Ukraine Điện tắt, sưởi tắt giữa mùa đông khắc nghiệt: Kyiv run bần bật dưới –20°C, Mùa đông thứ tư của chiến tranh

[Gibbs]

Giữa Kyiv, có một “vũ khí bí mật” rất nhỏ đang làm nhiệm vụ sưởi ấm: một con mèo.
Kateryna Skurydina đi ngủ trong đồ giữ nhiệt, chồng hai cái áo len, quấn khăn, trùm chăn lông vũ thêm hai lớp mền. Nhưng thứ khiến cô thấy mình còn “sống được” là Pushok – con mèo có thân nhiệt cao, nằm sát người như một chai nước nóng.

Nghe tưởng như chuyện đùa, nhưng đó là cách một người dân thủ đô Ukraine tự cứu mình khỏi cái lạnh đang bóp nghẹt căn hộ, sau khi những đợt tấn công vào hạ tầng năng lượng khiến sưởi gần như tắt lịm.

Kyiv: khi cái lạnh không còn “tự nhiên” nữa
Từ sau đợt tập kích lớn nhằm vào hệ thống năng lượng quanh ngày 8/1, nhiều khu ở Kyiv rơi vào cảnh mất điện, thiếu sưởi kéo dài. Nhiệt độ ngoài trời có lúc tụt xuống sát ngưỡng –20°C. Trong tòa nhà của Kateryna, nhiệt độ trong nhà từng rơi xuống khoảng 10°C — thấp hơn đáng kể so với mức nhiệt trong nhà mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xem là tối thiểu để an toàn cho sức khỏe.

Cái rét lần này “mới” ở chỗ: người ta từng tập quen với mất điện, nhưng mất sưởi giữa mùa đông thì giống như bị rút mất hơi ấm cuối cùng. Kateryna nói, khi còn sưởi mà mất điện thì vẫn ổn; chứ không có sưởi, mọi thứ trở nên nặng nề cả về thể xác lẫn tinh thần. Cô cố giữ nhịp sống bằng cách tập thể dục để nâng mood, nhưng rồi đến phòng gym cũng phải đóng vì… không có sưởi, lạnh quá không thể hoạt động.

Một thành phố chạy bằng pin: nến USB, đèn cắm trại và bếp bất đắc dĩ
Trong những căn hộ tối om, ánh sáng đôi khi đến từ các thiết bị rất đời thường: pin dự phòng, đèn cắm trại, đèn dây Giáng sinh, nến chạy USB. Người dân Kyiv đã quá quen với chuyện “tích điện để sống”, nhà nào cũng có power bank, có đèn, có thứ gì đó dự phòng.

Nhưng khi điện chỉ lóe lên vài giờ mỗi ngày, mọi thứ không kịp sạc lại. Có người mang nhau ra “điểm sưởi ấm” để uống một ly trà nóng, sạc điện thoại, tìm một góc có thể làm việc; có người không có nước, không nấu được gì ở nhà, đành đi chỉ để… đun nổi một ấm nước.

Ở vài khu dân cư, trong lúc blackout, hàng xóm kéo nhau xuống sân, nhóm lửa nấu ăn chung, vừa để có bữa nóng, vừa để bớt cảm giác cô độc. Video lan trên mạng: người ta nướng thịt, chuyền nhau đồ uống nóng, nhảy nhót để tự làm ấm cơ thể — một kiểu “lễ hội sinh tồn” giữa mùa đông chiến tranh.

Trớ trêu là trời quá lạnh còn khiến một số máy phát điện diesel — thứ vốn được xem như “cứu mạng” — hoạt động kém, thậm chí có nơi trục trặc vì điều kiện khắc nghiệt.

Tình trạng khẩn cấp năng lượng và cuộc đua giành lại hơi ấm
Trước chuỗi tấn công dồn dập vào điện và nhiệt, Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố tình trạng khẩn cấp đối với lĩnh vực năng lượng. Chính quyền thúc tốc sửa chữa, mở rộng các điểm sưởi ấm, đồng thời xoay đủ hướng: tăng nhập điện, nhập thiết bị, tính cả phương án bổ sung nhiên liệu và nguồn cung cho mùa lạnh.

Tại Kyiv, số tòa nhà cao tầng không có sưởi đã giảm mạnh so với thời điểm ngay sau đợt tấn công lớn, nhưng vẫn còn những cụm dân cư phải sống trong tình trạng chập chờn: có nơi cắt điện luân phiên kéo dài, có nơi sưởi chưa lên lại, người già mắc kẹt trong chung cư vì thang máy dừng, trường học phải đóng hoặc kéo dài kỳ nghỉ mùa đông.

