Không nghe nguyên thủ, bộ trưởng, chủ tịch nào đi xe buýt

1.Chiếc phà thủng đáy và cái cẩu trục

Bóng dáng “con tàu ma” Vinashin đã lại hiển hiện đó đây, khi hàng loạt các ông lớn đồng loạt kêu lỗ. Dầu khí lỗ. Điện lỗ. Xăng lỗ. Và mới nhất là vụ lỗ đến mức “chuyển cơ quan điều tra” của một DN cho thuê tài chính, tất nhiên là doanh nghiệp nhà nước.

Vẫn là con số quen “hàng ngàn tỷ” xuất hiện , khi việc kinh doanh “cái cẩu trục”, thực chất là việc sử dụng những đồng vốn nhà nước của Công ty cho thuê tài chính II-Ngân hàng NN và PTNT bị phát hiện. Công ty II mua một xe cẩu thuỷ lực 250 tấn của Công ty TNHH xây dựng và thương mại Quang Vinh với giá 65 tỉ đồng. Trong khi đó, chỉ 7 ngày trước, Quang Vinh mua chiếc xe này với giá chỉ chưa tới 32 tỉ đồng. Thương vụ cái cẩu trục này chứa đầy đủ bản chất của việc kinh doanh không bằng tiền túi, không bằng những đồng tiền xương máu của mình. Đây là một thương vụ kinh doanh lấy lỗ.

Bởi vậy, Công ty II, với tư cách là một DNNN, có lỗ đến 3.000 tỷ chỉ trong một năm kinh doanh dường như cũng không làm ai bất ngờ. Vụ mua xe cẩu chẳng khác gì việc Vinashin mua chiếc phà thủng đáy rồi gọi mĩ miều “Khách sạn trên biển” với cái tên Hoa Sen.

3.000 tỷ là bao nhiêu? Là gần một nửa số tiền (7.000 tỷ đồng) mà Chính phủ dự định giảm thuế thu nhập cho 200 ngàn DN vừa và nhỏ. Vừa bằng số tiền mà Nhà nước hỗ trợ đột xuất (bao gồm cả hỗ trợ tiền điện) cho 15 triệu người nghèo và đối tượng chính sách.

Nhưng lỗ đến 3.000 tỷ trong chỉ 1 năm (Chưa tính số lỗ nguy cơ có thể lên đến 4.600 tỷ) thì những yếu tố khách quan, hoặc trình độ quản lý, thậm chí cả nguyên nhân tham nhũng, làm trái rõ ràng cũng chỉ là một phần. Còn có một nguyên nhân khác là sự hiệu quả khi doanh nghiệp công, trong sự phân biệt với doanh nghiệp tư, sử dụng tài sản, sử dụng vốn nhà nước y như của chùa.

Có nhiều điều đáng nói xung quanh số lỗ khổng lồ này. Thứ nhất, số lỗ gấp 8,5 lần vốn điều lệ của Công ty II. Đang cho thấy việc vay vốn quá dễ dàng của các doanh nghiệp nhà nước đang gây hoạ cho chính họ. Và thứ hai, việc kinh doanh, rồi báo lỗ lâu nay đã trở thành căn bệnh của các DNNN. Năm ngoái, khi kết quả giám sát về quản lý, sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước được công bố, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã văn bản hoá, đã chính thức hoá một thực tế, rằng: Trong khi chiếm những lợi thế rất lớn về đất đai, về tài nguyên, về khả năng huy động vốn thì hiệu quả sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại DN Nhà nước nói chung, tại các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước nói riêng còn thấp, chưa tương xứng với quy mô, vị trí và vai trò trong nền kinh tế.

Nhưng câu chuyện cái cẩu trục hay trước đó là chiếc phà thủng đáy Vinashin còn chứa đựng một câu chuyện khác: Dường như việc kinh doanh, và báo lỗ quá dễ được chấp thuận dù lý lo được đưa ra rất nhạt, nằm cả trong mấy chữ “nghĩa vụ công ích”.

Trường hợp gần đây nhất còn cho thấy một khía cạnh khác: Ngoài việc thản nhiên kêu lỗ, DNNN còn đàng hoàng hoặc xin tái cơ cấu, hoặc xin cơ chế đặc biệt. Tổng công ty xăng dầu là một ví dụ. lỗ 3.600 tỷ chỉ trong 3 tháng, và họ xin có một tỷ giá riêng.

Chừng nào việc sử dụng vốn nhà nước còn “của chùa” với toàn “cơ chế cà rốt” chưa chấm dứt thì rõ rang những “thương vụ cẩu trục” chỉ là sự tiếp nối những chiếc “phà thủng đáy” mà thôi.

2.Có mùi đổ bác

Năm ngoái, cư dân mạng xôn xao khi clip một công dân phố phường, không đội mũ bảo hiểm, mặc áo “Lờ vai”, đi giày hip-hop- cưỡi ngựa nhong nhong trên phố được tung lên Youtube.

Có lẽ sắp tới, hình ảnh này sẽ không lạ nữa khi giá xăng lên cao chót vót, và nhất là khi quy định “Xe chẵn đi ngày chẵn, xe lẻ đi ngày lẻ” được thực hiện. Thậm chí, để có thể đi được cả ngày chẵn lẫn ngày lẻ, bên cạnh ngựa, người ta còn cưỡi bò, cưỡi trâu nữa, vừa tiết kiệm lại được tiếng… thuần Việt.

