USA Powell để lại “ba lời dặn” trước ngày rời ghế Fed: Tránh chính trị, bám Quốc hội, giữ độc lập

[Gibbs]

Trong buổi họp báo sau quyết định giữ nguyên lãi suất, Jerome Powell lại làm đúng “vai diễn” mà ông kiên trì xây suốt nhiều năm: chỉ nói điều cần nói, chỉ bám vào dữ kiện, và né chính trị như né một con dao đặt trên bàn. Ba câu hỏi liên tiếp về chính trị, ông đều từ chối trả lời.

Nhưng rồi tới gần cuối phần hỏi–đáp, khi được hỏi một câu tưởng như rất đời thường: “Ông sẽ nhắn nhủ gì với người kế nhiệm, người sẽ ngồi vào ghế Chủ tịch Fed sau khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào giữa tháng 5?”, Powell bỗng chậm lại. Ông cười khẽ, rồi thả ra ba lời khuyên như một bản di chúc nghề nghiệp:

Tránh xa chính trị tranh cử.
Chịu trách nhiệm trước Quốc hội và kiên trì xây dựng quan hệ với những người giám sát Fed.
Tôn trọng đội ngũ chuyên viên đang làm việc mỗi ngày để giữ gìn sứ mệnh độc lập của ngân hàng trung ương.

Nghe rất “Powell”: ít chữ, nhưng găm sâu. Và cũng nghe rất… người: một khoảnh khắc hiếm hoi khi giọng “Fed-speak” khô lạnh mở ra một câu chuyện về lòng tin.

Di sản Powell muốn để lại: “phúc lợi công chúng” và sự độc lập
Powell đã ở Fed 14 năm, 9 năm trong vai Chủ tịch. Ông không tự kể mình là người hùng. Ông chỉ khẳng định điều ông luôn theo đuổi: “phúc lợi công chúng” – và một Fed không bị biến thành công cụ của bất kỳ phe phái nào.

Trong mắt Powell, độc lập không phải khẩu hiệu treo tường. Độc lập là thứ giữ cho Fed có uy tín để làm công việc khó chịu nhất: kiềm chế lạm phát mà không bóp nghẹt việc làm, hạ nhiệt nền kinh tế mà không đẩy hàng triệu người vào thất nghiệp. Mất độc lập là mất niềm tin; mất niềm tin là mất hiệu quả.

Và chính vì Powell nhìn sự việc như vậy, ông coi cuộc chiến hiện nay không phải là “đấu chính trị”, mà là cuộc giữ thành lũy cho một định chế.

Khi Nhà Trắng tăng sức ép, Fed bước tới Tối cao Pháp viện
Suốt một năm qua, Tổng thống Donald Trump và các đồng minh liên tục công kích Fed, cho rằng Fed chậm hạ lãi suất, khiến chi phí vay mượn đè lên người dân và doanh nghiệp. Nhưng lần này, áp lực không chỉ dừng ở lời chê bai. Chính quyền còn theo đuổi lập luận pháp lý để loại bỏ một thống đốc Fed: Lisa Cook, người được bổ nhiệm từ thời chính quyền trước và đang kiện lại nỗ lực sa thải mình.

Powell coi mức độ nghiêm trọng cao tới mức ông đích thân có mặt tại phiên tranh luận miệng ở Tối cao Pháp viện về vụ kiện này. Ông gọi đó là vụ việc có thể thuộc loại quan trọng nhất trong lịch sử hơn một thế kỷ của Fed, bởi nếu đường ranh bị xóa, ngày mai lãi suất có thể không còn được quyết định bằng dữ liệu, mà bằng áp lực.

Đầu tháng này, căng thẳng còn rẽ sang một nhánh khác: công tố liên bang điều tra một phần lời khai của Powell trước Quốc hội liên quan đến việc tu bổ trụ sở Fed tại Washington. Powell phản ứng mạnh trong một đoạn video, gọi đó là cái cớ để phá hủy tính độc lập của Fed, mở đường cho một thế giới nơi chính sách tiền tệ bị “điều khiển bằng đe dọa và áp lực chính trị”.

Trong buổi họp báo mới nhất, ông không đào sâu thêm cuộc đối đầu, chỉ nhắc lại một câu gọn ghẽ: tính độc lập của Fed “đã phục vụ người dân rất tốt”.

Điều lạ là: càng bị tấn công, Fed càng được bảo vệ
Một nghịch lý đang hiện ra: các đòn đánh vào Fed lại khiến nhiều người trong Quốc hội – kể cả một số Thượng nghị sĩ Cộng hòa – lên tiếng bảo vệ nguyên tắc độc lập của ngân hàng trung ương.

