Các đặc vụ liên bang nổ súng khiến hai người bị thương tại Portland, Oregon, một ngày sau khi nhân viên ICE bắn chết phụ nữ ở Minnesota.

Sở Cảnh sát thành phố Portland, bang Oregon, nhận được cuộc gọi cầu cứu từ người đàn ông bị bắn lúc 14h24 ngày 8/1, trên giao lộ Northeast 146th và East Burnside.

Tại hiện trường, cảnh sát phát hiện người đàn ông và một phụ nữ bị thương do trúng đạn. Các sĩ quan đã sơ cứu bằng băng gạc và gọi cấp cứu. Hai nạn nhân sau đó được đưa tới bệnh viện.

"Cảnh sát xác định hai người này bị thương trong một vụ nổ súng liên quan đến các đặc vụ Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP)", thông cáo của cảnh sát Portland nêu, song không cho biết tình trạng sức khỏe hiện tại của họ.

Hạ nghị sĩ Dân chủ Maxine Dexter đại diện khu vực đông Portland nói hai nạn nhân còn sống, nhưng chưa xác định được mức độ thương tích. CNN dẫn nguồn tin nói họ là vợ chồng.

Nguồn tin cho hay các đặc vụ CBP đã lên xe bỏ đi sau khi bắn người chồng vào tay, còn người vợ trúng đạn ở ngực.


Lực lượng hành pháp tại hiện trường vụ bắn hai người bị thương ở Portland, bang Oregon, ngày 8/1. Ảnh: AP

Phát ngôn viên Tricia McLaughlin của Bộ An ninh Nội địa (DHS), đơn vị quản lý CBP và ICE, xác nhận sự việc, nhưng cho hay sĩ quan CBP đã "bắn một phát súng tự vệ trong một vụ chặn xe người nhập cư Venezuela", khi tài xế cố gắng đâm vào các đặc vụ.

"Portland không phải thao trường cho các đặc vụ vũ trang. Các chiến dịch của chính quyền liên bang đã gây những hậu quả chết người", Thị trưởng Portland Keith Wilson nói, kêu gọi giới chức liên bang ngừng các chiến dịch truy quét nhập cư trong thành phố. Bà Dexter đang yêu cầu điều tra ở cấp địa phương, triển khai độc lập và không có sự can thiệp của chính quyền liên bang.

Vụ nổ súng xảy ra một ngày sau vụ đặc vụ Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) bắn chết Renee Nicole Good, 37 tuổi, ở thành phố Minneapolis, bang Minnesota, châm ngòi các cuộc biểu tình ở nhiều thành phố lớn. Các cơ quan liên bang đã tiếp quản điều tra vụ án.

Giám đốc Sở Cảnh sát thành phố Portland Bob Day kêu gọi cộng đồng giữ bình tĩnh trong bối cảnh căng thẳng gia tăng sau vụ nổ súng ở Minneapolis, đồng thời tái khẳng định rằng cảnh sát Portland không tham gia vào hoạt động truy quét nhập cư.

VietBF@sưu tập

Sau nhiều giờ im lặng và né tránh, truyền thông địa phương Minnesota cho biết đã xác định được danh tính nhân viên ICE nổ súng khiến Renee Nicole Good (37 tuổi, mẹ của ba con) thiệt mạng tại Minneapolis: Jonathan Ross, một viên chức thuộc ICE, được mô tả là có khoảng 10 năm kinh nghiệm và làm trong bộ phận Enforcement and Removal Operations.

Điều khiến dư luận bốc lửa không chỉ là cái tên, mà là câu hỏi: vì sao danh tính ấy phải được “giấu kín” trong lúc chính quyền liên bang lại quá nhanh gán nhãn nạn nhân là “khủng bố nội địa”?

Một kết luận “đóng đinh” chỉ sau vài giờ: khủng bố nội địa?
Chỉ ít giờ sau tiếng súng, DHS đã ra thông cáo gọi sự việc là “hành vi khủng bố nội địa”, khẳng định nạn nhân dùng xe “tìm cách cán” các đặc vụ và nhân viên ICE nổ súng theo “đúng huấn luyện tự vệ”. Bộ trưởng DHS Kristi Noem lặp lại lập trường này ở họp báo và tiếp tục nhấn mạnh lại tại Minneapolis.

Nhưng phản ứng đó bị nhiều người trong nội bộ DHS và giới thực thi pháp luật nhìn như một cú bẻ lái khỏi thông lệ: thường phải chờ điều tra ban đầu rồi mới kết luận. Khi một người đã chết, chữ nghĩa càng phải nặng cân, không thể vung ra như khẩu hiệu.

Video không “phẳng”: xe có chuyển động, nhưng bối cảnh có nhiều lớp
Những đoạn video lan truyền cho thấy cảnh tượng phức tạp hơn các câu khẳng định một chiều.

