Quá trình phát triển chế độ sở hữu chung về đất đai.
Chế độ sở hữu nguyên thủy về đất đai là chế độ sở hữu chung của các cộng đồng xã hội nguyên thủy. Chế độ sở hữu nguyên thủy về đất đai là chế độ sở hữu chung của các cộng đồng nguyên thủy và lúc đó chưa có sở hữu tư nhân cũng như sở hữu chung của nhà nước về đất đai. Đến ngày nay, chế độ sở hữu chung đối với đất đai nói riền vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau, chủ yếu là :
Tại Việt nam
Dấu vết của chế độ sở hữu chung của xã hội cộng đồng nguyên thủy đối với đất đai thể hiện dưới mấy hình thức chủ yếu sau đây :
- Hình thức ruộng phong gồm thác đao điền cấp cho người có và ruộng đất cấp cho các vương hầu quốc thích thì có quyền thừa kế, nhưng các vương hầu quốc thích. Ruộng được cấp này vẫn thuộc sở hữu công của làng xã. Người nhận đất phong hầu, đất thác đao không có quyền sở hữu đất được giao nhưng có quyền sở hữu đối với một phần hoa lợi do đất đó dem lại.
Ngoài ra còn có “cuốn sổ đỏ 400 năm tuổi” bằng đá tại đình làng Trung tự trả lại quyền sở hữu đất cho dân làng. Đất này vốn đã bị Thái phó Việt quận công chiếm làm đất quân phòng, đẩy người dân làng phải di dời đi nơi khác, nay được trao trả lại cho dân làng.
- Hình thức ruộng làng dùng vào những việc có tính chất chung như ruộng học điền, ruộng tế điền, ruộng binh điền, ruộng cô nhi quả phụ, quân điền, lương điền. Người nhận ruộng công chỉ có quyền sử dụng các loại ruộng đó được giao sử dụng trong một thời gian nhất định và người được giao quyền sử dụng đất không được phép bán đất đó cho người khác.
Khi hết định kỳ giao, làng xem xét và điều chỉnh việc giao quyền sử dụng đất cho những đối tượng cụ thể khác. Hình thức sở hữu chung này cũng được xác định trong bộ Luật Hồng Đức và tồn tại đến một thời gian sau Cách mạng tháng 8/1945.
- Một số vùng đất rừng của đồng bào các dân tộc thiểu số vẫn được đồng bào coi đó là rừng thuộc tài sản chung của buôn làng và các thành viên của buôn làng có nghĩa vụ bảo vệ đất rừng đó.
Ở phạm vi thế giới
- Bản báo cáo Kinh nghiệm nước ngoài về quản lý và pháp luật đất đai do Bộ TN7MT soạn thảo tháng 9/2012 có giới thiệu chế độ sở hữu Nhà nước về đất đai tại một số nước như Israel, Nam phi, …, chế độ sở hữu hoàng gia tại Anh, Nhật, Brunây, Campuchia, Indonêxia, Malaxia, …. Như vậy, giữa chế độ sở hữu toàn dân về đất đai, bên cạnh sự dị biệt cụ thể, vẫn có sự tương đồng với chế độ sở hữu Nhà nước và chế độ sở hữu hoàng gia với tư cách là “chế độ sở hữu chung về đất đai”.
Vẫn có sự tương đồng với chế độ sở hữu Nhà nước và chế độ sở hữu hoàng gia. (Ảnh minh họa)
- Từ 1870, Chính phủ Mỹ thiết lập những khu riêng cho người da đỏ để qua đó chấm dứt việc các bộ tộc da đỏ tiến hành các cuộc chiến tranh dành giữ đất của họ và hứa bảo vệ đất của người da đỏ, bảo vệ quyền lợi của người da đỏ sống trong các khu đó.
Đến năm 1924, QH Mỹ thông qua một đạo luận quy định là tất cả mọi người da đỏ đều là công dân nước Mỹ. Nay có đến khoảng 300 khu vực như thế và, chẳng hạn như với bộ tộc người Apache sống tại bang New Mexico, từ máy chục năm gần đây, hàng năm họ nhận được hàng triệu đô là lợi tức lấy từ việc khai thác gỗ rừng và khoáng sản trên vùng đất của họ.
Tại Bộ nội vụ Mỹ, thành lập 1 cơ quan chuyên trách lo các dịch vụ cho người da đỏ. được giao nhiệm vụ quản lý các khu bảo tồn (đất thuộc sở hữu của bộ tộc), qua các hợp đồng thuê mướn, chuyển nhượng, khai thác tài sản trên đất của người da đỏ với tổng diện tích lên đến 230.000 km2.
