Ai Cập đã lãng quên vị nữ hoàng quyền lực nào trong lịch sử?

[june04]

Là người phụ nữ vô cùng quyền lực, người sở hữu tiếng nói “trọng lượng” nhất trong thời Ai Cập cổ đại nhưng chính cung Hoàng hậu Tiye đã bị lịch sử vô tình lãng quên. Bà là vợ của pharaol thứ 9, vương triều 18 của Ai Cập cổ đại thời Tân vương quốc – Amenhotep III.

Nữ hoàng Tiye (1398 - 1338 TCN) là vợ của pharaoh thứ 9, Vương triều thứ 18 của Ai Cập cổ đại thời Tân vương quốc – Amenhotep III, vị vua quyền lực nhất trong lịch sử Ai Cập. Chính cung Hoàng hậu Tiye sống trong khoảng. Bà sống trong một triều đại với nhiều sự thay đổi: thay đổi tín ngưỡng từ đa thần giáo của Ai cập sang một vị thần duy nhất - thần Mặt trời Aton, và chuyển thủ đô từ Thebes (Ai Cập) sang một thành phố mới với tên con trai bà Akhetaton hoặc Armana.

Câu chuyện về cuộc sống của bà cũng bí ẩn như tất cả những người sống trong giai đoạn này. Các mối quan hệ thời kỳ này cũng cực kỳ rắc rối, “dây mơ rễ má” và cả những “sản phẩm” của “loạn luân”. Cha mẹ của bà không thuộc hoàng gia nhưng do bà kết hôn với pharaoh Amenhotep III dẫn đến những mối quan hệ phức tạp của họ với tầng lớp thượng lưu.

Amenhotep III và Tiye là ông bà của pharaoh Tutankhamun. Cha của Tutankhamun là “sản phẩm” của Akhenaten với một trong những em gái của Akhenaten, hoặc có lẽ một trong những người em họ của ông. Ông lấy rất nhiều vợ, một trong số đó là nữ hoàng Nefertiti, mẹ kế của Tutankhamun. Nefertiti và Akhenaten có sáu người con. Pharaoh Tutankhamun lại kết hôn với em gái mình, công chúa Ankhesenamun.

Theo các tài liệu cổ đại, Tiye có một người anh là Anen – vị tư tế thứ hai của thần Amun. Một số các Ai Cập học khác cho rằng bà là em gái của Ay, sau kế vị vua Tutankhamun. Mặc dù không có một tài liệu hay bằng chứng nào khẳng định mối quan hệ giữa Tiye và Ay, tuy nhiên, họ suy đoán điều này bởi nguồn gốc Ay, cũng từ Akimin, một thành phố Sohag Governorate của Thượng Ai Cập (vùng cách xa Châu thổ sông Nile nhất).

Một lý do khác nữa là bởi vì ông cũng thừa hưởng hầu hết các danh hiệu mà ông Yuya, có được trong suốt cuộc đời của mình, tại triều đại của Amenhotep III.

Xác ướp với mái tóc mượt dài
Năm 1898, nhà khi nhà khảo cổ Victor Loretin phát hiện ra một phòng chôn cất với đầy xác ướp, ông đã nhìn thấy một người phụ nữ có mái tóc dài tuyệt đẹp. Đó là một điều bất thường, bởi hiếm khi bắt gặp một khuôn mặt và mái tóc đẹp như thế ở một xác ướp. Năm 2010, kết quả xét nghiệm DNA của một nhóm thuộc Hội đồng Tối cao Ai Cập cổ đại và National Geographic đã xác nhận “Quý bà già hơn” xinh đẹp được phát hiện trong lăng mộ ký hiệu KV35 là Hoàng hậu Tiye.

Các kết quả nghiên cứu cũng xác nhận rằng người phụ nữ này là bà của vua Tutankhamun, mẹ của vua Akhenaten, và cũng là mẹ của “Quý bà trẻ hơn” được phát hiện trong mộ KV35. “Quý bà trẻ hơn” ở phòng mộ KV35 chính là Nữ hoàng Nefertiti, theo Marc Gabolde, chuyên gia về Triều đại 18 và thời kỳ Amarna thuộc Đại học Montpellier cho biết. Trước khi các nhà khảo cổ khám phá ra được xác ướp này thì nó đã được mở ra bởi những tên trộm. Có lẽ trong thời cổ đại, những tên trộm này đã lẻn vào và phá hủy xác ướp. Toàn bộ phần trước bụng và ngực đã bị hủy hoại.