Good ở trong chiếc SUV đỏ, có lúc dừng xe giữa đường. Nhiều nhân viên tiếp cận, quát yêu cầu ra khỏi xe. Có người kéo cửa, có người đi vòng lên phía trước đầu xe. Khi xe bắt đầu lùi rồi chuyển động tiến lên, Ross rút súng và bắn nhiều phát trong lúc chiếc xe rời đi. Good lao đi được một đoạn ngắn rồi đâm vào xe khác và một cột bên đường. Cô không kịp trở về nhà với các con.

Chính vì “mỗi góc quay nói một câu khác nhau”, tranh cãi nổ ra: đó là tự vệ trong tình huống bị đe dọa tức thì, hay là dùng vũ lực chết người khi tình thế đã có thể tránh?

“Chấn thương cũ” bị đem ra làm lá chắn: 33 mũi khâu và chuyện nói sai chỗ bị thương
Phó Tổng thống JD Vance và một số tiếng nói bênh vực nhấn mạnh rằng Ross từng trải qua một vụ việc trước đó: bị một chiếc xe kéo lê khi bắt giữ nghi phạm, và phải khâu nhiều mũi. Lập luận được dựng lên theo hướng: “đã từng suýt chết vì xe, nên nhạy cảm khi thấy xe áp sát”.

Nhưng chi tiết lại làm dư luận càng giận: có phát biểu nói ông ấy bị thương ở “chân”, trong khi hồ sơ tố tụng được trích dẫn cho thấy vết thương nằm ở tay/cánh tay và bàn tay, tổng cộng cần 33 mũi khâu. Trong những vụ chết người, sai một chi tiết cũng đủ làm người ta nghi ngờ cả câu chuyện.

Minnesota bị gạt khỏi cuộc điều tra: BCA rút lui vì “không được tiếp cận chứng cứ”
Đổ thêm dầu vào lửa là cuộc kéo co điều tra. Cơ quan điều tra hình sự Minnesota (BCA) tuyên bố họ “miễn cưỡng” rút khỏi vụ án sau khi FBI nói phía tiểu bang không được tiếp cận chứng cứ và phỏng vấn.
Khi một vụ việc xảy ra ngay trên đường phố Minneapolis, nạn nhân là cư dân tại đó, cộng đồng ở đó chịu hệ quả, nhưng tiểu bang lại bị đẩy ra ngoài rìa, thì nỗi sợ lớn nhất xuất hiện: liệu kết quả có công bằng và minh bạch?

Thống đốc Tim Walz công khai bày tỏ cảm giác khó tin rằng sẽ có một kết cục “thật sự công bằng” nếu Minnesota không được đóng vai trò thích đáng trong điều tra.

Phố xá sôi lên: biểu tình, phản ứng dữ dội và cuộc chiến giành “câu chuyện”
Sau vụ nổ súng, Minneapolis chứng kiến làn sóng phẫn nộ. Hàng ngàn người xuống đường. Thị trưởng Jacob Frey có phát biểu cực gắt nhắm vào ICE: “Hãy cút khỏi Minneapolis.”
Ở Washington, nhiều tiếng nói đối lập bắt đầu nhắc đến chuyện giám sát ngân sách DHS, đòi làm rõ vì sao một vụ nổ súng đang điều tra lại được định danh bằng những cụm từ nặng nhất, trong khi danh tính người bóp cò bị che kín.

Và giữa cơn bão đó, người chết không thể tự lên tiếng. Người sống thì tranh nhau viết “phiên bản chính thức”. Một bên gọi Good là “kẻ tấn công”, một bên gọi đây là “lạm quyền”. Một bên dựng hình ảnh viên chức như “người hùng”, bên kia đặt câu hỏi: tại sao bắn vào một chiếc xe đang rời đi?

Câu hỏi còn lại sau tất cả: điều tra hay tuyên truyền?
Nếu Ross thật sự đối diện nguy cơ chết người trong tích tắc, điều tra phải chứng minh rõ: đứng ở đâu, xe đi thế nào, có đường thoát không, có lựa chọn khác không.
Nếu có sai quy trình áp sát xe, sai vị trí đứng trước đầu xe, hoặc nổ súng khi mối đe dọa đã giảm, thì cũng phải nói thẳng, sửa thẳng, chịu trách nhiệm thẳng.

Bởi điều khiến người ta lạnh sống lưng không chỉ là một mạng người ngã xuống, mà là cảm giác chính quyền vội vàng điều khiển dư luận hơn là kiên nhẫn tìm sự thật.
Một người mẹ đã chết. Một xã hội chia đôi. Và câu trả lời rốt cuộc chỉ có thể đến từ chứng cứ, quy trình, minh bạch—chứ không thể đến từ những nhãn dán chính trị.

