AUSTRALIA Nữ du khách Canada 19 tuổi tử vong giữa bầy dingo

[Gibbs]

Mặt trời còn thấp, ánh sáng mới chỉ kịp hong một dải mỏng trên đường chân trời Thái Bình Dương. Piper James, 19 tuổi, bước trên cát K’gari – hòn đảo mà tên gọi theo ngôn ngữ bản địa có nghĩa là “thiên đường” – với ý định rất bình thường: bơi một vòng sớm mai.

Nhưng trong vòng chưa đầy hai giờ, cô được phát hiện đã chết. Xung quanh thi thể là những con dingo – chó hoang bản địa Úc – loài vật lang thang tự do trên K’gari, nơi vừa là công viên quốc gia vừa là biểu tượng du lịch của bờ đông nước Úc.

Nguyên nhân cái chết của nữ du khách Canada vẫn chưa được kết luận dứt khoát. Nhưng những chi tiết ban đầu đủ khiến ai cũng rùng mình: dấu hiệu chết đuối, cùng các vết cắn của dingo – có cả vết cắn xảy ra trước và sau thời điểm tử vong.

Khám nghiệm sơ bộ: dấu hiệu chết đuối, nhưng có vết cắn “khi còn sống”
Theo kết quả khám nghiệm sơ bộ, cơ thể Piper có bằng chứng của việc đuối nước. Đồng thời, báo cáo cũng ghi nhận các vết cắn của dingo xuất hiện cả trước lẫn sau khi cô chết.

Tòa án điều tra tử vong bang Queensland nhấn mạnh: những vết cắn “tiền tử vong” không có khả năng gây chết ngay lập tức. Nói cách khác: dingo có thể đã tham gia vào thảm kịch, nhưng chưa ai dám khẳng định chúng là nguyên nhân trực tiếp.

Cha của Piper, ông Todd James, nói trong đau đớn rằng gia đình “muốn tin đó là chết đuối”. Bởi dẫu kinh hoàng, cái chết do nước cuốn có lẽ vẫn “êm” hơn tưởng tượng về một cuộc tấn công của thú hoang.

Các xét nghiệm giải phẫu bệnh để xác định nguyên nhân cuối cùng có thể mất nhiều tuần.

Nếu dingo là thủ phạm chính: gần 50 năm mới có thể ghi nhận thêm một ca tử vong
Nếu kết luận cho thấy dingo đóng vai trò đáng kể, đây sẽ chỉ là vụ tử vong thứ ba do dingo tại Úc trong gần nửa thế kỷ – và đáng chú ý: có thể là vụ đầu tiên liên quan đến một người trưởng thành.

Hai vụ trước đó đều ám ảnh nước Úc theo những cách rất khác nhau.

Năm 1980, câu chuyện em bé Azaria Chamberlain bị dingo tha khỏi lều trại đã gây chấn động. Khi ấy, xã hội không tin dingo có thể bắt trẻ sơ sinh, dẫn đến việc mẹ bé – bà Lindy Chamberlain – bị bỏ tù vì tội giết người, rồi nhiều năm sau mới được minh oan khi xuất hiện bằng chứng mới. Vụ án từng trở thành chất liệu cho phim tòa án nổi tiếng.

Năm 2001, một bé trai 9 tuổi tên Clinton Gage bị hai con dingo cắn xé trên K’gari (khi đó còn gọi Fraser Island) và tử vong; em trai của cậu cũng bị tấn công.

Chính sau thảm kịch năm 2001, các hàng rào quanh thị trấn và khu nghỉ mát bắt đầu được dựng lên. Nhưng đi kèm là một ký ức gây tranh cãi: hơn 30 con dingo bị tiêu hủy “nhân đạo”, kéo theo làn sóng phản đối dữ dội.

Chính quyền tuyên bố “loại bỏ bầy dingo liên quan vụ việc” – cộng đồng lo sợ một đợt “cull” mới
Lần này, sau sự việc của Piper, chính quyền bang thông báo những con dingo “liên quan đến vụ việc” sẽ bị bắt và tiêu hủy “nhân đạo”, nhưng không nêu cụ thể bao nhiêu con.