Cái khó là hệ thống vừa gượng dậy thì lại có nguy cơ bị đánh tiếp. Mỗi lần sửa xong một đoạn, người ta lại nín thở: đêm nay có yên không?

256 đòn đánh vào điện – nhiệt: cuộc chiến nhắm vào đời sống thường nhật
Phía Ukraine nói các cuộc tập kích vào hạ tầng năng lượng và hệ thống cấp nhiệt không phải tình cờ, mà mang tính hệ thống — đặc biệt khi xảy ra đúng lúc lạnh nhất. Cơ quan an ninh Ukraine công bố số liệu cho thấy từ đầu mùa sưởi (tháng 10) đến nay đã có hàng trăm đợt tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng và hệ thống cung nhiệt.

Nga nhiều lần phủ nhận việc nhắm vào cơ sở dân sự, nhưng thực tế tại các đô thị cho thấy hậu quả rơi thẳng xuống đời sống: căn hộ không sưởi, trường học không thể mở cửa, cửa hàng – quán cà phê cũng phải đóng vì không đủ ấm để vận hành.

Mặt trận nhân lực: 200.000 lính “rời vị trí”, 2 triệu người bị truy tìm vì né nghĩa vụ
Trong khi người dân co ro giữ ấm, Ukraine còn đối mặt một bài toán lạnh lùng khác: quân số. Tân Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov tiết lộ ước tính khoảng 200.000 binh sĩ vắng mặt không phép (rời đơn vị mà không có thủ tục), và khoảng 2 triệu người đang bị truy tìm vì tránh nghĩa vụ quân sự.

Đó là lần hiếm hoi một quan chức Ukraine nói công khai quy mô vấn đề, giữa bối cảnh chiến tuyến kéo dài và áp lực đè nặng lên lực lượng phòng thủ. Zelensky cũng thừa nhận cần “thay đổi rộng hơn” trong quy trình huy động.

Fedorov — người từng gắn với chương trình chuyển đổi số và các sáng kiến công nghệ — nhấn mạnh hướng đi ưu tiên sắp tới: tăng sức mạnh công nghệ để bù cho thiếu hụt nhân lực. Thông điệp của ông gọn và sắc: nhiều robot hơn thì ít tổn thất hơn; nhiều công nghệ hơn thì ít cái chết hơn.

Những con số của năm 2025: không nơi nào là “phía sau” tuyệt đối
Liên Hiệp Quốc ghi nhận năm 2025 là năm chết chóc nhất đối với thường dân Ukraine kể từ sau 2022: hơn 2.500 người thiệt mạng và hơn 12.000 người bị thương trong bạo lực liên quan chiến sự. Điều đáng sợ nằm ở chỗ: nhiều nạn nhân ở rất xa tiền tuyến khi các đòn tấn công tầm xa trút xuống.

Các báo cáo của LHQ cũng cảnh báo con số thực tế có thể còn cao hơn, do giới hạn tiếp cận và việc xác minh trong vùng bị chiếm đóng hay sát chiến tuyến.

“Sẽ có ngày mình thành bà ngoại… luôn sạc pin sẵn”
Trong căn hộ lạnh buốt, Kateryna đặt mua chăn điện, bình nước nóng, cả một thứ “lò sưởi cho đôi tay” tự chế bằng chậu đất và nến tealight — không đủ ấm cả phòng, nhưng đủ để ngồi máy tính mà bớt cóng.

Pushok, con mèo không lông mang cái tên “Bông Xù”, cũng thay đổi thói quen: bắt đầu ăn… súp. Có lẽ vì nó ấm.

Kateryna nói, sau dịch bệnh, rồi pháo kích, rồi mất điện, giờ đến mất sưởi — cái “tệ nhất” cứ thay hình đổi dạng. Và nếu sống sót qua tất cả, người Ukraine sẽ trở thành một dân tộc lì đòn theo đúng nghĩa: quen chuẩn bị, quen ứng phó, quen đứng dậy trong bóng tối.

Cô tự hình dung về mình trong tương lai: một bà ngoại lúc nào cũng có pin dự phòng đã sạc, vài cây nến, chút đồ ăn sấy khô, và mọi thứ chạy bằng pin hoặc USB — không phải vì thích, mà vì đã học cách sống như thế.