Minneapolis vừa chứng kiến một vụ việc gây chấn động: một phụ nữ bị một nhân viên ICE bắn chết trong lúc lực lượng liên bang triển khai chiến dịch quy mô lớn tại Minnesota. Nhưng điều khiến nhiều người trong chính nội bộ Bộ An ninh Nội địa (DHS) “sốc” không chỉ là tiếng súng, mà là cách phản ứng tức thì của bộ: chỉ vài giờ sau nổ súng, DHS đã ra thông cáo gọi đây là một “hành vi khủng bố nội địa”, và khẳng định viên chức ICE “nổ súng tự vệ” vì chiếc xe bị cho là cố “cán qua” các đặc vụ.

Nhiều quan chức DHS hiện tại và cựu quan chức, theo lời kể, ban đầu đã đặt dấu hỏi về hành vi của viên chức nổ súng. Dù họ cũng nhấn mạnh bối cảnh trước đó còn chưa rõ và điều cần thiết nhất là một cuộc điều tra đầy đủ, thay vì chốt hạ sớm bằng những từ ngữ nặng như “khủng bố nội địa”.

Noem nhắc lại, Trump nói nặng, Homan ban đầu dè dặt rồi đổi giọng
Bộ trưởng DHS Kristi Noem lặp lại lập trường của bộ tại một cuộc họp báo ở biên giới phía nam nước Mỹ, rồi tiếp tục nhắc lại ở Minneapolis trong cùng ngày. Danh tính viên chức nổ súng chưa được công bố; Noem chỉ mô tả người này là “có kinh nghiệm”.

Trong khi đó, “biên giới sa hoàng” Tom Homan ban đầu phản ứng thận trọng hơn, nói ông không muốn vội kết luận chỉ dựa vào một đoạn video và cũng không bình luận về cuộc điều tra đang diễn ra. Nhưng đến cuối ngày, Homan lại đưa ra tuyên bố mạnh mẽ: các nhân viên ICE là “những người hùng” và “có quyền tự vệ. Chấm hết.”

Cùng lúc, Tổng thống Donald Trump đăng tải rằng video cho thấy người phụ nữ “cố ý và hung hãn cán qua” viên chức. DHS cũng tuyên bố người phụ nữ dùng xe “tìm cách giết” các nhân viên bằng cách lao xe vào họ.

Thế nhưng, như thường thấy trong các vụ việc căng thẳng ngoài đường phố: video đôi khi không nói đúng như tuyên bố, mà nói theo cách… của nó.

Chiến dịch lớn nhất, tâm lý căng như dây đàn
Khoảng 2.000 đặc vụ liên bang đã được điều tới Minnesota trong vài ngày gần đây, được mô tả là chiến dịch nhập cư lớn nhất tính tới thời điểm này của chính quyền Trump, xuất phát từ vụ bê bối gian lận phúc lợi có liên quan tới cộng đồng Somali.

Các lực lượng đổ về từ nhiều bang: Arizona, Texas, Florida, California, Georgia… Trước khi vào việc, họ còn được briefing kỹ về nguy cơ “kích động” và được nhắc: nếu người biểu tình bạo lực thì gọi cảnh sát địa phương yểm trợ; còn nếu họ chỉ la hét thì không được “ăn thua đủ”.

Trong bối cảnh ấy, một va chạm nhỏ cũng có thể bùng thành bi kịch lớn – và mọi thao tác sai một nhịp đều trả giá bằng máu.

Chính sách dùng vũ lực của ICE và câu hỏi: chiếc xe có là “đe dọa chết người” không?
Theo quy định chung, ICE chỉ được dùng vũ lực gây chết người khi đối tượng tạo ra mối đe dọa tức thì có thể gây thương tích nghiêm trọng hoặc tử vong. Việc một chiếc xe “bỏ chạy” thường không tự động bị xem là lý do để nổ súng.

Thậm chí, ICE còn huấn luyện cách áp sát xe theo đội hình “tactical L” để tránh đứng ngay trước đầu xe, giảm rủi ro bị tông. Vì vậy, với nhiều người trong giới thực thi pháp luật, câu hỏi trọng tâm không chỉ là “xe có di chuyển hay không”, mà là: ai đứng ở đâu, đứng lúc nào, và có thật sự ở tình thế “không còn cách khác” hay không.

Một cựu nhân viên kỳ cựu thốt lên cay đắng: “Tôi không nhận ra cơ quan cũ của mình. Thật đau lòng.”

Bốn video và “sự thật không phẳng”: có vẻ có va chạm, nhưng diễn biến phức tạp
Các đoạn video được xem xét cho thấy sự việc có nhiều lớp.

