Chưa cần một ứng viên nào tuyên bố tranh cử, cuộc đua Tổng thống 2028 của đảng Dân Chủ vẫn sẽ tiến một bước cực quan trọng vào cuối tuần này: Democratic National Committee sẽ để DNC Rules and Bylaws Committee họp tại Puerto Rico vào thứ Bảy để khởi động quá trình chọn những tiểu bang được bầu sớm nhất trong lịch bầu cử sơ bộ 2028. Quyết định cuối cùng nhiều khả năng nằm ở nửa cuối năm nay, nhưng “đặt viên gạch đầu” luôn là khoảnh khắc định hình cả cuộc đua.
Người trong cuộc nói thẳng: lần này vừa khó đoán hơn thường lệ, vừa hệ trọng hơn thường lệ. Không còn một “luật bất thành văn” chắc như đinh đóng cột, và cũng không còn một lãnh đạo duy nhất đủ quyền lực để gõ búa sắp xếp mọi thứ theo ý mình.
“Mọi thứ đều rộng mở”: không ai dám chắc Iowa – New Hampshire còn giữ cửa trước
Một câu nói của Donna Brazile tóm gọn tinh thần năm nay: xuất phát điểm là “wide open”. Bà nhắc lại điều đảng Dân Chủ đã học suốt nửa thế kỷ: cái đã hiệu quả trong quá khứ không chắc đúng cho tương lai, nhất là khi sức ép “phải thắng” đang đè nặng lên toàn bộ hệ thống đề cử.
Vì sao căng đến vậy? Bởi Donald Trump đang là một mối đe dọa “mang tính tồn vong” trong cảm nhận của nhiều lãnh đạo Dân Chủ: họ tin rằng chỉ cần thiết kế sai một lịch bầu cử sơ bộ, đảng có thể tự chọn nhầm một gương mặt không đủ sức thắng tổng tuyển cử. Maria Cardona nói thẳng: ai tham gia bàn lịch lần này “đều sẽ cảm thấy sức nặng”.
Điểm lạ nữa: quy trình gần như “hộp đen” với các ứng viên tiềm năng, ít vận động hành lang, ít can thiệp từ bên ngoài; ngay cả tân chủ tịch DNC Ken Martin cũng được mô tả là không tìm cách bẻ lái kết quả. Nói cách khác, chính “tương tác nội bộ” của các thành viên ủy ban trong vài tháng tới có thể quyết định lịch sử.
Từ “độc quyền” Iowa–New Hampshire đến những vết nứt sau 2020
Từ 1972 đến 2020, đảng Dân Chủ gần như luôn mở màn bằng caucus ở Iowa rồi đến primary ở New Hampshire. Luật của New Hampshire còn buộc tiểu bang này phải tổ chức “first-in-the-nation”. Khi Michigan và Florida định “nhảy hàng” năm 2008, DNC từng trừng phạt bằng cách cắt đại biểu và gây sức ép để các ứng viên lớn tẩy chay.
Nhưng sự bền vững ấy dần tạo bức xúc: hai tiểu bang nhỏ, thiên nông thôn, đa số da trắng lại có tiếng nói quá lớn trong một đảng ngày càng đô thị hóa và đa sắc tộc. Sau thất bại 2004, đảng bổ sung Nevada và South Carolina vào nhóm thi đấu sớm để tăng tính đa dạng—và chiến thắng áp đảo ở South Carolina từng trở thành “đòn bẩy” cho cả Barack Obama (2008) lẫn Joe Biden (2020).
Đến 2020, mô hình cũ thực sự lung lay khi Iowa gặp trục trặc kiểm phiếu khiến kết quả chậm nhiều ngày. Và khi Biden áp lịch 2024 đưa South Carolina lên đầu, New Hampshire vẫn “đi trước” theo luật tiểu bang—Biden không tranh cử ở đó, đảng không công nhận kết quả. Năm 2024 không có đối thủ thực sự nên sóng gió tạm lắng; nhưng 2028 thì không ai dám chắc.
Trò chơi “waiver”: ai được bầu trước ngày 7/3/2028?
Theo quy định, các tiểu bang chỉ được tổ chức bầu chọn trong “cửa sổ” từ 7/3/2028 đến 13/6/2028. Muốn bầu sớm hơn phải xin “waiver” (miễn trừ). Ủy ban dự tính cấp ít nhất 4 waiver (mỗi vùng một tiểu bang), và có thể thêm waiver thứ 5 cho bất kỳ vùng nào.
