USA Chuyến đi Washington của Tổng Bí thư Tô Lâm: Hội đồng Hòa bình Gaza và ‘canh bạc’ thương mại với ông Trump

[Gibbs]

Sáng 19/2 (giờ Mỹ) tại Washington D.C., cuộc họp đầu tiên của “Hội đồng Hòa bình” – sáng kiến do Tổng thống Donald Trump khởi xướng – quy tụ hàng chục nhà lãnh đạo và phái đoàn quốc tế. Việt Cộng cử đoàn cấp cao do Tổng Bí thư Tô Lâm dẫn đầu, dự kiến chắc chắn sẽ có khoảnh khắc bắt tay giữa hai người đứng đầu.
Nhưng trong ngoại giao, cái bắt tay chỉ là phần nổi. Điều dư luận tò mò hơn là: liệu có một cuộc gặp riêng đủ dài, đủ “đi vào việc” giữa ông Tô Lâm và ông Trump hay không – trong chuyến công tác 18–20/2 vốn được nhìn nhận là dồn dập và nhiều mục tiêu.

Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Việt Nam ngày 17/2, ông Tô Lâm tham dự cuộc họp theo lời mời của ông Trump. Thông cáo không nêu trực tiếp chuyện đàm phán thương mại, nhưng nhiều nhà quan sát cho rằng mục tiêu thực chất là gia tăng cơ hội tiếp xúc với Tổng thống Mỹ để thúc đẩy một thỏa thuận về thuế quan và vấn đề “trung chuyển”.
Giáo sư Zachary Abuza nhấn mạnh điểm đáng chú ý: chỉ riêng việc Tổng Bí thư ra nước ngoài vào dịp Tết, lại đi cùng một phái đoàn đông các cố vấn và quan chức cấp cao, đã cho thấy mức độ ưu tiên của chuyến đi.

Ở trong nước, Tết thường là lúc “việc quan gác lại, lòng người mở ra.” Nhưng khi đoàn vẫn lên đường, thông điệp chính trị cũng trở nên rõ ràng: chuyện lần này không phải “đi cho có”.

Một phái đoàn “nặng ký”: dấu hiệu của bài toán kinh tế
Danh sách đi cùng cho thấy chuyến đi không chỉ mang tính biểu tượng. Bên cạnh các vị trí then chốt về quốc phòng – an ninh – đối ngoại, còn có những gương mặt liên quan trực tiếp tới tài chính, ngân hàng, công thương và điều phối chính sách.
Nhiều nhà quan sát lý giải: trong bối cảnh tính chính danh của nhà cầm quyền thường gắn với tăng trưởng và ổn định, các cuộc thương lượng về thương mại – thuế quan – chuỗi cung ứng có thể là “mặt trận” quan trọng không kém gì diễn đàn hòa bình.

Mỹ đang áp mức thuế đối ứng 20% với nhiều loại hàng từ Việt Nam và 40% với hàng hóa bị coi là trung chuyển, có hiệu lực từ ngày 7/8/2025. Đã có 6 vòng đàm phán về một hiệp định thương mại đối ứng, nhưng chưa có thông báo rõ ràng về đột phá.
Dù vậy, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm 2025 vẫn đạt mức kỷ lục, tạo ra thặng dư lớn; trong khi Việt Nam lại thâm hụt rất đáng kể với Trung Quốc. Từ góc nhìn Washington, đây là mảnh đất màu mỡ cho nghi ngờ: thặng dư với Mỹ có bao nhiêu phần là năng lực sản xuất thực, và bao nhiêu phần là “hàng đi đường vòng” từ Trung Quốc.

Những phát biểu cứng rắn từ một số nhân vật trong nội bộ chính quyền Mỹ (như cố vấn thương mại Peter Navarro) càng khiến đối thoại trở nên gai góc. Khi hai bên chưa thống nhất được định nghĩa và tiêu chí về “hàng trung chuyển”, mọi con số đều có thể biến thành tranh cãi.