Một video cho thấy chiếc SUV của nạn nhân dừng ngang giữa đường khoảng ba phút trước khi đối đầu với các nhân viên ICE, chỉ lùi lại vài thước khi các xe khác di chuyển quanh. Sau đó, một nhân viên bước từ chiếc SUV màu xám nhạt tới gần, đi vòng quanh xe của người phụ nữ. Người phụ nữ lùi xe nhẹ rồi lại đặt xe ngang đường.

Ở một góc khác, xe vẫn đứng yên giữa đường, nạn nhân vẫy tay ra ngoài cửa sổ. Ba nhân viên tiếp cận, có người đi vòng lên phía trước đầu xe. Người ta còn thấy một người không mặc đồng phục đi theo, dường như đang quay bằng điện thoại.

Tiếng quát vang lên: “Ra khỏi xe!” lặp lại nhiều lần, có lúc kèm lời lẽ thô bạo. Một nhân viên giật cửa bên lái. Xe bắt đầu lùi khi cửa vẫn đang bị kéo. Rồi xe chuyển động tiến lên trong lúc một nhân viên ở phần trước chiếc xe.

Trong một video từ góc khác, có vẻ chiếc xe chạm vào nhân viên trước khi phát súng đầu tiên vang lên. Nhưng một video khác không bắt được khoảnh khắc va chạm đó – chỉ thấy cơ thể viên chức di chuyển khỏi phía trước xe sang bên hông.

Sau đó, viên chức bắn thêm hai phát khi đã rời khỏi đường chạy trực diện của xe. Xe lao tới, tăng tốc và đâm vào một xe khác cùng một cột bên đường.

Những chi tiết ấy không tự trả lời câu hỏi đúng – sai. Nhưng nó buộc người ta phải dừng lại: có những lời khẳng định nghe như “một đường thẳng”, trong khi hình ảnh lại giống “một ngã rẽ”.

Nạn nhân được xác định: Renee Nicole Good, 37 tuổi
Thượng nghị sĩ Tina Smith của Minnesota xác định người phụ nữ thiệt mạng là Renee Nicole Good, 37 tuổi.

Một điểm khác gây tranh cãi là sự chậm trễ giữa lúc nổ súng và lúc tiếp cận hỗ trợ y tế. Một cựu quyền giám đốc ICE, John Sandweg, nói rằng nhân viên ERO bình thường có đào tạo y tế rất hạn chế; những vụ nổ súng cũng hiếm, nên không phải điều họ có kinh nghiệm xử lý trơn tru. Sau đó, các nhân viên liên bang đưa nạn nhân ra khỏi xe, và khi cảnh sát địa phương đến nơi thì họ mới tiến hành cấp cứu.

Thông lệ thường là sau vụ nổ súng, viên chức liên quan sẽ đi bệnh viện kiểm tra rồi được cho nghỉ hành chính tạm thời. Phía truyền thông đã hỏi DHS về việc viên chức nổ súng có đang trong diện nghỉ hành chính hay không. Một quan chức DHS cho biết người này có 10 năm kinh nghiệm trong mảng “enforcement and removal operations”, và DHS sẽ điều tra theo “các quy trình tiêu chuẩn”.

Khi tiểu bang muốn điều tra nhưng… bị chặn cửa
Cục Điều tra Hình sự Minnesota (BCA) tuyên bố đã “miễn cưỡng” rút khỏi việc điều tra vụ nổ súng, sau khi FBI nói cơ quan tiểu bang sẽ không được tiếp cận bằng chứng và các cuộc phỏng vấn trong vụ án.

Động thái này khiến dư luận càng nóng: một vụ việc gây chết người, lại xảy ra trong chiến dịch liên bang khổng lồ, nay quá trình điều tra còn vướng thêm chuyện “ai được xem gì, ai được hỏi ai”.

Điều còn lại sau khói súng: niềm tin và câu trả lời phải đến từ điều tra, không phải khẩu hiệu
Một thông cáo có thể đi rất nhanh, một nhãn dán “khủng bố nội địa” có thể làm dư luận bùng lên chỉ trong vài phút. Nhưng sự thật pháp lý và sự thật xã hội không thể được xây bằng tốc độ.

Nếu video cho thấy có va chạm, thì phải đo lường mức độ đe dọa thực tế. Nếu có sai quy trình áp sát, phải làm rõ vì sao. Nếu việc nổ súng xảy ra khi viên chức đã thoát khỏi đường xe chạy, phải trả lời câu hỏi: vì sao vẫn bắn tiếp. Và nếu sự trợ giúp y tế bị chậm, cần xem đó là rối loạn hiện trường hay là thiếu trách nhiệm.

Cái chết của Renee Nicole Good không nên bị biến thành một cuộc khẩu chiến chính trị, cũng không nên bị “đóng gói” bằng một câu kết luận phát ra quá sớm. Bởi sau cùng, thứ người dân cần không phải là lời tuyên bố hùng hồn, mà là một cuộc điều tra minh bạch, đủ quyền tiếp cận, và một bản tường trình khiến mọi bên – dù đồng ý hay không – cũng phải gật đầu: “Ít nhất, họ đã nói thật.”

