VN “Quốc mẫu” và bi kịch ngôn từ của một nền sùng bái cá nhân

[Gibbs]

Ngày 9/2/2026, báo chí đồng loạt đưa tin Nghệ An tổ chức xây dựng Đền thờ bà Hoàng Thị Loan. Nhưng điều khiến dư luận không khỏi sững sờ không phải là một công trình tâm linh mới, mà là danh xưng được trịnh trọng treo trên băng rôn: “Quốc mẫu Hoàng Thị Loan.”

Từ sự ngạc nhiên ban đầu, người ta nhanh chóng chuyển sang choáng váng. Bởi đây không còn là một lỗi nhỏ trong nghi lễ hay mỹ từ, mà là một sự đổ vỡ nghiêm trọng về ngôn ngữ, lịch sử và tư duy – thứ bộc lộ tận gốc rễ trình độ văn hóa của bộ máy quyền lực.

“Nói phải củ cải cũng nghe”, nhưng khi nói sai ngay từ khái niệm căn bản, thì không còn là chuyện “lỡ lời”.

“Quốc mẫu” là ai, và sai ở đâu?
Trong truyền thống chính trị – văn hóa Hán–Việt, các danh xưng không phải muốn dùng sao cũng được:

– Quốc phụ: Cha của đất nước – thường gắn với vị vua hay người đứng đầu quốc gia.
– Quốc mẫu: Mẹ của đất nước – người vợ của Quốc phụ, tức Hoàng hậu.

Con cái của họ mới là hoàng tử, công chúa, thái tử…

Trong suốt nhiều thập niên, hệ thống tuyên truyền của Đảng CSVN luôn khẳng định Hồ Chí Minh là “Cha già dân tộc” – tức Quốc phụ – và đồng thời nhấn mạnh ông “hy sinh đời tư”, không vợ con.

Vậy thì, khi đột ngột phong bà Hoàng Thị Loan – thân mẫu Hồ Chí Minh – làm “Quốc mẫu”, câu hỏi logic lập tức hiện ra:
Quốc mẫu của ai?
Nếu Quốc phụ là Hồ Chí Minh, thì Quốc mẫu chỉ có thể là… vợ của Hồ Chí Minh.

Còn nếu bà Hoàng Thị Loan là mẹ của Quốc phụ, thì danh xưng đúng – theo chính hệ thống lễ nghi phong kiến mà nhà nước vẫn mượn dùng – phải là Thái mẫu hoặc Thánh mẫu, tuyệt đối không thể là Quốc mẫu.

Gọi mẹ là vợ, về mặt ngữ nghĩa, chẳng khác nào loạn luân trong tư duy.

Thần thánh hóa đến mức tự bắn vào chân
Sự việc này không phải ngẫu nhiên. Nó là hệ quả trực tiếp của quá trình thần thánh hóa lãnh tụ kéo dài hàng chục năm.

Ngay từ khi mới 58 tuổi, Hồ Chí Minh đã được tôn xưng là Cha già dân tộc thông qua các tác phẩm tự ca ngợi ký bút danh Trần Dân Tiên. Từ đó, một hệ thống ngôn ngữ tôn giáo – phong kiến được khoác lên một chế độ vô thần, tạo ra một thứ vương triều đỏ nửa mùa.

Khi cố đẩy sự sùng bái cá nhân lên tận đỉnh, những người tổ chức buổi lễ đã mất hoàn toàn khả năng kiểm soát ý nghĩa của chính ngôn từ mình dùng. Đó không chỉ là “dốt chữ”, mà là dốt tư duy.

“Dốt hay nói chữ” – câu này dường như được sinh ra để dành cho những tấm băng rôn kiểu ấy.


Chưa dừng lại ở đó, báo chí địa phương còn viết:
“Hôm nay, tròn 125 năm ngày thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh – bà Hoàng Thị Loan rời cõi vĩnh hằng.”

Cõi vĩnh hằng là nơi người đã mất đi đến. Nếu “rời” khỏi đó, thì bà đi đâu? Trở lại trần gian? Hiện hình tâm linh?

Một câu văn tưởng như trang trọng lại biến thành trò cười siêu hình, phơi bày sự lúng túng của nền báo chí “vâng lời” nhưng thiếu kiến thức tối thiểu về ngôn ngữ.

Sự im lặng của những người đứng đầu
Đáng sợ hơn cả không phải tấm băng rôn sai, mà là những gương mặt đứng nghiêm trang dưới nó.

Từ các Ủy viên Bộ Chính trị như Phan Đình Trạc, đến lãnh đạo tỉnh, tất cả đều vỗ tay, dâng hương, không một ai lên tiếng chỉnh lại một lỗi sơ đẳng.

Vấn đề đặt ra chỉ có hai khả năng:
– Không biết sai → một thảm họa giáo dục ở tầng lớp lãnh đạo.
– Biết sai nhưng không dám nói → một thảm họa đạo đức và dũng khí.

Cả hai khả năng đều đáng sợ như nhau.

“Thấy đúng không dám theo, thấy sai không dám tránh” – đó chính là chân dung của một bộ máy chỉ biết cúi đầu giữ ghế.


Sự kiện “Quốc mẫu Hoàng Thị Loan” là sản phẩm hoàn chỉnh của một nền giáo dục chỉ dạy học thuộc khẩu hiệu, không dạy tư duy phản biện. Khi lịch sử và ngôn ngữ bị bóp méo để phục vụ chính trị, thì kết quả tất yếu là một thế hệ cán bộ rỗng ruột, giỏi nghi lễ hơn tri thức, giỏi vỗ tay hơn suy nghĩ.

Trớ trêu thay, chính Hồ Chí Minh từng viết về việc chống chủ nghĩa cá nhân và sùng bái. Nhưng hôm nay, việc dựng đền đài, phong mẹ lãnh tụ thành “Quốc mẫu” giữa lúc dân nghèo còn khốn khó lại chính là đỉnh cao của chủ nghĩa cá nhân tập thể.


Đừng vội trách dân trí thấp. Nhìn buổi lễ ấy, người ta chỉ có thể thở dài: quan trí đang ở đâu?

Khi quyền lực không được kiểm soát bởi tri thức và liêm sỉ, nó sẽ sinh ra những quái thai văn hóa. Và khi ngôn từ bị làm nhục, thì lịch sử sớm muộn cũng sẽ quay lại làm nhục những kẻ đã bóp méo nó.

“Tham thì thâm, dốt mà hay nói chữ thì chỉ có lộ dốt.”
Câu chuyện “Quốc mẫu” không phải là chuyện tâm linh. Nó là bản cáo trạng về sự suy đồi của tư duy quyền lực trong một xã hội bị dẫn dắt bằng sùng bái thay vì hiểu biết.

Học tập và làm theo lời dạy của tên chết khô đang bị nhốt ở ba đình thì việc mẹ thành vợ của con không có gì phải nói đến . Nếu đả tôn trọng việc mẹ thành vợ của con thì nên thêm chử " lăn " sau chử loan thành " quốc mẩu hoàng thị loan lằn " thì hay và đúng hơn