Middle East Iran chìm trong “bóng tối internet”: Làn sóng phẫn nộ dâng lên, Khamenei cứng giọng

[Gibbs]

Iran đang đi qua những ngày nặng như chì. Biểu tình bùng lên từ bức bối kinh tế, rồi lan thành cơn sóng giận dữ chống lại tầng quyền lực cao nhất. Và đúng lúc những đoạn video đường phố bắt đầu xuất hiện dày đặc, nhà chức trách lại chọn cách quen thuộc: cắt internet diện rộng, kéo cả quốc gia vào một khoảng tối thông tin.

Trong bóng tối đó, người ta chỉ còn nghe tiếng đám đông, tiếng còi hụ, tiếng kính vỡ — và những câu hỏi lạnh người: liệu một cuộc trấn áp đẫm máu có đang đến gần?

Khamenei – “nóc nhà quyền lực” hơn 35 năm
Ở Iran, có những cuộc bầu cử, có tổng thống, có quốc hội… nhưng “trần nhà” của hệ thống luôn là Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Ông nắm quyền hơn 35 năm, là điểm chốt của cả chính sách đối nội lẫn đối ngoại. Khi ông nói cứng, cả bộ máy cứng theo; khi ông ra dấu, mọi giới hạn tự khắc hiện ra.

Khamenei nay đã 86 tuổi, sức khỏe được cho là sa sút, trong khi câu chuyện kế nhiệm vẫn là một khoảng mờ. Càng mờ, hệ thống càng dễ căng. Và trong thời khắc bất ổn, mọi ánh mắt lại dồn về đúng một người.

Bầu cử có, nhưng cửa hẹp
Iran vẫn tổ chức bầu cử tổng thống và quốc hội theo chu kỳ, cử tri từ 18 tuổi trở lên đi bỏ phiếu. Nhưng “cánh cửa ứng cử” không mở rộng như vẻ bề ngoài. Hội đồng Vệ binh – một cơ quan quyền lực có vai trò giám sát luật pháp và “sàng lọc” ứng viên – thường loại nhiều gương mặt cải cách, khiến lựa chọn của cử tri bị thu hẹp đáng kể.

Tổng thống Masoud Pezeshkian, một chính khách được xem là cải cách và chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024, vẫn phải vận hành trong đường ray quyền lực mà Khamenei đặt sẵn. Ông có thể điều chỉnh, nhưng không thể bẻ lái hệ thống.

Từ nỗi lo cơm áo đến tiếng hô lật trang
Đợt bất ổn lần này được mô tả khởi phát từ sức ép sinh tồn: đồng tiền mất giá, giá cả leo thang, đời sống bị siết đến nghẹt thở. Những cuộc xuống đường ban đầu mang màu sắc kinh tế, rồi nhanh chóng biến dạng: khẩu hiệu chính trị xuất hiện, đám đông lớn dần, địa bàn lan từ thủ đô sang các tỉnh thành.

Khi lửa bắt đầu cháy trên phố và các cuộc tuần hành kéo dài, chính quyền vừa nói “thấu hiểu khó khăn”, vừa gọi những nhóm bạo động là “kẻ phá hoại”, và đặt dấu hiệu trấn áp lên toàn bộ không gian xã hội.

Cắt internet: dấu hiệu quen trước bão lớn
Từ cuối ngày thứ Năm sang thứ Sáu, tình trạng mất kết nối lan rộng: internet bị bóp nghẹt, liên lạc quốc tế chập chờn. Đây là đòn đánh trực diện vào khả năng tổ chức của người biểu tình — và cũng là bức màn che, khiến thế giới bên ngoài khó nhìn thấy điều gì đang diễn ra trong nước.

Chính trong bối cảnh đó, nỗi sợ lớn nhất trở lại: lịch sử từng cho thấy, những lần “tắt mạng” thường đi kèm một chiến dịch trấn áp mạnh tay.

Lời qua tiếng lại với Trump, và những tuyên bố chưa kiểm chứng
Giữa lúc Iran hỗn loạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục phát tín hiệu cứng rắn, cảnh báo hậu quả nếu lực lượng an ninh giết người biểu tình. Phía Iran cũng lập tức đáp trả. Trong một bài phát biểu trên truyền hình, Khamenei yêu cầu Trump “hãy lo chuyện nước Mỹ”, cáo buộc có những kẻ đang phá hoại để làm vừa lòng Washington.

Cùng lúc, mạng xã hội dậy sóng vì các video và lời khẳng định chưa được kiểm chứng — trong đó có đoạn clip được Trump chia sẻ, gợi ý rằng chính quyền Iran “mất kiểm soát” một thành phố lớn. Nhưng đến nay, các tuyên bố kiểu này vẫn thiếu bằng chứng độc lập rõ ràng.

Thế giới theo dõi, hàng không chao đảo
Bất ổn không chỉ nằm trên đường phố. Một loạt chuyến bay đến Iran bị hủy hoặc điều chỉnh lịch. Khi internet bị cắt, bầu trời cũng trở nên “ngập ngừng”: hãng bay theo dõi sát, hành khách đổi kế hoạch, chuỗi di chuyển quốc tế bị ảnh hưởng dây chuyền.

Ở bên ngoài, các nước lên tiếng theo những cách khác nhau. Có bên kêu gọi kiềm chế và điều tra cái chết của người biểu tình. Có bên chọn im lặng chiến lược. Có bên theo dõi chặt nhưng tránh phát ngôn để khỏi trở thành “cái cớ” cho Tehran đổ lỗi.

Bóng tối hôm nay, câu hỏi ngày mai
Iran đang đứng trước một phép thử: liệu chế độ sẽ nhượng bộ để hạ nhiệt, hay sẽ siết chặt để dập lửa? Với một lãnh tụ tuổi cao, bài toán kế nhiệm mờ mịt, kinh tế kiệt quệ vì sức ép kéo dài, và xã hội đang sôi lên từng giờ — mỗi quyết định lúc này đều có thể trở thành dấu mốc.