Năm 2007, nhà báo Đinh Phong phát biểu trong một hội nghị của ngành giao thông TP HCM: “Làm như thế là không ổn! Vợ tôi đẻ vào ngày chẵn thì phải đợi đến ngày lẻ mới được đến bệnh viện…?”. Cái ý tưởng “chẵn lẻ”, biện pháp giảm ùn tắc có “mùi đổ bác” bấy giờ gặp phải sự phản ứng dữ dội của dư luận, không chỉ vì chuyện…đẻ. Đến giờ, sau 4 năm, biện pháp giảm tải, thực chất là một thứ lệnh cấm đó lại được tái đề xuất một cách hăng hái hơn. Nào là: Xe quá nhiều…bãi đỗ xe quá thiếu…kẹt xe trầm trọng…Ô nhiễm báo động. Một quan chức ngành giao thông vận tải còn nhanh nhảu tính rằng: Nếu mỗi xe chỉ cần giảm từ 1/4 – 1 lít xăng thì thành phố sẽ tiết kiệm được 700 ngàn lít, tương đương 15 tỉ đồng/ngày. Song song với biện pháp “chẵn lẻ”, ngành giao thông cũng đề ra giải pháp “mọi người cùng buýt”. Đặc biệt, đối với cán bộ công chức phải gương mẫu thực hiện đi xe buýt ít nhất một ngày/tuần.

Xe buýt cũng lại là chuyện cũ rích. Chính TP đã từng kêu gọi từ hồi năm 2008 khi bác Quân chém gió sẽ tiết kiệm những 80 tỷ mỗi ngày nếu (tất nhiên là có chữ nếu ở đây), nếu người dân chuyển sang đi xe buýt. Bác Quân- Chủ tịch, bác Phượng- Giám đốc Sở cũng kêu gọi các cán bộ, đảng viên gương mẫu. Không biết bác Phượng đã từng đi xe buýt chưa. Không biết bác Quân từ bấy đã có lần nào đi làm bằng xe buýt hay không, chứ Hà Nội thì tuyệt đối không. Nói đến chuyện buýt, cũng không thể không nhắc lại chuyện Chủ tịch nước cũng đã từng “xuống đường cùng buýt”. Nhưng đó là chuyến xe…vía, đi vào dịp tết, có các bộ trưởng, chủ tịch và báo chí, tất nhiên là “Vê tê vê” tháp tùng. Chuyện này xảy ra cách đây non chục năm rồi. Và suốt 10 năm nay, cũng không còn nghe lại chuyện nguyên thủ, bộ trưởng, chủ tịch hay bất kỳ quan chức nào đi xe buýt nữa. Hình như xe buýt, dân gian hay gọi là quan tài bay là thứ chỉ dành cho dân chúng.

Trở lại câu chuyện chẵn lẻ. Dường như nó đang cho thấy một điều là trong suốt 4 năm qua, kể từ lần đầu đưa ra ý tưởng này năm 2007, các nhà quản lý Thành phố đã không còn nghĩ được cái gì hay hơn, khả dĩ hơn ngoài việc copy and paste một cách máy móc cách thức cấm đoán mà “nước lạ” đã dùng. Nó bí, cũ, nhàm và bất khả thi đến mức có cảm tưởng là quan chức giao thông đang tuyệt vọng và họ buộc phải đề xuất cho có để khỏi mang tiếng với đồng lương từ thuế của dân chúng vẫn nhận mỗi tháng. Bởi cái lợi của sự cấm, thực chất cũng chỉ là cái lợi cho việc quản lý, của các nhà quản lý. Chưa nói tới việc có sự bất bình đẳng rõ ràng khi quy định này chỉ nhăm nhăm áp dụng cho dân chúng (Hay là xe biển xanh thì không gây ùn tắc nhỉ?), chả khác gì cuộc “miệt thị nhà quê” khi Hà Nội định cấm xe ngoại tỉnh vào năm 2004. Nhớ hồi có quy định mỗi người chỉ được đăng ký một xe máy, Bà Ngô Minh Hồng – phó giám đốc Sở Tư pháp TPHCM đã phân tích sự ngớ ngẩn của quy định này, rằng: Dù một người có đăng ký sở hữu nhiều xe gắn máy đi nữa nhưng khi đi đường thì mỗi người cũng chỉ chạy được một xe. Còn với quy định chẵn lẻ này, dân chúng thực tế đã mất 50% tài sản, tăng thêm 100% sự phiền hà.

Năm 2003, Bộ Công an ra quy định mỗi công dân chỉ được đăng ký một xe máy. Năm 2004, Hà Nội đề xuất cấm xe máy ngoại tỉnh. Rồi từ sau đó liên tục các ý tưởng cấm: Ngực lép không được lái xe. Thu phí ô tô vào nội thành…Rồi thì la liệt chuyện cấm đường, xẻ hè, bịt ngã tư. Toàn những thứ cấm đoán vô lý và oái oăm để kết quả cuối cùng hoặc phải bãi bỏ vì vi hiến, vì thiếu hiệu quả, hoặc không thể thực thi vì vấp phải sự phản ứng của dân chúng.

La liệt các kiểu cấm đoán đang cho thấy tư duy của các nhà quản lý là cái gì khó thì cấm, cấm đoán một cách vô lý và bế tắc. Và với sự khó đang tràn ngập phố phường thế này, không biết sẽ còn lệnh cấm gì nữa sẽ được đề xuất.

Ngày chẵn đàn ông ra đường, ngày lẻ đàn bà đi làm?

Chả biết chừng.

(Theo Đào Tuấn’s blog, đầu đề của Quê choa)
Copy and paste…“nước lạ”