Nhìn lại 10 sự kiện quốc tế định hình năm 2025

[Romano]

Sự trở lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump và cuộc chiến thuế đối ứng, nhiều cuộc đàm phán nhằm giải quyết xung đột Nga - Ukraine nhưng chưa thành công, nhiều cuộc xung đột nổ ra trên thế giới, sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI)… Đó là những vấn đề tiêu điểm của báo chí thế giới năm 2025 và sẽ tiếp tục góp phần định hình bối cảnh quốc tế năm 2026.

1. Sự trở lại của ông Donald Trump và cuộc chiến thuế đối ứng

Từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, Tổng thống Donald Trump tiến hành việc trả đũa các đối thủ, triển khai Vệ binh quốc gia đến các thành phố mà đảng Dân chủ lãnh đạo, dẹp bỏ các chương trình đa dạng và hòa nhập, cắt giảm viện trợ nhân đạo quốc tế.

Về đối ngoại, Tổng thống Trump phát động cuộc chiến thuế đối ứng không chỉ nhằm vào Trung Quốc mà cả các đồng minh và đối tác, mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài và gây đảo lộn thương mại toàn cầu. Ông áp mức thuế cao lên hàng hoá nhập khẩu và toàn bộ các ngành công nghiệp được coi là chiến lược, như thép, nhôm, đồng…

Khi các quốc gia áp biện pháp trả đũa, nhiều cuộc đàm phán khó khăn đã dẫn đến một số thỏa thuận, bao gồm với Liên minh châu Âu và Trung Quốc, dù với Bắc Kinh mới chỉ là thỏa thuận đình chiến tạm thời.

Dưới áp lực phải giảm chi phí sinh hoạt cho người Mỹ, vào giữa tháng 11, ông Trump quyết định hủy bỏ thuế quan với một số thực phẩm nhập khẩu như cà phê, thịt…

2. Ngừng bắn ở Dải Gaza

Áp lực từ Mỹ đã dẫn đến thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas, 2 năm sau cuộc tấn công chưa từng có tiền lệ của lực lượng Hamas vào miền nam Israel, gây ra cuộc chiến tranh tàn khốc ở Dải Gaza.

Thỏa thuận ngừng bắn giúp Israel nhận lại những con tin còn sống sót cuối cùng và hầu hết thi thể của những người đã chết, đổi lại việc thả các tù nhân Palestine. Thỏa thuận cũng cho phép tăng cường viện trợ nhân đạo vào Dải Gaza, dù vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân ở vùng lãnh thổ này.

Các bên chuẩn bị bắt đầu đàm phán về giai đoạn thứ hai của thỏa thuận ngừng bắn, theo kế hoạch do Mỹ hậu thuẫn nhằm phi quân sự hóa Dải Gaza.

Nguy cơ xung đột khu vực vẫn còn đó, sau các cuộc tấn công liên tục của Israel vào các thành trì của Hezbollah ở Li-băng. Israel, với sự tham gia và hỗ trợ của Mỹ, cũng đã triển khai một đợt không kích dữ dội vào các cơ sở hạt nhân của Iran trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6.

3. Ðàm phán về xung đột Ukraine không thành công

Việc ông Trump trở lại Nhà Trắng đã tiếp thêm động lực cho những nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, sau 3 năm chiến sự dai dẳng.

Nhà lãnh đạo Mỹ thể hiện thái độ thân thiện và tôn trọng Nga hơn, trong khi liên tục thay đổi thái độ với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, khiến châu Âu và Ukraine lo ngại Kiev bị ép phải chấp nhận thỏa thuận có lợi nhiều cho Mátxcơva.

Sau những sự kiện gây chú ý như màn chỉ trích gay gắt ông Zelensky tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng và cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại bang Alaska không mang lại kết quả nào, ông Trump áp đặt gói trừng phạt lớn đầu tiên lên Nga.

Có thời điểm nhà lãnh đạo Mỹ đã không còn mặn mà với nhiệm vụ giải quyết cuộc xung đột, nhưng những tháng cuối năm đã diễn ra hàng loạt hoạt động ngoại giao quốc tế dựa trên dự thảo kế hoạch mà Mỹ đưa ra vào tháng 11.

4. Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên

Sau 12 năm dẫn dắt Giáo hội Công giáo, Giáo hoàng Francis qua đời ở tuổi 88. Lễ tang của ông được tổ chức ngày 26/4. Ngày 8/5, Giáo hoàng Leo XIV chính thức kế nhiệm, trở thành người đứng đầu Giáo hội Công giáo sau khi được bầu chọn trong Mật nghị Hồng y.

Giáo hoàng Leo XIV là giáo hoàng người Mỹ đầu tiên dẫn dắt cộng đồng hơn 1 tỷ tín đồ trên thế giới. Ông tiếp nối định hướng của người tiền nhiệm, với trọng tâm hướng về người nghèo, người di cư và vấn đề môi trường.

Ông cũng xoa dịu các nhóm bảo thủ khi chưa cân nhắc việc phong chức phó tế cho phụ nữ và công nhận hôn nhân đồng giới.

5. Ðộng đất gây hậu quả khủng khiếp ở Myanmar

Ngày 28/3, trận động đất mạnh 7,7 độ xảy ra gần thành phố Mandalay của Myanmar, khiến hơn 5.400 người thiệt mạng và hơn 11.400 người bị thương. Đây là trận động đất mạnh nhất xảy ra tại Myanmar kể từ năm 1912.

Nhiều cộng đồng tại Mandalay và các vùng lân cận rơi vào tình trạng khẩn cấp, thiếu lương thực, nước sạch và dịch vụ y tế. Cơ sở hạ tầng bị tàn phá nghiêm trọng khiến Myanmar vốn khó khăn càng thêm khốn khó, trong bối cảnh cuộc nội chiến kéo dài.

Trận động đất cũng gây thiệt hại nghiêm trọng tại thủ đô Bangkok của Thái Lan, nơi cách tâm chấn hơn 1.000 km, khiến một tòa nhà cao tầng đang xây dựng đổ sập.

6. Ðột phá trong ngành hàng không vũ trụ

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong lĩnh vực thám hiểm không gian toàn cầu, khi tham vọng công nghệ và hợp tác quốc tế đạt tới những tầm cao chưa từng có.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất là lần hạ cánh hoàn toàn thành công đầu tiên lên Mặt Trăng của một công ty tư nhân, cho thấy các doanh nghiệp thương mại đã có thể thực hiện những sứ mệnh vốn chỉ dành cho các cơ quan vũ trụ quốc gia.

Ngày 2/3/2025, Blue Ghost trở thành tàu vũ trụ tư nhân đầu tiên hạ cánh thành công hoàn toàn xuống bề mặt Mặt Trăng (năm 2024, công ty Mỹ Intuitive Machines đã làm được điều này, nhưng tàu đổ bộ Odysseus khi đó bị đổ nghiêng).

Cột mốc này không chỉ giúp giảm chi phí thám hiểm không gian sâu mà còn mở ra nhiều cơ hội mới cho nghiên cứu khoa học, khai thác tài nguyên và các sứ mệnh đưa con người trở lại Mặt Trăng trong tương lai.

Cùng thời điểm đó, chương trình Starship của SpaceX ghi nhận nhiều bước tiến quan trọng trong thử nghiệm và năng lực vận hành. Các vụ phóng và thu hồi thành công cho thấy tên lửa siêu nặng có khả năng tái sử dụng hoàn toàn đang dần trở thành hiện thực, hứa hẹn làm thay đổi căn bản hoạt động du hành vũ trụ bằng cách giúp các sứ mệnh lớn tới Mặt Trăng, Sao Hỏa và xa hơn nữa trở nên phổ biến và tiết kiệm hơn.

Trung Quốc, Ấn Độ, và một số quốc gia khác đã phóng thêm tàu thăm dò, vệ tinh và thực hiện các chuyến bay có người lái, thiết lập những kỷ lục mới về thời gian hoạt động, tải trọng và giá trị khoa học.

