Middle East Trump cân nhắc “nhiều lựa chọn” với Iran: hơn 500 người chết, Tehran dọa nhắm căn cứ Mỹ – Israel

[Gibbs]

Giữa lúc Iran tăng tốc trấn áp biểu tình, Tổng thống Donald Trump được cho là đang cân nhắc một loạt lựa chọn đối phó. Không chỉ là những kịch bản tấn công, mà còn có cả các phương án khác “không nhất thiết” phải dùng đến quân sự. Theo ba quan chức Mỹ, các kế hoạch mới chỉ ở mức sơ bộ và chưa có quyết định cuối cùng.

Trump trước đó đã công khai nói có thể hành động nếu giới lãnh đạo Iran tiếp tục giết người biểu tình thách thức chế độ thần quyền. Biểu tình bước sang tuần thứ hai rồi thứ ba, trong khi mức độ đàn áp lại ngày càng gắt.

Những con số lạnh người trong “đêm đen thông tin”
Một tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Mỹ báo cáo ít nhất 538 người đã thiệt mạng. Một nhóm nhân quyền có trụ sở tại Na Uy cũng dẫn các tin chưa thể kiểm chứng, nói rằng “vài trăm người” có thể đã bị giết.

Điểm đáng sợ là: Iran bị internet blackout, khiến báo chí quốc tế và các tổ chức nhân quyền rất khó xác minh độc lập những gì đang xảy ra bên trong. Khi mạng bị cắt, sự thật bước đi chậm hơn, còn tin dữ thì lan đi bằng nỗi sợ.

Tehran cảnh cáo: căn cứ Mỹ và “lãnh thổ bị chiếm đóng” sẽ là mục tiêu
Iran đáp trả bằng lời đe dọa thẳng: nếu Mỹ mở cuộc tấn công, các căn cứ quân sự và trung tâm hàng hải của Mỹ trong khu vực sẽ bị coi là “mục tiêu hợp pháp”. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf còn nhắc đến Israel như “lãnh thổ bị chiếm đóng”, và tuyên bố Tehran “không giới hạn” ở việc chỉ phản ứng sau khi bị đánh.

Thông điệp ấy như một chiếc kíp nổ đặt lên bàn: can thiệp quân sự, nếu xảy ra, có thể kéo theo trả đũa lan rộng, biến khủng hoảng nội bộ thành đòn dây chuyền khu vực.

Trump: “Các ông bắn, chúng tôi cũng bắn” – và lời hứa “sẵn sàng giúp”
Trong tuần qua, Trump đe dọa can thiệp nếu Iran nghiền nát biểu tình. Ông cảnh cáo giới lãnh đạo Iran: “Các ông tốt nhất đừng bắt đầu nổ súng, vì chúng tôi cũng sẽ nổ súng.” Rồi đến ngày hôm sau, ông đăng thông điệp trên Truth Social: “Iran đang nhìn thấy TỰ DO, có lẽ như chưa từng thấy. Hoa Kỳ sẵn sàng giúp!!!”

Bộ Ngoại giao Mỹ cũng phát đi lời răn: “Đừng đùa với Tổng thống Trump. Khi ông ấy nói sẽ làm điều gì, ông ấy có nghĩa là sẽ làm.”

Cùng lúc, Ngoại trưởng Marco Rubio nói Mỹ ủng hộ “những người Iran dũng cảm”. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth chia sẻ lại thông điệp “Mỹ sẵn sàng giúp” mà không nói rõ Lầu Năm Góc sẽ đóng vai trò gì.

Israel theo dõi sát: “sẵn sàng đáp trả bằng sức mạnh nếu cần”
Quân đội Israel tuyên bố đang “giám sát diễn biến” ở Iran. Dù gọi đây là “vấn đề nội bộ Iran”, họ nhấn mạnh luôn trong trạng thái sẵn sàng phòng thủ và có thể “đáp trả bằng sức mạnh” nếu cần thiết. Từ góc nhìn khu vực, chỉ riêng câu “đã sẵn sàng” cũng đủ làm không khí đặc quánh thêm.

Từ đồng tiền sụp giá đến cơn địa chấn 47 năm
Biểu tình bùng lên từ bất mãn kinh tế: đồng tiền rơi tự do, lạm phát phình to, đời sống tụt dốc. Nhưng rất nhanh, nó biến hình thành một phong trào lớn hơn: đòi lật đổ giới giáo sĩ cầm quyền.