Các kiểm lâm cho biết tuần này họ quan sát thấy hành vi hung hăng từ bầy dingo, và coi đó là “nguy cơ an toàn công cộng không thể chấp nhận”.

Tuy nhiên, nỗi sợ của cộng đồng không chỉ là nguy hiểm trước mắt. Nhiều người lo vụ này sẽ kéo theo lời kêu gọi “càn quét” quy mô lớn, lặp lại cơn bão phẫn nộ như năm 2001.

Cha Piper nói thẳng: con gái ông sẽ không muốn điều đó. “Piper sẽ không muốn chuyện ấy… và sẽ đau lòng nếu cái chết của mình trở thành một phần của việc tiêu hủy hàng loạt,” ông nói.

K’gari: nửa triệu du khách mỗi năm, 200 dingo – và một ảo giác nguy hiểm mang tên “dễ thương”
Khoảng nửa triệu người ghé K’gari mỗi năm để thấy bãi cát trắng, hồ xanh lấp lánh, rừng mưa và thiên nhiên gần như nguyên sơ. Trên đảo có thể có tới 200 con dingo (wongari theo tiếng thổ dân). Nhờ sống cách ly với chó nhà và chó hoang lai tạp, chúng được xem là mang nguồn gien dingo “thuần” nhất, thuộc diện bảo tồn có ý nghĩa “quốc gia”.

Nhưng “được trân quý” không đồng nghĩa “an toàn”. Ở K’gari, người ta vừa bảo tồn dingo, vừa thừa nhận chúng là loài hoang dã khó đoán.

Du khách được khuyến cáo giữ khoảng cách ít nhất 20 mét, đi theo nhóm, không để trẻ em rời tầm tay. Trên đảo có “dingo stick” để xua khi chúng áp sát.

Vấn đề, theo các chuyên gia, không nằm ở việc dingo “ghét con người”, mà ở chỗ dingo nhìn con người như một nguồn thức ăn dễ dàng – đặc biệt quanh khu cắm trại, nơi có rác, mùi đồ ăn và thói quen cho ăn lén lút.

Một nhà sinh học động vật hoang dã ví von: đó là “hội chứng hải âu” – bạn cho hải âu một miếng khoai, nó sẽ đòi cả cái hamburger. Chỉ khác là “hải âu” ở đây có bốn chân và răng, và khi nó đòi phần còn lại, con người sẽ gặp rắc rối.

Vì vậy đảo áp dụng phạt nặng với hành vi cho ăn hoặc “khuyến khích” dingo đến gần; du khách được nhắc khóa thức ăn, cất rác kỹ, dân câu cá phải chôn mồi thừa. Hướng dẫn cũng nhấn mạnh: đừng chạy – vì dingo sẽ đuổi.

Một lời khuyên cũ đã bị đảo ngược: đừng lao xuống biển để trốn dingo
Trước đây từng có lời khuyên: nếu bị dingo rình trên bãi biển, hãy xuống nước. Nhưng sau các vụ tấn công gần đây, lời khuyên đó đã đổi.

Năm 2023 từng xảy ra hai vụ đáng báo động: một bé trai 10 tuổi bị dingo kéo xuống nước trước khi chị gái can thiệp; và một phụ nữ bị tấn công dù đã chạy ra biển để tránh bốn con dingo – cô bị kéo khỏi nước, bị thương nặng ở tay chân.

Thị trưởng địa phương nói ông đã cảnh báo suốt vài năm rằng “có rủi ro sẽ xảy ra tử vong”. Và giờ, thảm kịch của Piper khiến lời cảnh báo ấy trở nên lạnh ngắt.

Buổi bơi một mình gần xác tàu Maheno: không ai biết chuyện gì xảy ra
Sáng hôm Piper qua đời, cô được cho là ra bãi biển gần xác tàu Maheno – một biểu tượng gỉ sét nằm trên 75 Mile Beach, bị bão đưa vào bờ gần 100 năm trước và trở thành điểm hút khách.

