc, gần như có thể sánh với những anh hùng truyền kỳ như Hạng Vũ. Nhưng trong thế giới chính trị đầy phức tạp của triều Hán, sức mạnh thể chất không đủ để giúp một người tồn tại.
Sự nóng nảy, kiêu ngạo và thiếu suy nghĩ đã khiến Lưu Trường nhiều lần vượt quá giới hạn của pháp luật. Từ việc giết đại thần, coi thường triều đình cho đến kích động phản loạn, tất cả đều dẫn ông đến con đường diệt vong.
Bi kịch của Lưu Trường vì thế không chỉ là câu chuyện về một hoàng tử nổi loạn, mà còn là minh chứng cho một quy luật khắc nghiệt của lịch sử: trong chốn quyền lực, sức mạnh có thể khiến người ta được kính sợ, nhưng chỉ có trí tuệ và sự tự kiềm chế mới giúp một con người tồn tại lâu dài.
Vietbf @ Sưu tầm