Nhiều đánh giá gọi đây là một trong những thách thức lớn nhất mà Cộng hòa Hồi giáo phải đối mặt trong suốt 47 năm tồn tại. Hàng nghìn người xuống đường, không còn chỉ vì giá cả, mà vì cảm giác bị dồn vào ngõ cụt.

Chính quyền Iran gọi người xuống đường là “bạo loạn và khủng bố”
Trên truyền hình nhà nước, Tổng thống Masoud Pezeshkian cáo buộc Mỹ và Israel muốn gieo hỗn loạn, kêu gọi người dân tránh xa “bọn bạo loạn và khủng bố”. Ông nói nên phân biệt giữa phản đối ôn hòa và nhóm phá hoại, đốt phá.

Trong khi đó, Tư lệnh cảnh sát Iran Ahmad-Reza Radan tuyên bố đã áp dụng phản ứng “tăng cường”, và nói đã có thêm nhiều vụ bắt giữ.

Bắt bớ hàng chục nghìn, án tử được đặt lên bàn
Chính quyền Iran không công bố con số chính thức người bị bắt. Nhưng tổ chức nhân quyền nói ít nhất 10.675 người đã bị bắt trong làn sóng biểu tình, trải rộng 574 điểm tại 185 thành phố trên khắp đất nước.

Công tố trưởng Iran bị dẫn lời nói người biểu tình có thể bị coi là “kẻ thù của Thượng Đế” — một cáo buộc có thể dẫn đến án tử. Chánh án tối cao thì tuyên bố sẽ “không khoan nhượng”, chỉ định thẩm phán xử lý các vụ việc trên toàn quốc.

Đáng chú ý, truyền thông Iran nói lực lượng an ninh còn gửi tin nhắn cảnh báo những người bị nghi tham gia “tụ tập bất hợp pháp”, rằng họ đã bị nhận diện bằng dữ liệu vị trí, và việc che mặt bằng khẩu trang cũng không giúp tránh bị phát hiện.

Trong blackout, video vẫn rò rỉ: những quảng trường Tehran bừng sáng
Dù blackout khiến thế giới khó đo mức độ biểu tình, vẫn có các đoạn video được xác minh cho thấy hàng trăm người tụ tập ở một số quảng trường tại Tehran: vỗ tay, hô vang tên đất nước, thắp lửa, hát, giơ điện thoại như một biển đom đóm. Có đoạn người ta chơi nhạc, hô khẩu hiệu, như cố giữ lại chút “đẹp và hy vọng” giữa bầu không khí trấn áp.

Phía truyền thông thân Vệ binh Cách mạng lại mô tả một đêm “êm”, nói lực lượng an ninh đã “đặt bọn bạo loạn về đúng chỗ”. Hai bức tranh, hai cách gọi tên, và một sự thật bị xé làm đôi giữa đường phố và màn hình tắt.

Làn sóng đoàn kết ở châu Âu và cái tên Pahlavi trở lại
Bên ngoài Iran, biểu tình đoàn kết diễn ra ở Pháp, Đức, Anh… Nhiều kiều bào bày tỏ hy vọng thay đổi để một ngày có thể trở về. Một cụ ông 78 tuổi sống ở Pháp nói ông đã sống xa quê 48 năm, nhưng “tâm hồn và thân xác” vẫn ở đất nước mình; ông nhớ Iran như “một thiên đường” đã mất.

Trong nước, Reza Pahlavi — con trai vị Shah cuối cùng — tiếp tục kêu gọi người biểu tình chuẩn bị giành các trung tâm thành phố. Ông ca ngợi sự ủng hộ của Trump và hứa sẽ ở bên người biểu tình “sớm”.

Ngã rẽ nguy hiểm: “giúp đỡ” hay “chiến tranh”, và ai sẽ trả giá?
Iran đang đi trên một sợi dây căng: bên dưới là phẫn nộ của đời sống; bên trên là bàn tay sắt của bộ máy; xung quanh là những cảnh cáo và tính toán địa chính trị.

Trump nói “sẵn sàng giúp”, Tehran dọa nhắm căn cứ Mỹ và Israel, Israel tuyên bố sẵn sàng đáp trả. Còn ở giữa, là những người dân đang xuống đường trong bóng tối internet, nơi một tiếng kêu cũng khó gửi đi, và một viên đạn có thể thay lời kết thúc.