Có 12 nơi nộp đơn: Delaware; Virginia; Georgia; Tennessee; North Carolina; South Carolina; Michigan; Iowa; Illinois; Nevada; New Mexico; và New Hampshire.
Bài toán không chỉ là “ai đi trước”, mà là “đi theo chuỗi nào”. Elaine Kamarck của Brookings Institution nói logic cốt lõi là tạo một chuỗi bài kiểm tra: ứng viên phải chịu thử ở nhiều địa hình chính trị khác nhau, để cuối cùng ra được người mạnh nhất cho tổng tuyển cử.
“Tấm mosaic” của liên minh Dân Chủ: đa sắc tộc, đa giai tầng, và… các bang tím
Những người thiết kế lịch muốn nhóm tiểu bang đi đầu phản chiếu “mặt cắt” của liên minh Dân Chủ hôm nay: cử tri da trắng có học, cử tri da trắng không bằng đại học, cử tri da đen, cử tri Latino, công đoàn, giới trẻ, đô thị lẫn ngoại ô.
Thực tế, bộ “front four” gần đây được xem như một tiểu mô hình: New Hampshire thường làm nổi bật cử tri da trắng có học; South Carolina đại diện sức nặng của cộng đồng da đen; Nevada tăng tiếng nói Latino; Michigan đưa yếu tố cử tri lao động và công đoàn vào trung tâm. Nhưng lần này, người ta còn muốn đo cả khả năng thắng ở “bang tím” – thứ mà Brazile mô tả là năng lực sống còn: không chỉ đỏ hay xanh, mà phải biết bơi ở vùng nước lửng lơ.
Hai nút thắt: South Carolina có còn “đáng” đứng đầu? Và New Hampshire có chịu đứng đúng hàng?
Nevada và Michigan được mô tả là ít bị phản đối. Còn New Hampshire và South Carolina lại đầy tranh cãi.
Với South Carolina, nhiều người vẫn muốn có một tiểu bang da đen đông trong nhóm đi đầu, nhưng cũng có lập luận rằng đây là bang quá đỏ trong tổng tuyển cử, và Dân Chủ đã không thắng ở đó từ thời Jimmy Carter (1976). Cardona thậm chí xem độ “đỏ” là điểm trừ: nếu là bang chiến địa từng ngả cho Trump thì Michigan/Nevada hợp lý hơn; còn ưu tiên South Carolina như 2024 chủ yếu vì “ý chí Biden” – nay không còn.
Với New Hampshire, bế tắc đến từ luật tiểu bang: họ phải bầu trước. Nếu DNC không công nhận, một kịch bản là gây áp lực để ứng viên lớn không tranh cử tại đó, biến một cuộc bầu cử thành sân khấu vắng nhân vật chính. Ý tưởng “primary tư nhân” kiểu firehouse cũng bị giới nghiên cứu xem là cực khó cả về thực tế lẫn chính trị—vì chạm vào “truyền thống” mà địa phương bảo vệ đến cùng.
Nhỏ để “đi từng nhà”, lớn để “đánh truyền thông”: cuộc thử thách của thời podcast
Có người muốn giữ các bang nhỏ để ứng viên phải “bán lẻ” bằng đối thoại trực tiếp: hội trường, quán ăn, town hall. Nhưng cũng có người muốn đưa những bài test lớn hơn vào sớm, buộc ứng viên chứng minh năng lực truyền thông mới—từ podcast, Substack đến mạng xã hội—và khả năng dựng bộ máy rộng để thắng mùa thu.
Jim Messina nhấn mạnh một điểm rất thực dụng: lý tưởng nhất là mở màn ở những bang có ý nghĩa trong tổng tuyển cử, để công sức xây tổ chức sơ bộ không “đổ sông” sau khi đề cử xong.
Bài học “gậy ông đập lưng ông”: đổi luật để có lợi, nhưng đôi khi mở đường cho cơn địa chấn
Lịch bầu cử không phải bàn cờ tĩnh. Walter Mondale từng ủng hộ “front-load” năm 1984 vì nghĩ có lợi cho ứng viên của hệ thống—để rồi Gary Hart cưỡi sóng momentum từ New Hampshire suýt đánh lật toàn bộ ván bài. Mondale thắng đề cử nhưng thua thảm trước Ronald Reagan. Đó là lý do nhiều người nhắc nhau: sắp lịch là gieo hạt—nhưng gặt quả thế nào, đôi khi chính người gieo cũng không lường.
2026: “phòng lab” cho 2028—những ngày bầu cử sẽ định hình nước Mỹ hậu Trump
Trong khi DNC xếp lịch 2028, nước Mỹ lại đang bước vào chuỗi bầu cử giữa kỳ 2026—thứ được xem như phép thử quyền lực hai năm cuối nhiệm kỳ Trump và là bản nháp cho kỷ nguyên sau Trump.
