TỔNG THỐNG TRUMP TÁI ĐỊNH HÌNH TRUNG ĐÔNG QUA CHIẾN TRANH VỚI IRAN, PHÁ VỠ TRẬT TỰ QUYỀN LỰC CŨ

[nguoiduatinabc]

Trung Đông đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới khi Hoa Kỳ và Israel tiếp tục các cuộc oanh kích nhắm vào hạ tầng quân sự của Iran, trong khi Tehran đáp trả bằng hỏa tiễn và thiết bị bay không người lái. Thị trường dầu khí toàn cầu biến động mạnh, các tuyến hàng hải chiến lược chịu áp lực, nhưng diễn biến thực tế cho thấy đây không phải là một cuộc chiến theo mô hình truyền thống.

Ngay cả trong lúc giao tranh gia tăng, các tàu chở dầu vẫn tiếp tục di chuyển qua eo biển Hormuz trong điều kiện bị kiểm soát, các kênh liên lạc hậu trường vẫn duy trì, và các quốc gia trong khu vực chưa hoàn toàn nghiêng về leo thang hay kiềm chế. Thay vào đó, họ đang điều chỉnh chiến lược, một dấu hiệu cho thấy hệ thống quyền lực khu vực đang bị tái cấu trúc.

Trong gần 2 thập niên, Trung Đông vận hành trên một trạng thái cân bằng được quản trị. Sau chiến tranh Iraq và Mùa Xuân Ả Rập, 3 cấu trúc quyền lực chính hình thành và cùng tồn tại mà không giải quyết triệt để xung đột.

Iran xây dựng “Trục Kháng Chiến”, mở rộng ảnh hưởng qua Lebanon, Syria, Iraq và Yemen thông qua các lực lượng bán quân sự và mạng lưới chính trị. Mục tiêu là gia tăng ảnh hưởng mà không kích hoạt một phản ứng quân sự toàn diện.

Trong thế giới Sunni, không tồn tại một khối thống nhất. Ả Rập Xê Út và UAE thúc đẩy một trật tự khu vực tập trung vào quốc gia, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar ủng hộ các phong trào chính trị Hồi giáo. Sự cạnh tranh giữa các bên khiến khu vực thiếu một chiến lược chung.

Israel duy trì vị thế riêng biệt với ưu thế quân sự vượt trội nhưng đứng ngoài cấu trúc chính trị khu vực, tập trung vào chiến lược răn đe và tránh bị cuốn vào các liên minh bất ổn.

Hoa Kỳ trong nhiều năm lựa chọn quản trị hệ thống này thay vì tái cấu trúc nó. Thỏa thuận hạt nhân với Iran tách biệt vấn đề hạt nhân khỏi hành vi khu vực, trong khi các xung đột được duy trì ở mức có kiểm soát.

Tổng thống Trump đã phá vỡ mô hình đó ngay từ nhiệm kỳ đầu. Quyết định rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran vào năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đã làm thay đổi căn bản chi phí duy trì hệ thống ảnh hưởng của Tehran. Các bước tiếp theo, bao gồm việc liệt Lực lượng Vệ binh Cách mạng vào danh sách khủng bố và cuộc tấn công tiêu diệt Qassem Soleimani, đã xóa bỏ giả định rằng Iran có thể hoạt động lâu dài trong vùng xám mà không đối mặt rủi ro trực tiếp.

Song song, Tổng thống Trump tái định hình cấu trúc Sunni thông qua Hiệp định Abraham, phá vỡ điều kiện truyền thống rằng bình thường hóa quan hệ với Israel phải gắn với giải pháp Palestine. Việc UAE, Bahrain, Morocco và Sudan thiết lập quan hệ với Israel đã mở ra một trật tự mới, trong đó hợp tác an ninh và công nghệ trở thành động lực chính.

Tuy nhiên, các cấu trúc này vẫn chưa hoàn toàn hội tụ. Ả Rập Xê Út duy trì sự thận trọng, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar tiếp tục theo đuổi chiến lược riêng, trong khi mạng lưới của Iran vẫn tồn tại sâu rộng.

Chiến tranh hiện tại là bước chuyển từ tái liên kết sang cưỡng chế tái cấu trúc. Các cuộc oanh kích từ cuối tháng 2 năm 2026 không chỉ nhằm làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, mà còn buộc toàn bộ hệ thống khu vực phải điều chỉnh cùng lúc.



Iran đối diện với một thực tế mới, khi chiến lược mở rộng dần dần không còn chi phí thấp, mà phải đối mặt với áp lực kinh tế và rủi ro quân sự trực tiếp. Các quốc gia Sunni bị buộc phải rời khỏi trạng thái trung lập chiến lược, khi chi phí đứng ngoài cuộc ngày càng tăng. Israel chuyển từ vai trò răn đe sang một trung tâm liên kết trong hệ thống mới.

Chiến lược của Tổng thống Trump không chỉ là leo thang xung đột, mà là rút ngắn thời gian tái cấu trúc khu vực. Thay vì để các hệ thống tự điều chỉnh trong nhiều năm, áp lực quân sự và kinh tế đang buộc các quốc gia phải đưa ra quyết định ngay lập tức.

Điều này giải thích tại sao chiến tranh hiện tại vừa có yếu tố leo thang, vừa tồn tại các kênh thương thuyết. Mục tiêu không phải là một chiến thắng quân sự thuần túy, mà là tái định hình toàn bộ cấu trúc quyền lực và lợi ích trong khu vực.

Mô hình cũ của Hoa Kỳ chấp nhận bất ổn để tránh xung đột lớn. Mô hình mới tìm cách giải quyết bất ổn bằng cách nâng cao chi phí duy trì nó đến mức không thể tiếp tục.
Dù kết quả cuối cùng vẫn chưa rõ ràng, một điều đã trở nên hiển nhiên, Trung Đông không còn vận hành theo những quy luật cũ.