Hoa Kỳ và Trung Quốc đang thúc đẩy các quốc gia chọn bên trong cuộc cạnh tranh ngày càng lớn

[florida80]

2/18

Tranh chấp leo thang về vụ khinh khí cầu do thám của Trung Quốc bị bắn rơi một lần nữa khiến nhiều quốc gia mắc kẹt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Một quả bóng bay lớn có thể là một nguyên nhân mới gây xung đột giữa hai cường quốc , nhưng tranh chấp leo thang đã đặt nhiều quốc gia vào thế quen thuộc: mắc kẹt ở giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, và họ không hài lòng về điều đó.

Giống như rất nhiều cuộc đụng độ giữa Washington và Bắc Kinh, việc quân đội Hoa Kỳ bắn hạ một khinh khí cầu giám sát của Trung Quốc đã gây chấn động khắp thế giới, thu hút các đồng minh của Hoa Kỳ: máy bay phản lực tranh giành ở châu Âu, những biểu hiện mới về sự đoàn kết của công chúng từ Hàn Quốc và Nhật Bản và các cuộc tranh luận về an ninh ở Anh.

Cạnh tranh ngoại giao giữa Trung Quốc và Mỹ đang gia tăng từ châu Phi đến Thái Bình Dương với các thỏa thuận về thương mại và căn cứ quân sự, trong khi cả hai đều tìm cách thuyết phục các đồng minh hiện có đánh giá lại mối quan hệ của họ với bên kia. Tuy nhiên, đối với nhiều quốc gia, câu chuyện về khinh khí cầu chỉ là vấn đề khó giải quyết mới nhất khi họ cố gắng cân bằng quan hệ với hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Collin Koh, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc phòng tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, cho biết điều đó có thể giải thích tại sao Đông Nam Á, khu vực đi đầu trong căng thẳng, lại tương đối im lặng trước sự cố khinh khí cầu.

Collin Koh nói rằng: “Ngay cả khi bạn cho rằng một số quốc gia có thể đã gặp phải những cảnh tượng tương tự, thì họ cũng không có ý định nói về điều đó, bởi vì họ không muốn bị lôi kéo vào điều mà họ coi là sự cạnh tranh chủ yếu giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. ”

Từ Đài Loan đến Romania

Tổng thống Joe Biden cho biết “điều cuối cùng” mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn là mối quan hệ Mỹ-Trung sẽ không bị tổn hại thêm bởi vụ khinh khí cầu gián điệp bị nghi ngờ rơi xuống lãnh thổ Mỹ, và rằng ông dự định sẽ phát biểu với nhà lãnh đạo Trung Quốc về vụ việc.

Các quan chức Mỹ cho biết bóng bay giám sát của Trung Quốc đã đi qua hàng chục quốc gia trên khắp năm châu. Họ đã thông báo cho các quốc gia về vấn đề này trong những ngày gần đây, khiến một số nước đánh giá lại các lần nhìn thấy các vật thể không xác định trong quá khứ trên lãnh thổ của họ.

Nhật Bản cho biết ba vật thể được phát hiện trong không phận của họ trong những năm gần đây hiện “được cho là khí cầu do thám không người lái của Trung Quốc”. Bắc Kinh đáp lại rằng Tokyo “cần phải khách quan và vô tư trong vấn đề này thay vì làm theo cách của Hoa Kỳ trong việc kịch tính hóa nó.”

NATO, liên minh quân sự phương Tây, cũng đang trong tình trạng báo động cao. Hai máy bay quân sự của Romania dưới sự chỉ huy của NATO đã được khai triển hôm thứ Ba để đối phó với việc phát hiện một vật thể ở độ cao lớn, nhưng không xác nhận sự hiện diện của nó. Tại Anh, Thủ tướng Rishi Sunak cho biết an ninh không phận sẽ được xem xét lại.

Nhưng châu Âu – đặc biệt là cường quốc hàng đầu là Đức – nhìn chung vẫn miễn cưỡng tránh xa Trung Quốc hoàn toàn như Mỹ có thể hy vọng, bất chấp các mối quan hệ đang xấu đi về các vấn đề nhân quyền và sự ủng hộ ngầm của Bắc Kinh đối với cuộc chiến của Nga ở Ukraine.

Và những lo ngại về khinh khí cầu tầm cao có thể không đổ bộ mạnh vào châu Á, nơi Trung Quốc đang xây dựng các đảo nhân tạo ở Biển Đông, đụng độ với các tàu nước ngoài và gửi máy bay chiến đấu tới Đài Loan gần như hàng ngày.