The public has risen up in Minneapolis. ICE agents are slowly withdrawing. pic.twitter.com/VfH9oyDs8L

— Furkan Gözükara (@FurkanGozukara) January 7, 2026

I grew up under communism in Poland. I know exactly what state harassment looks like.

What I saw in Minneapolis was not law enforcement. It was intimidation, escalation, panic of unqualified law enforcement, then murder.

They surrounded a woman. She tried to leave. She backed… pic.twitter.com/926OvhaHBX

— Mario (@PawlowskiMario) January 7, 2026

🚨 BREAKING: Border Patrol Commander Bovino was just ASSAULTED by leftists on the streets of Minneapolis

This is RIDICULOUS.

How many agents have to be assaulted before the INSURRECTION ACT is invoked?!

IT’S TIME! INVOKE THE INSURRECTION ACT! pic.twitter.com/Qnkjou2n7d

— Nick Sortor (@nicksortor) January 8, 2026

🚨 BREAKING: Leftist rioters have TAKEN OVER major streets in Minneapolis, and police are once again NOWHERE TO BE FOUND

Walz is absolutely NOT going to allow the National Guard to intervene, which is why they need to be FEDERALIZED pic.twitter.com/1hiwKZPQ6Q

— Nick Sortor (@nicksortor) January 9, 2026

🚨 HOLY CRAP! Some bozo just threw an object at ICE in Minneapolis, and agents bolted after him like freaking LINEBACKERS, tackling the assailant 75 yards away

It's pretty clear DEl is NOT too prevalent inside ICE and Border Patrol 🤣🔥 pic.twitter.com/nD37rIi1dd

— Nick Sortor (@nicksortor) January 8, 2026

Happening Now:

Minneapolis protestors confront ICE agents outside of the Federal Building a day after ICE murdered Renee Good.

“Show your face! Show your face!”

This is the energy we need all over the country. The time for revolution is now. pic.twitter.com/cPjsEkJYjA

— Power to the People ☭🕊 (@ProudSocialist) January 8, 2026

Chúng ta đã quá quen với hai chữ “chất bảo quản” như một cái bóng đi kèm thực phẩm hiện đại: giúp đồ ăn để lâu, giữ màu, giữ mùi, giảm mốc, giảm hư hỏng.
Nhưng hai nghiên cứu mới từ Pháp vừa thổi bùng một câu hỏi lạnh gáy: liệu những chất “giữ an toàn” ấy có đang âm thầm mở đường cho ung thư và tiểu đường type 2?

Tác giả cao cấp Mathilde Touvier – người phụ trách nghiên cứu dựa trên cơ sở dữ liệu NutriNet-Santé – nhấn mạnh đây là những phát hiện đáng chú ý vì các chất bảo quản này không chỉ phổ biến ở Pháp và châu Âu, mà còn xuất hiện rộng rãi tại Mỹ.

NutriNet-Santé: theo dõi người thật – dữ liệu thật – suốt hơn một thập kỷ
NutriNet-Santé bắt đầu từ năm 2009, theo dõi hơn 170.000 người tham gia. Họ tự báo cáo chế độ ăn và lối sống qua bảng hỏi trực tuyến, rồi đối chiếu với dữ liệu y tế trong hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia Pháp.
Touvier nói thẳng: đây là hai nghiên cứu đầu tiên trên thế giới khảo sát mối liên hệ giữa phơi nhiễm chất bảo quản với ung thư và tiểu đường type 2, nên cần thận trọng, và kết quả phải được xác nhận thêm.

Tuy vậy, một chuyên gia y học dự phòng độc lập, bác sĩ David Katz, cho rằng đây là thêm một lý do để xã hội quay lại với thực phẩm tươi, nguyên bản, ít chế biến – và ưu tiên thực vật.

Ung thư: không phải tất cả đều xấu, nhưng một nhóm “đáng lo” đã lộ diện
Nghiên cứu về ung thư (đăng trên The BMJ) theo dõi khoảng 105.000 người không bị ung thư ở thời điểm 2009, kéo dài tối đa 14 năm. Nhóm nghiên cứu xem xét 58 chất bảo quản, rồi “đào sâu” 17 loại được ít nhất 10% người tham gia tiêu thụ.

Kết quả: 11 loại không thấy liên quan tới ung thư. Nhưng 6 loại lại có liên hệ với nguy cơ ung thư – và điều gây sốc là chúng đều thuộc nhóm được Mỹ xếp vào diện GRAS (“thường được công nhận là an toàn”).