Không ai biết chính xác diễn biến tiếp theo.

Cha cô nói: chưa chắc Piper đã xuống nước. Nếu có, khả năng đuối nước là có thật – dù cô bơi giỏi. Nhưng biển luôn có cách “nuốt” cả người bơi giỏi, nhất là ở những bãi không có cứu hộ và dòng chảy mạnh dọc bờ đông.

Hôm đó gió lớn, sóng có thể cao khoảng 2,5 mét. Trong điều kiện như vậy, chỉ một khoảnh khắc bất cẩn cũng đủ biến “bơi sớm cho tỉnh người” thành cuộc vật lộn sinh tử.

Ông Todd biết con gái đã không mang theo dingo stick – vì cô nghĩ mình không cần. Ông nói câu mà nhiều gia đình chỉ nhận ra khi đã quá muộn: “Con bé không nên đi một mình. Đó là điều cốt lõi.”

Cuộc tranh luận sau thảm kịch: giới hạn khách, bảo vệ trẻ em, hay thay đổi văn hóa du lịch?
Những người sống và gắn bó với đảo đều nói K’gari “ma thuật”, nhưng cũng là vùng hoang dã – nơi nguy hiểm không chỉ có dingo, mà còn cá mập, rắn, nhện, dòng chảy, gió và sự cô lập.

Vì vậy, khi cái chết của Piper phủ bóng lên “thiên đường”, câu hỏi bật ra là: phải làm gì để vừa giữ K’gari hoang dã, vừa giảm nguy cơ?

Người Butchulla – chủ nhân truyền thống của vùng đất – có mối liên kết văn hóa với dingo từ hàng ngàn năm. Họ kêu gọi giới hạn lượng khách, nhất là vào mùa sinh sản của dingo (tháng 3–5), để giảm rủi ro. Đại diện Butchulla nhấn mạnh giải pháp không phải “đổ lỗi hay trừng phạt con vật”, và họ phản đối việc loại bỏ wongari khỏi K’gari.

Trong khi đó, lãnh đạo bang bác bỏ phương án giới hạn số khách; đảo vẫn mở cửa, và chính quyền nói vẫn hỗ trợ ngành du lịch.

Ở cấp địa phương, thị trưởng đề xuất cấm trẻ em cắm trại ở khu vực không có hàng rào. Ông lập luận: nếu chính quyền phải nhắc phụ huynh “giữ con trong tầm với”, thì đó không còn là kiểu cắm trại phù hợp cho trẻ nhỏ ở khu hoang dã không rào chắn.

Cha Piper đồng tình: đừng để phụ huynh nghĩ “chuyện đó sẽ không xảy ra với mình”. Gia đình ông từng nghĩ Piper sẽ an toàn. Và họ đã sai.

Một nghi lễ khói để tiễn biệt – và một lời nhắn gửi cho những người trẻ “tự tin nhưng thiếu kinh nghiệm”
Gia đình James dự định đến K’gari trong vài tuần tới để tham dự một nghi lễ “smoking ceremony” theo lời mời của người Butchulla: làn khói từ lá cây bản địa cháy âm ỉ sẽ lan qua bãi cát, với ý nghĩa thanh tẩy và chữa lành.

Nhưng ông Todd không muốn cái chết của con gái chỉ dừng ở nỗi đau. Ông muốn nó buộc xã hội phải thay đổi quy tắc và văn hóa an toàn, nhất là với trẻ em và những người trẻ như Piper – mạnh mẽ, độc lập, thích phiêu lưu, nhưng đôi khi chưa đủ trải nghiệm để hiểu độ sắc lạnh của thiên nhiên.

Ông nói: đi tour thì được hướng dẫn, được “bảo vệ”, nên người ta có cảm giác an toàn. Rồi khi chỉ còn một mình giữa hoang dã, mọi thứ khác hẳn.

Và đó là nghịch lý của “thiên đường”: càng đẹp, càng dễ khiến người ta quên rằng mình đang đứng giữa một vùng đất không thuộc về con người.