USA Trump kêu gọi ‘quốc hữu hóa bầu cử’: từ podcast Dan Bongino đến cuộc đột kích hồ sơ ở Georgia

[Gibbs]

Trong cuộc phỏng vấn phát sóng hôm thứ Hai, Donald Trump bất ngờ thúc giục đảng Cộng Hòa “quốc hữu hóa việc bầu cử” — thậm chí nói thẳng rằng “nên tiếp quản việc bỏ phiếu” ở “ít nhất khoảng 15 nơi”. Ông đưa ra phát biểu này trong chương trình của Dan Bongino, trong bối cảnh chính quyền đang thúc đẩy thay đổi “luật chơi” bầu cử trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ cuối năm nay.

Những câu chữ ấy, dù chỉ là lời nói trên sóng, lại chạm vào một sợi dây rất nhạy: ở Mỹ, bầu cử vốn được vận hành chủ yếu bởi các bang và địa phương. Bởi vậy, cụm từ “nationalize” (đưa về cấp liên bang) nghe như một cú kéo mạnh, vừa khơi lại tranh cãi quyền lực giữa Washington và các bang, vừa đổ thêm dầu vào nỗi lo can thiệp chính trị vào nền tảng dân chủ.

Fulton County: cuộc khám xét và chiếc “điện thoại loa ngoài” gây sốc
Phát ngôn của ông Trump đến chỉ vài ngày sau một diễn biến gây chấn động: FBI khám xét một văn phòng bầu cử ở Fulton County — địa bàn lâu nay nằm ở tâm điểm những cáo buộc gian lận mà ông Trump từng theo đuổi sau cuộc bầu cử 2020, khi ông thua Joe Biden.

Ông Trump còn úp mở rằng “sẽ có những điều thú vị” lộ ra từ Georgia, nhắc tới việc giới chức “lấy được phiếu bầu theo lệnh tòa”. Nhưng điều khiến dư luận dựng đứng lông mày không chỉ là cuộc khám xét, mà là mức độ “dính trực tiếp” của nguyên thủ: theo các tường thuật, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard nói chính ông Trump yêu cầu bà tới khu vực Atlanta; và bà đã nối máy để ông Trump nói chuyện với các đặc vụ tham gia cuộc khám xét — một cuộc gọi được mô tả như lời “động viên ngắn” ngay tại hiện trường.

Trong văn hóa thực thi pháp luật ở Mỹ, lãnh đạo chính trị gọi trực tiếp cho nhóm đặc vụ đang thi hành trát tòa là điều hiếm thấy. Với người ủng hộ, đó có thể là “quan tâm đến liêm chính bầu cử”. Với người phản đối, đó là dấu hiệu của một ranh giới đang bị xóa mờ.

Bầu cử do bang quản, nhưng Nhà Trắng muốn “vẽ lại” quy tắc
Hiến pháp và thông lệ lâu đời trao phần lớn việc tổ chức bầu cử cho các bang — chính quyền liên bang chỉ có vai trò giới hạn, chủ yếu liên quan tới khung pháp lý cho bầu cử liên bang và bảo vệ quyền bầu cử. Thế nhưng ông Trump nhiều lần công khai ý định thay đổi cách nước Mỹ bỏ phiếu, đặc biệt nhắm vào các phương thức ông cho là dễ phát sinh gian lận.

Năm ngoái, ông ký một sắc lệnh nhằm yêu cầu người đăng ký đi bầu phải chứng minh quốc tịch Mỹ và tìm cách siết việc kiểm phiếu bầu qua thư (như hạn chế việc đếm những lá phiếu đến sau Ngày Bầu Cử). Một phần sắc lệnh đã bị tòa án liên bang chặn. Cũng cần nói rõ: luật liên bang vốn đã cấm người không phải công dân bỏ phiếu trong bầu cử liên bang — điểm tranh cãi nằm ở cơ chế thực thi, quyền hạn của tổng thống và mức độ can thiệp vào quyền của các bang.

Bộ Tư pháp, danh sách cử tri và nỗi lo “xâm nhập” dữ liệu cá nhân
Song song đó, U.S. Department of Justice được mô tả là đang đẩy mạnh các vụ kiện, yêu cầu nhiều bang cung cấp đầy đủ danh sách cử tri kèm dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Chính quyền lập luận đây là để “tăng minh bạch” và “bảo vệ liêm chính bầu cử”, đồng thời khuếch đại lo ngại về việc người nhập cư bất hợp pháp len vào hệ thống — dù các cáo buộc loại này thường bị yêu cầu phải đi kèm bằng chứng độc lập.

Với các bang do đảng Dân Chủ lãnh đạo, câu chuyện lại mang mùi khác: họ lo hồ sơ cá nhân của hàng chục triệu cử tri sẽ trở thành mục tiêu gây áp lực, thanh lọc danh sách, hoặc tạo hiệu ứng sợ hãi ngay trong mùa bầu cử.

Các bang bắt đầu “lập kế hoạch cho điều không muốn xảy ra”
Trước những rủi ro mới, một số quan chức bầu cử Dân Chủ nói họ đã phải tính đến kịch bản chính quyền liên bang hiện diện mạnh hơn tại điểm bỏ phiếu, hoặc tiếp cận dữ liệu cử tri theo cách khiến người dân bất an. Steve Simon, Ngoại trưởng bang Minnesota, được dẫn lời rằng đây đã trở thành một “hạng mục lập kế hoạch hợp pháp”: buồn, nhưng nếu không chuẩn bị thì là vô trách nhiệm.

Và vì lo ngại gây hoảng sợ hay “vẽ đường cho kẻ xấu”, nhiều bang tránh nói chi tiết. Họ chỉ thừa nhận: cách chuẩn bị đang phải thay đổi, vì rủi ro cũng đang thay đổi.