Những cái tên được nhắc đến gồm: sodium nitrite, potassium nitrate, sorbates, potassium metabisulfite, acetates và acetic acid.

Những con số làm người ta phải nuốt khan

Sodium nitrite (hay gặp trong thịt chế biến như bacon, ham, deli meats) liên quan tới tăng 32% nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.

Potassium nitrate liên quan tới tăng 22% nguy cơ ung thư vú và tăng 13% nguy cơ ung thư nói chung.

Tổ chức Y tế Thế giới từ lâu đã xem thịt chế biến là tác nhân gây ung thư, có liên hệ trực tiếp tới ung thư đại tràng. Nghiên cứu này khiến câu chuyện càng nóng hơn: không chỉ “thịt chế biến”, mà còn là “những gì nằm trong thịt chế biến”.

Không chỉ thịt – rượu vang, bánh, phô mai… cũng có mặt

Sorbates (đặc biệt potassium sorbate) liên quan tới tăng 26% nguy cơ ung thư vú và tăng 14% nguy cơ ung thư nói chung. Chúng thường có trong rượu vang, bánh nướng, phô mai, nước sốt – vai trò chính là chống mốc, men và một số vi khuẩn.

Potassium metabisulfite (thường dùng trong làm rượu, bia) liên quan tới tăng 20% nguy cơ ung thư vú và tăng 11% ung thư nói chung.

Acetates (có trong thịt, sốt, bánh mì, phô mai…) liên quan tới tăng 25% nguy cơ ung thư vú và tăng 15% nguy cơ ung thư nói chung.

Acetic acid (thành phần chính của giấm) liên quan tới tăng 12% nguy cơ ung thư nói chung.

Nghe tới “giấm” nhiều người giật mình, nhưng cần nhớ: nghiên cứu đang nói về acetic acid như phụ gia/nhóm chất bảo quản trong bối cảnh thực phẩm chế biến, chứ không đơn giản là “ăn giấm là gây ung thư”. Đây là điểm dễ bị hiểu sai nếu giật tít quá tay.

“Tự nhiên” chưa chắc vô hại khi bị tách khỏi thực phẩm nguyên bản
Nhóm nghiên cứu cũng xét các chất chống oxy hóa như vitamin C, vitamin E, chiết xuất thảo mộc (ví dụ rosemary), và cả chất tổng hợp như BHA.
Điều thú vị – và đáng lo – là: nhiều chất vốn được xem “tốt” khi nằm trong rau củ quả nguyên bản, nhưng khi trở thành phụ gia độc lập thì tác động có thể khác. Lý do được đưa ra: khi tách khỏi “ma trận” tự nhiên của thực phẩm, cách hệ vi sinh đường ruột xử lý và phản ứng của cơ thể có thể thay đổi.

Trong nhóm chất chống oxy hóa, chỉ có một số loại liên quan tới ung thư: sodium erythorbate và các erythorbates (từ đường lên men) liên quan tới tăng 21% nguy cơ ung thư vú và tăng 12% nguy cơ ung thư nói chung. Những chất này thường dùng để chống đổi màu, chống hư trong gia cầm, nước ngọt, bánh nướng… và cũng hay xuất hiện trong thịt chế biến để thúc nhanh quá trình ướp muối.

Tiểu đường type 2: mức tăng gần 50% ở nhóm dùng nhiều nhất
Nghiên cứu thứ hai (đăng trên Nature Communications) theo dõi gần 109.000 người không mắc tiểu đường type 2 ở thời điểm bắt đầu.
Trong 17 chất bảo quản được phân tích, có 12 loại liên quan tới nguy cơ tăng gần 50% ở nhóm tiêu thụ cao nhất.

Đáng chú ý: 5 chất trong “nhóm ung thư” cũng đồng thời liên quan tăng nguy cơ tiểu đường type 2, gồm potassium sorbate, potassium metabisulfite, sodium nitrite, acetic acid và sodium acetate. Mức tăng được nêu là 49% ở nhóm dùng cao nhất.
Ngoài ra còn có calcium propionate – bột trắng chống mốc và ức chế vi khuẩn – cũng được liên hệ với nguy cơ.

Không dừng ở đó, nghiên cứu còn cho thấy nhiều phụ gia chống oxy hóa khác liên quan tăng nguy cơ tiểu đường type 2, như alpha-tocopherol (dạng vitamin E dễ hấp thu nhất), sodium ascorbate (dạng vitamin C “đệm” với natri), chiết xuất rosemary, sodium erythorbate, phosphoric acid (hay gặp trong nước ngọt, thịt chế biến, phô mai…) và citric acid (vừa điều chỉnh pH, vừa bảo quản, vừa tăng vị).

