RUSSIA Bốn năm chiến sự Ukraine: Nga trả giá bằng máu, bằng tiền – và bằng vị thế quốc tế

[Gibbs]

Từ Moscow hoa lệ cho đến Vladivostok cách đó 6.500 km về phía đông, những tấm biển “cho thuê mặt bằng” xuất hiện ngày càng dày đặc. Các nhà hàng, quán cà phê tại Nga đang đóng cửa với tốc độ nhanh nhất kể từ khi cuộc chiến Ukraine bắt đầu cách đây bốn năm.

Tiêu dùng đình trệ, người dân cắt giảm chi tiêu không thiết yếu – đặc biệt là ăn ngoài – ở mức mạnh nhất kể từ tháng 2/2022. Dữ liệu từ Sberbank, ngân hàng lớn nhất Nga, cho thấy số lượng cơ sở dịch vụ ăn uống đóng cửa trong tháng 1/2026 là cao nhất kể từ năm 2021; chi tiêu cho nhà hàng chạm đáy 3 năm vào cuối 2025.

Nền kinh tế 2.800 tỷ USD từng được ca ngợi là “chống chịu đáng kinh ngạc” trước 24.000 lệnh trừng phạt phương Tây, với tăng trưởng trung bình vượt khu vực đồng euro suốt 4 năm qua. Nhưng lãi suất cao, thuế tăng, giá cả leo thang và dầu thô bị ép giá đang bắt đầu để lại sự hoảng loạn trong xã hội.

Rạng sáng 24/2/2022, khi tên lửa rơi xuống Kyiv, nhiều người từng nghĩ Nga sẽ không dấn tới một cuộc xâm lược toàn diện. Theo nghiên cứu của Viện Royal United Services Institute (RUSI), khi khởi động “Chiến dịch quân sự đặc biệt”, Điện Kremlin kỳ vọng kiểm soát Ukraine trong 10 ngày.

Hơn 1.450 ngày sau, mốc 10 ngày ấy trở thành phép tính ngây thơ. Cuộc chiến kéo dài sang năm thứ năm, phơi bày những giả định sai lầm – cả về sức kháng cự của Ukraine lẫn về “hào quang bất khả chiến bại” của quân đội Nga.

Tổn thất nhân mạng: cuộc chơi con số lạnh lùng

Thông tin tại Nga bị kiểm soát chặt; con số thương vong chính thức gần như vắng bóng. Nhưng ước tính từ nhiều nguồn độc lập cho thấy mức tổn thất rất cao.

Nghiên cứu mới nhất của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ) ước tính gần 1,2 triệu quân Nga chết và bị thương kể từ khi xung đột toàn diện nổ ra; trong đó có thể tới 325.000 người thiệt mạng – con số vượt tổng thương vong của “bất kỳ cường quốc lớn nào trong bất kỳ cuộc chiến nào kể từ Thế chiến II”, theo báo cáo. Phía Ukraine cũng chịu tổn thất khổng lồ, ước khoảng 500.000–600.000 người.

Trong bối cảnh đó, xung đột dần biến thành một “cuộc chơi con số”: Ukraine tuyên bố tiêu diệt 35.000 binh sĩ Nga chỉ trong tháng 12; mục tiêu được nói thẳng là gây tổn thất nhanh hơn tốc độ tuyển quân – vốn chủ yếu là tình nguyện viên – có thể bù đắp.

Kinh tế Nga: tăng trưởng bề nổi, méo mó bên trong

Sau cú sốc trừng phạt năm 2022, chi tiêu quân sự tăng vọt, kinh tế Nga bùng lên nhờ xuất khẩu dầu khí. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 2025 Nga là nền kinh tế lớn thứ 9 thế giới, vượt Canada và Brazil (từ vị trí 11 trước chiến tranh).

Nhưng nền kinh tế chiến tranh để lại méo mó: tiền thưởng nhập ngũ ngày càng cao, chi trả lớn cho tử sĩ; ưu tiên sản xuất quân sự gây thiếu lao động trầm trọng trong ngành dân sự. Báo Nezavisimaya Gazeta thân Kremlin thừa nhận thiếu khoảng 800.000 lao động tay nghề.

Giá thực phẩm leo thang thành nỗi đau thường nhật: dưa chuột – “món salad bình dân” – tăng gấp đôi từ tháng 12; có nơi còn đội giá hơn nữa. “Trứng vàng” từng là chuyện cũ, nay đến lượt dưa chuột thành biểu tượng bức xúc. “Miệng ăn núi lở” – chiến tranh dài ngày, hóa đơn cuối cùng vẫn đến.

Vị thế quốc tế: NATO mở rộng, Nga xoay trục về Đông

Một mục tiêu được nêu khi phát động chiến dịch là ngăn NATO mở rộng. Thực tế, Thụy Điển và Phần Lan gia nhập liên minh, riêng Phần Lan khiến biên giới Nga–NATO trên bộ tăng gấp đôi.

Các lệnh trừng phạt và cô lập chính trị buộc Moscow xoay trục mạnh về phía Đông, đặc biệt là Trung Quốc – đối tác ngày càng có “thế thượng phong” trong thương mại năng lượng, ô tô, điện tử. Báo cáo của Center for European Policy Analysis (CEPA) nhận định quan hệ này “mất cân bằng”: Nga phụ thuộc Bắc Kinh nhiều hơn chiều ngược lại.

Ở các điểm nóng khác, ảnh hưởng truyền thống của Nga cũng bị thử thách: đồng minh Syria thay đổi chính quyền; Iran và Venezuela đối mặt sức ép; Moscow tỏ ra hạn chế khả năng định hình cục diện khi nguồn lực bị kéo căng vì Ukraine.



Bốn năm qua cho thấy chiến tranh không chỉ đo bằng km chiến tuyến, mà còn bằng số phận con người, bằng lạm phát trong siêu thị, bằng tấm biển đóng cửa trên phố. Nga có lúc chứng tỏ sức bền kinh tế đáng kể, nhưng các vết nứt đang rõ hơn: tiêu dùng co lại, lao động thiếu hụt, giá cả tăng, vị thế quốc tế suy giảm.

“Được vạ thì má đã sưng” – bài toán quyền lực có thể đem lại lợi thế ngắn hạn, nhưng cái giá dài hạn thường nặng nề. Trên mái khách sạn Kyiv rạng sáng 24/2/2022, nhiều người đã lưỡng lự về khả năng một cuộc xâm lược toàn diện. Hôm nay, điều không còn lưỡng lự là hệ quả: với Ukraine – và với chính nước Nga.