Có người tuyên bố sẽ phản đối việc phê chuẩn bất cứ ứng viên nào cho Fed cho tới khi vấn đề pháp lý được làm rõ. Có người không khen Powell giỏi, nhưng cũng không tin ông là tội phạm. Tầng tầng lớp lớp, đó không hẳn là tình yêu dành cho Powell, mà là phản xạ bảo vệ một định chế mà thị trường cần phải tin.

Không chỉ Quốc hội. Nhiều quan chức Fed đương nhiệm cũng kín đáo phát tín hiệu ủng hộ. Các cựu Chủ tịch Fed còn sống cũng ra tuyên bố chung đứng về phía Powell. Những cựu Bộ trưởng Tài chính và cựu quan chức cao cấp khác cảnh báo rằng dùng công tố để “đánh” ngân hàng trung ương là kiểu hành xử thường thấy ở những quốc gia có thể chế yếu, và hậu quả thường là lạm phát cùng bất ổn.

Powell không nói tên ai. Nhưng “ba lời dặn” của ông, nếu dịch sang ngôn ngữ đời thường, nghe như thế này: đừng để Fed thành món đồ trong tay người làm chính trị; hãy bám Quốc hội – nơi Fed phải giải trình trước nhân dân; và đừng để những người làm chuyên môn bị nghiền nát vì cuộc chiến quyền lực.

Một nước Mỹ “khó hiểu”: chứng khoán bay cao, niềm tin rơi sâu
Câu chuyện về Fed càng nóng, kinh tế Mỹ lại càng xuất hiện những nghịch cảnh khiến người ta… bối rối.

Chứng khoán lập đỉnh.
Nhưng niềm tin tiêu dùng rơi xuống mức thấp nhất nhiều năm.
Đồng USD yếu đi trong khi vàng và bạc vượt kỷ lục.
Tuyển dụng gần như đứng hình, và lạm phát – bất chấp những lời trấn an – vẫn lửng lơ quanh mức của một năm trước.

Những thứ này, theo “sách giáo khoa” xưa nay, hiếm khi cùng xảy ra. Nhưng bây giờ chúng đang chồng lên nhau như những tấm kính nứt: nhìn đâu cũng thấy phản chiếu, mà khó thấy đường thẳng.

“TACO trade” và tâm lý: Nhà đầu tư học cách… không tin lời đe dọa
Trên phố Wall, người ta truyền nhau một thuật ngữ vừa mỉa mai vừa thực dụng: “TACO trade” – ám chỉ chuyện Trump hay đe dọa thuế quan, thị trường rơi, rồi khi ông lùi hoặc hoãn, thị trường lại bật lên. Một số phân tích cho rằng ông chỉ thực sự làm tới cùng khoảng một phần tư các lời đe dọa, còn lại bị rút hoặc kéo dài vô thời hạn.

Bài học của “tiền khôn” là: đừng hoảng quá nhanh, vì có thể ngày mai sẽ có một cú quay đầu. Và chính kiểu “học thuộc bài” ấy khiến chỉ số vẫn giữ được dáng vẻ rực rỡ.

Nhưng phía sau ánh đèn chứng khoán, nỗi lo lại chạy ở nơi khác: đồng USD yếu, dòng tiền toàn cầu dè chừng, vàng bạc sáng lên không hẳn như một cú “trú ẩn” thông thường, mà như dấu hiệu nhà đầu tư muốn giảm tiếp xúc với sự bất định chính sách.

Một đồng tiền yếu đôi khi giúp xuất khẩu, giúp sản xuất. Nhưng nghịch cảnh là: sản xuất nội địa vẫn co lại, việc làm không bứt lên, doanh nghiệp trì hoãn quyết định vì không biết ngày mai thuế quan sẽ thành thật hay chỉ là lời dọa.

Powell rời ghế, nhưng bài toán niềm tin vẫn ở lại
Jerome Powell sắp rời chiếc ghế nóng giữa tháng 5, mang theo “ba lời dặn” tưởng đơn giản mà thực ra là một bản đồ sinh tồn cho người kế nhiệm: tránh chính trị, bám Quốc hội, tôn trọng chuyên môn.

Trong lúc đó, nền kinh tế Mỹ lại giống một chiếc la bàn nhiễu: kim chỉ hướng nào cũng rung. Chứng khoán có thể cao, nhưng bếp ăn của người dân không vì thế mà bớt lo. Đồng USD có thể yếu, nhưng nhà máy không vì thế mà tự nhiên đầy đơn hàng. Và khi bất định phủ lên cả chính sách lẫn tâm lý, thứ thị trường cần nhất không phải là khẩu hiệu, mà là một định chế đủ vững để người ta còn tin.

Powell có lẽ hiểu điều đó hơn ai hết. Nên ông mới nói ít về chính trị… nhưng lại để lại nhiều lời cảnh tỉnh về nó.