Middle East Biển Hormuz dậy sóng: Mỹ bắn rơi drone Iran, tàu chở hóa chất bị dọa “lên boong” ngay trước giờ đàm phán

[Gibbs]

Giữa lúc Washington và Tehran còn nói về “đàm phán để tránh chiến tranh”, biển lại trả lời bằng tiếng động cơ, tiếng radio, và một mục tiêu bay mất dấu. Thứ Ba, tại vùng nước quốc tế, Mỹ cho biết đã bắn rơi một drone của Iran sau khi chiếc UAV “áp sát một cách hung hăng” tàu sân bay đang hành trình trên Biển Ả Rập. Vài giờ sau, ở cửa ngõ dầu mỏ Eo biển Hormuz, hai xuồng vũ trang bị cáo buộc do Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vận hành lại áp sát một tàu chở hóa chất treo cờ Mỹ, phát cảnh báo sẽ “lên boong và bắt giữ”. Mọi thứ diễn ra nhanh đến mức người ta có cảm giác: chỉ cần ai đó nóng đầu thêm nửa phút, tai nạn có thể thành biến cố.

Drone “xông thẳng”: cú bắn rơi để chặn một bước leo thang
Theo phía Mỹ, chiếc drone bay về phía tàu sân bay USS Abraham Lincoln dù đã có các động tác “giảm leo thang”. Một tiêm kích F-35C đã bắn hạ mục tiêu nhằm bảo vệ tàu và thủy thủ; không có thương vong hay thiệt hại thiết bị. Ở chiều ngược lại, truyền thông Iran đưa tin nước này “mất liên lạc” với một drone IRGC khi làm nhiệm vụ trinh sát/giám sát trên vùng biển quốc tế; họ nói thiết bị đã truyền được dữ liệu trước khi mất tín hiệu và nguyên nhân đang được điều tra.

Trong những thời khắc như vậy, ngôn từ “hung hăng” hay “trinh sát” không chỉ là cách kể chuyện. Nó là cách hai phía dựng một ranh giới: bên này nói “tự vệ”, bên kia nói “mất liên lạc”. Cùng một vật thể rơi xuống biển, nhưng hai câu chuyện đã kịp chạy đua nhau lên bờ.

Hormuz: ba lượt áp sát, một lời đe dọa, và chiếc bóng UAV trên đầu
Vài giờ sau vụ drone, tình hình nóng lên ở eo biển. Mỹ nói hai xuồng vũ trang Iran chạy tốc độ cao, lượn qua tàu M/V Stena Imperative ba lần trong lúc một UAV kiểu Mohajer bay vòng phía trên. Đỉnh điểm là một cuộc gọi vô tuyến: cảnh báo sẽ lên boong, sẽ bắt giữ. Con tàu được mô tả là tàu chở hóa chất do người Mỹ vận hành và treo cờ Mỹ, khi đó đang ở vùng nước quốc tế.

Mỹ triển khai tàu khu trục USS McFaul đến hộ tống, kèm yểm trợ trên không; tình hình hạ nhiệt khi tàu chở hóa chất rời khỏi khu vực căng thẳng. Đại diện Mỹ gọi đó là hành vi “thiếu chuyên nghiệp và gây hấn”, làm tăng nguy cơ tính toán sai—thứ có thể biến một cú áp sát thành một phát súng.

Đàm phán vẫn nói, “mọi lựa chọn” vẫn đặt trên bàn
Hai sự cố lại xảy ra đúng vào tuần mà Washington và Tehran dự kiến gặp nhau vào thứ Sáu để tháo ngòi nổ. Nhưng ngay trước giờ G, phía Iran được cho là muốn đổi địa điểm từ Istanbul sang Oman, thu hẹp phạm vi chỉ còn hồ sơ hạt nhân, đồng thời loại bớt sự tham gia trực tiếp của các bên khu vực. Mỹ thì vẫn muốn bàn rộng hơn: không chỉ hạt nhân, mà cả tên lửa đạn đạo và các mạng lưới ủy nhiệm.

Từ Nhà Trắng, Karoline Leavitt nói cuộc gặp “hiện vẫn theo lịch”, nhưng tổng thống luôn có nhiều lựa chọn—trong đó có phương án quân sự. Còn Steve Witkoff (đầu mối đàm phán phía Mỹ) được cho là đã có mặt trong khu vực, và Jared Kushner cũng được nhắc đến như một nhân vật tham gia các tiếp xúc liên quan.

Buildup dồn dập: khi ngoại giao bước đi, hạm đội cũng bước theo
Trong tuần qua, Mỹ đẩy nhanh việc tăng cường lực lượng ở Trung Đông: nhóm tác chiến tàu sân bay Lincoln, các khu trục hạm mang tên lửa dẫn đường, cùng liên đội không quân hạm với F/A-18E, F-35C và EA-18G. Ngoài ra còn có nhiều tàu khu trục hoạt động trong vùng biển này tách khỏi nhóm tàu sân bay. Ý nghĩa của sự “dàn hàng” đó rất rõ: đàm phán có thể là cửa, nhưng hạm đội là then cài.

Hormuz vốn là nơi tàu bè đi qua như mạch máu của thị trường năng lượng, nên chỉ cần một cú áp sát, một lời đe dọa, giá dầu cũng đủ nhấp nhổm, còn các thủy thủ thì phải sống trong vùng xám: không biết “trinh sát” sẽ dừng ở đâu và “cảnh cáo” sẽ bắt đầu từ lúc nào. Và đó mới là điều đáng sợ của ngày thứ Ba: người ta nhìn thấy rìa của một cú trượt chân. Khi đàm phán còn đang tranh địa điểm, tranh phạm vi, biển đã nhắc rằng thực tế không chờ ai sửa lịch. Chỉ cần một bên hiểu lầm tín hiệu, một bên trả lời bằng bản năng, mọi “cánh cửa ngoại giao” có thể bị gió mạnh đóng sầm.