Cần hiểu đúng: đây là nghiên cứu quan sát, không phải “án tử hình”
Hai nghiên cứu này thuộc dạng quan sát: theo dõi thói quen ăn uống và sức khỏe, rồi tìm mối liên hệ thống kê. Dạng nghiên cứu này luôn có giới hạn vì không thể kiểm soát toàn bộ yếu tố gây nhiễu.
Tuy nhiên, nhóm tác giả cho biết họ đã cố gắng điều chỉnh nhiều biến quan trọng như vận động, hút thuốc, rượu, thuốc men, lối sống, và cả lượng chất bảo quản có nguồn tự nhiên cùng những phụ gia khác.

Bản thân tác giả nghiên cứu cũng nhấn mạnh: cần thêm nhiều công trình khác để xác nhận và mở rộng. Nhưng tác giả chính của cả hai nghiên cứu, Anaïs Hasenböhler, cho rằng dữ liệu mới này góp thêm tiếng nói kêu gọi xem xét lại các quy định quản lý việc sử dụng phụ gia thực phẩm nhằm bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn.

Người tiêu dùng nên làm gì: bớt “đồ để lâu”, tăng “đồ tươi”
Không cần hoảng loạn, nhưng cũng đừng coi thường. Thông điệp thực tế nhất từ những phát hiện này là:
Giảm thực phẩm siêu chế biến, giảm thịt chế biến sẵn, hạn chế đồ “để được cả tháng”, tăng bữa ăn tươi – nguyên liệu đơn giản – ít thành phần.
Đặc biệt, hãy đọc nhãn: nếu một món ăn có danh sách phụ gia dài ngoằng, đó không còn là bữa ăn, mà gần như là… một công thức hóa học đóng gói.

Và đôi khi, một đĩa rau, một bữa cơm nhà, một miếng cá tươi – lại là “liều bảo quản” tốt nhất cho sức khỏe, theo nghĩa ngược lại: bảo quản chính chúng ta.

Từ nhiều thập kỷ nay, các gia đình Tổng thống và những người lo phần nghi lễ ở Nhà Trắng đều chung một nỗi khổ: thiếu một không gian cố định đủ lớn cho quốc yến và các sự kiện cấp nhà nước. East Room chỉ chứa khoảng 200 khách; hễ đông hơn là phải “dọn tiệc ra trời”, dựng lều trên bãi cỏ.
Những chiếc lều ấy không hề rẻ: chi phí có thể lên tới hàng trăm ngàn USD cho mỗi lần dựng, chưa kể sau tiệc lại phải phục hồi thảm cỏ và cảnh quan, tốn thêm hàng chục ngàn USD. Nhiều năm qua, khoản này thường được tính chung trong ngân sách thăm viếng cấp nhà nước và do Bộ Ngoại giao gánh.

Dự án 90.000 ft²: tham vọng “developer in chief”
Dự án mới của Tổng thống Donald Trump nhắm thẳng vào bài toán đó: một phòng dạ tiệc ở East Wing, diện tích khoảng 90.000 foot vuông, được mô tả là “không gian sự kiện lâu dài, an ninh, mở rộng năng lực tổ chức nghi lễ”, nhằm chấm dứt cảnh phụ thuộc vào lều tạm, bớt áp lực hạ tầng và “bảo vệ tính toàn vẹn lịch sử” của Nhà Trắng và khuôn viên.
Nhưng cùng với lời hứa giải quyết việc “thiếu chỗ đãi tiệc”, dự án cũng kéo theo một cơn bão: quy mô quá lớn, tiến độ quá gấp, và cách làm bị chê là nặng tay, thiếu minh bạch.

NCPC bước vào cuộc chơi khi… mọi thứ đã bị phá xong
Một cột mốc quan trọng diễn ra khi Nhà Trắng chính thức trình dự án lên Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia (NCPC) — cơ quan phụ trách quy hoạch đất và công trình liên bang. Buổi họp được gọi là “information presentation”: chưa bỏ phiếu, nhưng đặt nền cho quy trình phê chuẩn và sau này sẽ có giai đoạn lấy ý kiến công chúng.
Điều khiến nhiều người sửng sốt là: bình thường, “information presentation” diễn ra rất sớm — trước khi động thổ, trước khi phá dỡ, lúc còn nhiều phương án để cân nhắc. Còn lần này, East Wing đã bị tháo dỡ hoàn toàn, phần thi công dưới mặt đất đã khởi động. Với nhiều nhà chuyên môn, đó giống như… đem bản vẽ đi xin góp ý khi căn nhà đã đập xong móng.