Đài Loan , một hòn đảo tự trị mà Bắc Kinh tuyên bố là lãnh thổ của mình, phần lớn đã coi thường bất kỳ mối đe dọa nào từ khinh khí cầu, mặc dù quân đội cho biết hôm thứ Năm rằng họ đã tìm thấy phần còn lại của thứ dường như là một quả bóng thời tiết bị rơi trên một hòn đảo xa xôi gần bờ biển Trung Quốc . Phản ứng từ Đông Nam Á cũng tương tự như vậy.

Susannah Patton, giám đốc chương trình Đông Nam Á tại Viện Lowy, cho biết: “Có lẽ họ có khả năng hạn chế để ngăn chặn Trung Quốc làm những việc như vậy và vì vậy họ không muốn làm to chuyện”.

Nhiều quốc gia ở châu Á và hơn thế nữa cũng coi căng thẳng Mỹ-Trung đang cản trở tiến trình giải quyết các vấn đề có tầm quan trọng toàn cầu như biến đổi khí hậu và sức khỏe cộng đồng, đồng thời thúc giục tăng cường trao đổi thông tin.

Việt Nam bày tỏ hy vọng Bắc Kinh và Washington tiếp tục giải quyết bất đồng thông qua đối thoại, trong khi Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan bày tỏ sự tiếc nuối về quyết định của Hoa Kỳ hoãn chuyến thăm Trung Quốc của Ngoại trưởng Antony Blinken vì sự cố khinh khí cầu.

Ông nói với các phóng viên: “Họ càng tham gia nhiều, họ càng gặp gỡ nhiều, càng có nhiều đường dây liên lạc cởi mở thì càng tốt.”

Ông Tập đã gặp Tổng thống Iran Ebrahim Raisi ở Bắc Kinh trong tuần này, và nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc, Vương Nghị, đang có chuyến công du kéo dài một tuần tới châu Âu, trong đó có chặng dừng chân ở Nga, đây có thể là tiền đề cho chuyến công du tới Moscow của ông Tập. Trung Quốc, Iran và Nga thường thể hiện mình là đối trọng với sự thống trị toàn cầu của Washington.

Madiha Afzal, một nhà nghiên cứu chính sách đối ngoại tại Viện Brookings ở Washington, cho biết nhiều quốc gia coi thế giới ngày càng đa cực và đang tìm cách đa dạng hóa quan hệ ngoại giao của họ.

Bà nói: “Bây giờ họ không coi thế giới này do Trung Quốc lãnh đạo hay chỉ do Hoa Kỳ lãnh đạo. Họ có lợi khi có mối quan hệ từ cả hai phía.”

Cuộc nói chuyện về một cuộc chiến tranh lạnh đang nổi lên giữa Mỹ và Trung Quốc cũng làm dấy lên những gợi ý về một “phong trào phi liên kết” mới của các quốc gia hy vọng đứng ngoài cuộc chiến này.

Trong cuộc xung đột kéo dài hàng thập niên giữa Hoa Kỳ và Liên Xô, 120 quốc gia chủ yếu là đang phát triển — nhiều quốc gia trong số đó mới độc lập — đã thành lập một liên minh lỏng lẻo mang tên đó hiện là một trong những diễn đàn quốc tế lớn nhất trên thế giới.

Wu Xinbo, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, cho biết các quốc gia bị giằng xé giữa Mỹ và Trung Quốc không muốn chọn bên chủ yếu vì lý do kinh tế.

“Về cơ bản, họ không thể sống thiếu Mỹ, nhưng họ cũng không thể tách rời Trung Quốc, bởi Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của hơn 120 quốc gia và khu vực,” ông nói.

Ông trích dẫn các biện pháp kiểm soát xuất khẩu sâu rộng của Hoa Kỳ đối với chip bán dẫn quan trọng chiến lược đang thúc đẩy Trung Quốc phát triển công nghệ của riêng mình, mà Wu cho rằng có thể “chia thế giới thành các phần khác nhau về mặt kinh tế”.

Trong bối cảnh đó, Afzal cho biết, những lời chỉ trích gay gắt của Hoa Kỳ về mối quan hệ của các nước khác với Trung Quốc có thể phản tác dụng. Bà nói, cuộc cạnh tranh về lòng trung thành giữa Mỹ và Trung Quốc cũng có thể “tạo đòn bẩy quá mức” cho các quốc gia hùng mạnh hơn chống lại việc đứng về phía nào.

Balakrishnan, ngoại trưởng Singapore, đã tranh luận về một “phong trào phi liên kết” mới tại một hội nghị vào cuối năm ngoái, nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế đối với khoa học, công nghệ và chuỗi cung ứng.

“Tôi không tin bất kỳ quốc gia châu Á có lòng tự trọng nào lại muốn bị gài bẫy, hoặc trở thành một chư hầu, hoặc tệ hơn, trở thành sân khấu cho các cuộc chiến ủy nhiệm,” ông nói. “Liệu chúng ta có thực sự đạt được điều này hay không, chỉ có thời gian mới trả lời được.”