Do không làm tốt trách nhiệm nên bị 41 bộ lạc đứng kiện, đòi bồi thường. Sau 15 tháng, đến 4/2012, đã phải trả 1 tỷ$ cho họ. Số tiền đó phân cho các bộ lạc căn cứ vào giá trị tài nguyên, độ phì của đất thuộc sở hữu của từng bộ lạc. Số tiền đó do Hội đồng bộ lạc quyết định cách sử dụng và phân phối cho các thành viên cửa bộ lạc.
Ngoài ra, Bộ nội vụ mỹ còn được ủy quyền quản lý 2.500 tài khoản của 250 bộ tộc da đỏ và có trách nhiệm lưu giữ tiền thuê đất thu từ các công ty khai thác khoáng sản và lâm thổ sản. Năm 2010, Chính phủ mỹ cũng đã phải trả 3,4 tỷ $ tiền bồi thường tương tự cho một số bộ tộc da đỏ đã khởi kiện. …..
Như vậy cần làm rõ mối quan hệ sở hữu đất của các bộ tộc người da đỏ với các chủ đầu tư đang khai thác, sử dụng đất đó và với Chính phủ Mỹ. Ngoài ra còn có vấn đề quan hệ giữa Hội đồng bộ tộc với các thành viên của bộ tộc đối với đất và tài sản chung của bộ tộc.
Hình thức sở hữu chung của toàn nhân loại.
Hình thức này tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, trong đó có :
- Sở hữu chung của nhân loại về vùng biển Quốc tế và về các loại tài nguyên trên đáy đại dương thuộc vùng biển quốc tế. Không một quốc gia nào được quyền áp đặt sở hữu của mình đối với loại tài sản chung này. Riêng đối với tài nguyên trên đáy đại dượng thuộc vùng viển quốc tế này, đã hình thành một số cơ quan do LHQ thành lập để quản lý việc khai thác, sử dụng các loại tài nguyên này.
Tổ chức kinh tế nào muốn khai thác loại tài nguyên này phải được sự chấp nhận của cơ quan có liên quan của LHQ và phải tuân thủ các quy định về cách tổ chức khai thác, phân phối lợi ích (lợi nhuận) thu được từ việc khai thác đó.
Không một quốc gia nào được quyền áp đặt sở hữu của mình đối với loại tài nguyên Biển
- Một số tài sản vốn thuộc sở hữu tư nhân cúng trở thành tài sản thuộc quyền sở hữu chung của nhân loại. Chủ yếu đó là các tác phẩm văn học, nghệ thuật, các bằng phát minh, … thuộc quyền sở hữu trí tuệ của các giả. Gia đình tác giả được hưởng quyền thừa kế đối với loại tài sản này nhưng quyền này được luật pháp giới hạn trong một khoản thời gian nhất định.
Sau thời gian đó, quyền sở hữu đối với loại tài sản này được chuyển thành quyền sở hữu chung của nhân loại và người (tổ chức) sử dụng tài sản này không phải xin phép và nộp phí sử dụng tài sản đó của tác giả (và người thừa kế).
- V.v….
Tổng kết
Nhìn chung lại, quyền sở hữu chung của cộng đồng vừa là hình thức sở hữu nguyên thủy và vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau cho đến nay. Vì chế độ xã hội cộng đồng đã tan rã để hình thành xã hội có Nhà nước nên quyền sở hữu chung của cộng đồng chuyển đổi thành hình thức sở hữu chung của toàn dân và Nhà nước là người đại diện cho toàn dân để thống nhất quản lý, bảo vệ và khai thác tài sản đó là điều hợp lý.
Tại nước Mỹ, cộng đồng người da đỏ vẫn giữ được hơn 300 khu vực đất đai là do đã phải hy sinh biết bao xương máu để giữ lại chủ quyền của cộng đồng với các khu đất đó. Tại Việt nam, chúng ta vẫn giữ được chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ là nhờ biết bao nhiêu thế hệ đã hy sinh xương máu để bảo vệ giữ gìn và bảo vệ chủ quyền về đất đai nước nhà cho các thế hệ mai sau nên không thể phủ nhận chế độ sở hữu toàn dân về đất đai.
Tại buổi lễ tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh tại đảo Phú quốc (15/3/2013), Chủ Tịch Trương tấn Sang đã trích nhắc hai câu thơ thể hiện quá trình đấu tranh bảo vệ chủ quyền quốc gia của các thế hệ đi trước như sau :
" Thân ngã xuống thành đất đai Tổ quốc.
Hồn bay lên thành linh khí Quốc gia. "
Do đó, không thể phủ nhận chế độ sở hữu toàn dân đối với đất đai nói riêng như Hiến pháp và chính sách của Đảng và Nhà nước đã xác định.
Nguồn: N.Lang/ Tamnhin
Về chế độ đa sở hữu đối với đất đai (1)