Phá East Wing, đổi kiến trúc sư, chi phí phình to
Trump bị chỉ trích mạnh khi cho phá toàn bộ East Wing — không gian gắn liền với các Đệ nhất phu nhân trong nhiều thập niên — mà “ít cảnh báo, ít tham vấn”.
Chi phí công bố cũng liên tục đội lên: từ 200 triệu USD, rồi 300 triệu, rồi 400 triệu (tính từ tháng 7). Trump nói dự án sẽ được tài trợ hoàn toàn bằng đóng góp tư nhân, nhưng các câu hỏi về nguồn tiền và tính minh bạch vẫn tiếp tục bủa vây.
Ông cũng thay kiến trúc sư ban đầu (James McCrery) vì bất đồng về quy mô, và đưa Shalom Baranes Associates vào tháng 12. Giới chuyên gia cảnh báo 90.000 ft² có thể “nuốt” cả tòa Executive Mansion (khoảng 55.000 ft²), khiến công trình mới trở thành một khối quá khổ ngay cạnh biểu tượng quốc gia.

Nỗi lo “rubber-stamp”: khi ủy ban bị thay người
Tranh cãi không chỉ nằm ở bản vẽ, mà còn ở người cầm bút phê duyệt. NCPC có 12 thành viên, và nay bị soi kỹ vì thành phần được cho là nghiêng về “người nhà”. Chủ tịch là Will Scharf (staff secretary Nhà Trắng), phó chủ tịch là Stuart Levenbach (OMB), và một ghế quan trọng thuộc James Blair (phó chánh văn phòng) — những cái tên bị đánh giá là thiên về chính trị và tài chính hơn là chuyên môn kiến trúc/quy hoạch.
Một số gương mặt khác trong ủy ban gồm Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum, và Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện James Comer.
Chủ tịch Hội đồng DC, ông Phil Mendelson, lo ngại dự án sẽ bị “đẩy nhanh” chỉ để làm hài lòng Tổng thống: quá nhiều việc đã diễn ra mà chưa có rà soát đúng nghĩa, và quá trình góp ý có nguy cơ bị “đi tắt”.

Thiết kế ít được công bố: cao 55 feet, hoàn thành “mùa hè 2028”
Thông tin chính thức về thiết kế vẫn nhỏ giọt. Nhà Trắng từng công bố các bản phối cảnh kiểu cổ điển, nhưng chi tiết hạn chế. Một số hồ sơ gần đây cho thấy công trình có thể cao khoảng 55 feet và mục tiêu hoàn thành vào mùa hè 2028 — chỉ vài tháng trước khi Trump rời nhiệm kỳ.
Giai đoạn phá dỡ dự kiến kết thúc vào tháng 12. Tháng này thi công móng và bê tông kết cấu dưới mặt đất ở khu East Colonnade; sang tháng 2 sẽ làm tương tự ở khu East Wing. East Colonnade được nói sẽ “xây lại và tái tưởng tượng” với tầng hai khép kín, có lối vào East Room và nối thẳng sang tầng trệt của Executive Mansion — một chi tiết quan trọng vì nó biến “đi lại trong mưa” thành “bước qua hành lang kín”.

Kiện tụng, điều tra, và câu hỏi về an toàn amiăng
Dự án đã kéo theo nhiều vụ kiện và sự giám sát từ Quốc hội. Một tổ chức bảo tồn di sản hàng đầu kiện để chặn thi công, cho rằng chính quyền chưa được Quốc hội phê chuẩn và chưa đưa kế hoạch qua các hội đồng giám sát phù hợp; thẩm phán liên bang tháng 12 chưa ra lệnh dừng ngay, nhưng vẫn để ngỏ khả năng can thiệp về sau.
Một tổ chức chuyên ngăn ngừa phơi nhiễm amiăng cũng kiện, đòi công khai hồ sơ liên quan nguy cơ amiăng trong phá dỡ — lo cho an toàn công nhân và cả công chúng. Trong khi đó, nhiều nghị sĩ và ủy ban ở Capitol Hill tiếp tục chất vấn chuyện tài trợ tư nhân, độ minh bạch và quy trình phê duyệt.

Rốt cuộc, người thắng là… bữa tiệc?
Trong tất cả ồn ào, có một sự thật “đời thường” đến buồn cười: Nhà Trắng đúng là thiếu chỗ cho những bữa tiệc thật lớn. Nếu công trình hoàn tất, sẽ không còn cảnh giày cao gót lấm bùn vì phải băng qua South Lawn dưới mưa để vào lều; không còn những tủ lạnh và bếp nướng phụ dựng tạm gần phòng họp báo vì bếp không đủ tải; và sẽ có một không gian trong nhà đủ rộng để đãi một buổi quốc yến đúng nghĩa, không phụ thuộc thời tiết.
Nhưng câu hỏi còn lại vẫn lơ lửng như chiếc đèn chùm chưa treo: một “vũ hội” có thật sự cần khổng lồ đến mức che khuất biểu tượng lịch sử? Và liệu quy trình phê duyệt có còn là kiểm tra – phản biện, hay chỉ là thủ tục hợp thức hóa một điều đã rồi?