7. Bùng nổ trí tuệ nhân tạo

Các tập đoàn công nghệ và nhà đầu tư đã rót rất nhiều tiền để thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của AI. Theo hãng tư vấn Mỹ Gartner, chi tiêu liên quan đến AI đạt khoảng 1.500 tỷ USD năm 2025 và 2.000 tỷ USD vào năm sau.

Sự hưng phấn của thị trường từng đẩy giá trị vốn hóa của “ông lớn” ngành chip bán dẫn Nvidia vượt mốc 5.000 tỷ USD. Tuy nhiên, thị trường cũng lo ngại nguy cơ bong bóng đầu cơ công nghệ, cùng những hệ lụy rộng lớn hơn.

Bên cạnh những lợi ích to lớn, AI còn góp phần lan truyền thông tin sai lệch, các vụ kiện liên quan đến bản quyền gia tăng, và nhiều doanh nghiệp dùng lý do áp dụng AI để cắt giảm nhân sự quy mô lớn.

8. Truy quét lừa đảo trực tuyến

Dù đã tồn tại nhiều năm, nạn lừa đảo trực tuyến thực sự trở thành tâm điểm chú ý của thế giới trong năm 2025, khi mức độ tinh vi, quy mô xuyên quốc gia và hậu quả xã hội của vấn nạn này bộc lộ rõ ràng hơn bao giờ hết.

Vụ Mỹ truy tố Chen Zhi (Trần Chí), Chủ tịch Tập đoàn Prince Group tại Campuchia, và thu giữ số bitcoin trị giá khoảng 15 tỷ USD với cáo buộc điều hành một “đế chế lừa đảo trên mạng với quy mô toàn cầu” đã mở màn cho chiến dịch tấn công quy mô lớn nhằm vào nhiều ổ lừa đảo ở khu vực biên giới Myanmar và Thái Lan.

Nhiều cuộc đột kích dẫn đến việc bắt giữ và giải cứu hàng ngàn người nước ngoài. Dư luận cũng chấn động với vụ một thanh niên Hàn Quốc bị đánh chết ở Campuchia sau khi rơi vào tay những kẻ buôn người.

9. Nhiều cuộc xung đột, Venezuela thành tâm điểm

Năm 2025 được đánh giá là một trong những năm bất ổn nhất của thế giới kể từ sau đại dịch COVID-19. Xung đột kéo dài và bùng phát tại nhiều khu vực, nổi bật là xung đột Ấn Độ - Pakistan vào tháng 5; xung đột Thái Lan - Campuchia vào tháng 7 và tháng 12; các cuộc xung đột ở CHDC Congo và Rwanda vẫn tiếp diễn.

Đặc biệt, Venezuela trở thành điểm nóng mới. Từ tháng 8, Washington triển khai lực lượng quân sự đáng kể đến vùng biển ngoài khơi Mỹ Latin, với lý do chính thức là ngăn chặn tình trạng đưa ma túy vào Mỹ.

Khoảng 100 người đã thiệt mạng trong những cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào các tàu mà Washington cáo buộc chở ma tuý. Chiến dịch này gây phản ứng giận dữ tại Mỹ Latin, đặc biệt là Venezuela, vì họ coi đây là cái cớ nhằm lật đổ Tổng thống Nicolas Maduro và kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới của quốc gia này.

Đến tháng 12, lực lượng Mỹ đổ bộ từ trực thăng để chiếm giữ một tàu chở dầu của Venezuela. Sau đó, Washington tuyên bố áp đặt “phong tỏa toàn diện” các tàu chở dầu bị trừng phạt ra vào Venezuela.

10. Kỷ lục thời tiết cực đoan

Những trận bão lớn và lũ dữ năm 2025 đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản cho hàng loạt quốc gia, như Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Indonesia, Sri Lanka, Cuba, Jamaica, Haiti…

Trong khi đó, nhiệt độ tăng cao và cháy rừng gia tăng tại châu Âu, với diện tích bị thiêu rụi trong mùa hè đạt mức kỷ lục. Bờ biển Địa Trung Hải của Pháp trải qua vụ cháy nghiêm trọng nhất trong 50 năm.

Theo các nhà khoa học, biến đổi khí hậu do con người gây ra khiến hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên, nguy hiểm và tàn phá nghiêm trọng hơn.