Nhà nghiên cứu G.E. Smith là người đã phát hiện ra xác ướp của bà và miêu tả rằng đó một người phụ nữ thời trung cổ, cánh tay phải của người phụ nữ này đặt trên đùi phải, còn cánh tay trái đặt quá ngực, gần cổ, có lẽ bà đã cầm vật gì đó lúc chôn. Hầu hết các xác ướp mai táng trong phòng KV35 đều không được “bảo quản” tốt, tuy nhiên, răng và tóc của Hoàng hậu Tiye lại gần như không thay đổi, ngay cả khi không được bọc gói lại. Có lẽ, ban đầu bà được chôn ở Amarna, trong lăng mộ Hoàng gia Akhenate. Akhenaten và Maketaten (cháu gái bà) đã được chôn cất bên cạnh bà tại ngôi mộ KV55 9 (ngôi mộ cuối cùng trong thời Akhenaten).

Tuy nhiên, shabtis của bà (những tượng nhỏ chôn theo để phục vụ chủ nhân ở thế giới bên kia) lại được tìm thấy trong ngôi mộ WV22 của Amenhotep III.

Một người tri kỷ - một cố vấn khôn ngoan
Theo sử sách, Tiye là một cố vấn tài ba cho cả vua Amenhotep III và Akhenaten. Bà có vai trò quan trọng trong triều đại của cả hai vị pharaoh này. Tiye kết hôn với Amenhotep 2 năm trước khi ông lên trị vì Ai Cập. Bà xuất hiện trong lịch sử như một nhà cố vấn thông minh, và được coi là người phụ nữ quan trọng nhất trong triều đại của chồng và con trai mình.

Bà cũng là một vị Nữ hoàng cao thượng với vị trí là Chính cung Hoàng hậu trong suốt triều đại của Amenhotep III. Theo ghi chép, Hoàng hậu Tiye có lẽ là mẹ của Sitamun, con gái cả của Amenhotep III. Hai người còn 3 người con gái khác là Isis, Henuttabeb và Nebetah. Những người này thường xuyên xuất hiện trên các bức tượng và phù điêu dưới triều đại này.

Bà cũng sinh cho Amenhotep III 2 người con trai. Người con đầu là thái tử Thutmose vốn mất trước ông, và người con trai thứ hai kế vị ông là Akhenaten - Amenhotep IV. Tuy nhiên, Akhenaten được biết đến nhiều hơn với cái tên “kẻ loạn luân”. Amenhotep là một người yêu thể thao, hướng ngoại. Ông luôn cảm thấy may mắn khi có được một người vợ “tùng phục” mình. Amenhotep III và Tiye có một mối quan hệt rất tốt dựa trên những ràng buộc mạnh mẽ hơn là việc đơn giản chỉ có với nhau những đứa con.

Tiye được hưởng một nền giáo dục rất tốt, tương đương với một vị vua. Vì thế, bà rất thông minh, không ngoan, tự tin và đầy quyền lực. Hoàng hậu vừa là cố vấn vừa là người bạn thân thiết của chồng mình. Bà là một trong rất ít người được Amenhotep III tin tưởng và đóng một vai trò thích cực trong các lĩnh vực chính trị, ngoại giao,… của Ai Cập. Bà là hoàng hậu Ai Cập đầu tiên mà tên của mình được xuất hiện trên những hoạt động quốc gia. Thậm chí, người ta còn cho rằng Tiye được xem như một vị vua của Mitannii – Tushratta.

Nữ hoàng Tiye được tôn thờ như nữ thần Hathor-Tefnut trong đền thờ tại Sedeinga, Nubia. Có rất nhiều ngôi đền dành riêng để tôn kính bà. Ngoài ra, vua Amenhotep III còn xây dựng một hồ nước nhân tạo cho Chính cung Hoàng hậu vào năm thứ cai trị thứ 11.

vbf @ sưu tầm