Các chuyên gia nhấn mạnh một điểm đáng chú ý: khác biệt giữa đàm phán kỹ thuật và cuộc mặc cả ở cấp lãnh đạo. Nếu lãnh đạo hai bên trực tiếp vào phòng, “điểm rơi” của thỏa thuận có thể thay đổi nhanh.
Ở chiều Việt Nam, cách tiếp cận được mô tả là đưa cho ông Trump những “chiến thắng” có thể đem ra trình diễn trước công chúng Mỹ: hợp đồng, đơn hàng, việc làm. Và thực tế, ngay khi tới Mỹ, đoàn Việt Cộng đã chứng kiến các lễ ký kết lớn: mua máy bay Boeing (Vietnam Airlines ký 50 chiếc 737-8; Sun PhuQuoc Airways ký 40 chiếc 787-9; Vietjet có thỏa thuận tài trợ để mua 6 chiếc 737-8), cùng các văn kiện hợp tác về chuyển đổi số, y tế.
Đáng chú ý nữa là giấy phép dịch vụ viễn thông vệ tinh cho Starlink Services Việt Nam (thuộc SpaceX) và hợp đồng mua hệ thống xạ trị proton Mevion S250-FIT cho lĩnh vực y tế.

Những “món quà” kinh tế như vậy thường mang hai tầng ý nghĩa: vừa là hợp tác, vừa là tín hiệu “chúng tôi sẵn sàng cân bằng hơn”. Nhưng như Giáo sư Carl Thayer cảnh báo: ông Trump thiên về “thỏa thuận” hơn là “hiệp định” – mà thỏa thuận thì có thể đảo chiều bất cứ lúc nào.

Cuộc họp 19/2 về Hội đồng Hòa bình được mô tả tập trung vào Gaza: nhân đạo, tái thiết, và cả phương án lực lượng ổn định quốc tế. Phía Nhà Trắng nói sẽ công bố mức cam kết tài chính hơn 5 tỷ USD và triển khai nhân sự quy mô lớn.
Tuy nhiên, theo các thông tin một số đồng minh châu Âu vắng mặt. Điều đó khiến cuộc họp vừa là diễn đàn chính sách, vừa là “sân khấu chính trị” để ông Trump thể hiện mình là trung tâm của một sáng kiến hòa bình.

Trong bối cảnh ấy, cảnh báo của các nhà quan sát nghe rất “đúng nghề”: muốn bàn chuyện song phương (thuế, thương mại, quy chế kinh tế thị trường…), Việt Nam phải chọn thời điểm và cách tiếp cận sao cho không làm lu mờ câu chuyện mà ông Trump muốn dẫn dắt.

Khả năng Washington công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường cũng được nhắc tới như một mục tiêu dài hạn, nhưng các chuyên gia đều nghiêng về nhận định: khó có đột phá ngay. Lý do nằm ở cơ chế xem xét trợ cấp nhà nước, ưu đãi tín dụng, và mức độ “lật từng viên đá” để tìm lý do phản đối – nhất là khi các nhân vật diều hâu về thương mại vẫn có tiếng nói.

Tóm lại, nếu có chiến lược thực dụng, ưu tiên trước mắt được nhìn nhận là: giảm thuế quan, thống nhất tiêu chí “hàng trung chuyển”, tránh bị áp thêm các mức thuế mới. Còn quy chế kinh tế thị trường có thể là “chặng sau”, chỉ thuận lợi khi hai bên đã hài lòng với một thỏa thuận “tự do và công bằng” theo cách hiểu của Washington.

Dư luận đa chiều: giữa kỳ vọng và hoài nghi
Đi kèm các hoạt động cấp cao là những luồng ý kiến trái chiều trên mạng xã hội và trong cộng đồng quan sát: người kỳ vọng một “cú xoay” giúp hạ nhiệt thuế quan, mở đường cho doanh nghiệp; người lại hoài nghi về cái giá phải trả và độ bền của bất kỳ cam kết nào với một đối tác đặt nặng hình ảnh và lợi ích tức thời.
Cũng có những bình luận mang tính phán xét gay gắt, quy kết động cơ hoặc con số đóng góp; đây là dạng nhận định chưa được kiểm chứng độc lập và thường phản ánh cảm xúc chính trị hơn là dữ kiện có thể kết luận ngay. “Thương nhau thì củ ấu cũng tròn, ghét nhau thì bồ hòn cũng méo.” Cùng một sự kiện, mỗi bên nhìn ra một hình bóng khác.

Từ Hội đồng Hòa bình Gaza đến câu chuyện thuế quan và “trung chuyển”, chuyến đi Washington của Tổng Bí thư Tô Lâm giống như một ván cờ nhiều lớp. Nếu có một cuộc gặp riêng với ông Trump, đó có thể là “chìa khóa vàng” để mở nút thắt thương mại. Nhưng nếu chỉ dừng ở nghi thức và những cam kết chung, mọi thứ vẫn có thể kéo dài như 6 vòng đàm phán trước đó.