Những mốc nổi bật được theo dõi dày đặc: 3/3 mở màn bằng các cuộc đua lớn ở Texas và North Carolina; 17/3 là Illinois; đầu tháng 5 nóng ở Ohio; giữa tháng 5 chú ý Louisiana rồi Georgia và Kentucky; 2/6 rực lửa ở California và Iowa; 9/6 theo dõi Maine và South Carolina; 23/6 đến lượt New York; 4/8 là Michigan và Arizona; 11/8 là Minnesota và Wisconsin; 1/9 là Massachusetts; 8/9 quay lại New Hampshire; và 3/11 là ngày tổng tuyển cử.
Từng cuộc đua sẽ cho thấy cử tri muốn “mẫu lãnh đạo” nào, chiến thuật nào thắng thế, và đảng nào kiểm soát được câu chuyện quốc gia trước khi bước vào 2028.
Một nỗi lo mới bao trùm: quan chức bầu cử Dân Chủ chuẩn bị cho “nguy cơ can thiệp liên bang”
Song song với lịch bầu cử là câu hỏi đáng ngại: cuộc bỏ phiếu có diễn ra trong cảm giác an toàn hay không? Steve Simon gọi khả năng can thiệp liên bang là một “hạng mục lập kế hoạch” giống thiên tai hay đe dọa bom—buồn, nhưng không thể giả vờ không thấy.
Nỗi lo ấy tăng nhiệt sau vụ Federal Bureau of Investigation thu giữ phiếu bầu 2020 ở Fulton County, Georgia theo trát khám xét. Cùng lúc, U.S. Department of Justice bị mô tả đang gia tăng áp lực đòi dữ liệu cử tri ở nhiều nơi, trong bối cảnh chính quyền tiếp tục nhắc lại các cáo buộc gian lận bầu cử vốn đã bị bác bỏ từ lâu.
Ở Nevada, Cisco Aguilar nói thẳng ông muốn bố trí đủ nhân lực và thiết bị ở những khu đông cử tri Latino để tránh hàng dài—vì hàng dài có thể trở thành điểm nóng cho quấy rối, đe dọa, hoặc những cuộc “đụng mặt” khiến người đi bầu chùn bước. Tại Maine, Shenna Bellows còn phải lật lại luật liên bang liên quan sự hiện diện vũ trang quanh điểm bỏ phiếu, như một phản xạ tự vệ. Ở Connecticut, Stephanie Thomas mô tả họ lấy “tin nóng mỗi ngày” và dựng kịch bản xấu nhất để chuẩn bị trước.
Phía The White House phản bác, gọi đó là thuyết âm mưu; phát ngôn viên Abigail Jackson nhấn mạnh ICE chỉ nhắm “tội phạm nhập cư bất hợp pháp”, và không nên bị “khuếch đại” các lo lắng vô căn cứ. Nhưng trong thực tế, chính sự thiếu tin tưởng lẫn nhau mới là thứ khiến xã hội mất ngủ.
Ngay cả một số Cộng Hòa cũng “đạp phanh”: ‘Liên bang chỉ có vai trò rất nhỏ trong bầu cử’
Đáng chú ý, lo ngại “lấn sân” không chỉ đến từ Dân Chủ. Tại cuộc họp của National Association of Secretaries of State, một số quan chức Cộng Hòa cũng công khai phản ứng trước những lời công kích rằng các tiểu bang “không làm tròn nhiệm vụ” dọn danh sách cử tri. Deidre Henderson đã đối chất về phát biểu của Harmeet Dhillon. Còn Michael Watson nói thẳng: liên bang có vai trò “rất nhỏ”, và nếu không có hành động của Quốc hội thì các tiểu bang mới là nơi phải nắm quyền chủ động.
Trong lúc hỗ trợ an ninh mạng bầu cử từ liên bang bị cắt giảm, các tiểu bang lại phải tự dựng mạng lưới phối hợp riêng; Phil McGrane thừa nhận “tốt nhất là làm chung”, nhưng bây giờ buộc phải tự gia cố sức bền của hệ thống.
English
Deutsch
Français
Español
Italiano
Português
Norsk
Nederlands
Dansk
Suomi
Polski
Čeština
Русский
日本語
한국어
中文(简体)
中文(繁體)
Magyar
Türkçe
العربية
ไทย
Latina
हिन्दी
Bahasa Indonesia
Bahasa Melayu
