“Mục đồng” vô tình phát hiện xác thiền sư 300 năm ngồi trong tháp cổ

[therealrtz]

Bảy mươi năm trước, nhục thân của Thiền sư Như Trí ở Tiêu Sơn tự phát lộ bởi một người chăn trâu. Mãi hơn nửa thế kỷ sau, nhục thân Thiền sư mới được rước ra khỏi tháp mộ cổ, bắt đầu quá trình phục chế với những phát hiện đầy bất ngờ.

Bắc thuộc đến thời Đinh – Lê và đầu thời Trần viết: “Hòa thượng Thích Như Trí… cùng các thiện nam tín nữ, đã đóng góp công của cho việc khắc in lại sách này vào năm 1715″. Từ những dữ liệu trên, xác định pho tượng táng này rất quý giá, Đoàn công tác khuyên sư Đàm Chính mở tháp, rước Ngài ra cho đệ tử được bái vong và chiêm ngưỡng.


Thiền sư Như Trí lúc đang ngồi trong am tháp.

Chín năm sau, pho tượng được rước khỏi tháp. Ngày 5/3/2004, trước sự chứng kiến của hàng trăm nhà sư, phật tử và đại diện chính quyền địa phương, ngôi tháp cổ Viên Tuệ được mở. Nhục thân Thiền sư Như Trí ngồi thiền trong tư thế kiết già trong môi trường ẩm mốc, khi rước ra đã hư hỏng nặng: tay rụng, mắt trái thủng, toàn thân nứt nẻ. Nước vẫn tiếp tục nhỏ xuống từ các mạch vữa lở lói.

ra toàn thể nhục thân của thiền sư đã phải về với cát bụi, nhưng tượng vẫn còn nguyên vẹn, thậm chí cả khối vật chất của phủ tạng cũng vẫn còn nguyên. Theo nhà Phật, người chết mà để lại những phần không bị tiêu huỷ sau khi hỏa táng thì gọi là “xá lợi”. Thiền sư Như Trí là toàn thân xá lợi.

Theo Thượng toạ Thích Thông Phương (trụ trì Thiền viện Trúc Lâm – Yên Tử), Phật giáo Việt Nam từ xưa đến nay có tới 7 nhục thân hay 7 toàn thân xá lợi. Thời Lý có Thiền sư Thiền Nhăm ở chùa Trí Quả và Thiên sư Từ Đạo Hạnh ở chùa Thầy (Hà Nội). Thời Trần có Thiền sư Đức Minh ở chùa Trăm Gian (Hà Nội). Thời Hậu Lê: Thiền sư Đạo Chân và Đạo Tâm – tức Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường ở chùa Đậu (Hà Nội), Thiền sư Chuyết Công ở chùa Phật Tích (Bắc Ninh). Và nhục thân Thiền sư Như Trí ở chùa Tiêu (Bắc Ninh).

Bốn tháng phục chế

Việc phục chế nhục thân Thiền sư Như Trí được tiến hành trong bốn tháng. Những nghiên cứu di cốt kết luận: Thiền sư Như Trí là một người đàn ông, cao xấp xỉ 1,65m, viên tịch trong độ tuổi từ 45 – 50. Nhục thân ngồi thiền định trong tư thế bán già, tay kiết ấn Tam muội, nhưng vì ẩm mốc nên bị mục rớt phần cẳng tay. Có một lỗ thủng lớn chính giữa mặt. Xương mũi và xương hàm trên thụt vào hộp sọ. Xương màu đen còn nhìn thấy rõ bên trong hộp sọ. Vết nứt ở tai phải từ thái dương qua trước dái tai xuống cổ và chạy sát tới đầu xương đòn phải. Hai tay bị vỡ từ cánh tay đến hết bàn tay. Một vết vỡ lớn khác ở giữa ống chân phải, không nhìn thấy xương. Để diệt khuẩn ở bên ngoài và trong tượng, phải phun thuốc diệt khuẩn và xông thuốc. Bề mặt pho tượng bị nứt, nhiều nơi bị bong tróc lớp sơn ta. Do ở chùa Tiêu Sơn rất hiếm nước, khách tham quan lại đông nên việc tu bổ, bảo quản được chuyển về thực hiện tại chùa Duệ Khánh (xã Nội Duệ, huyện Tiên Du, Bắc Ninh).

PGS.TS Nguyễn Lân Cường tham gia đoàn phục chế, cho biết: “Chúng tôi xử lý ngay bề mặt pho tượng bằng cách phủ bề mặt bằng vải màn và phủ sơn rồi rắc mạt cưa lên sơn khi bề mặt chưa khô. Bề mặt pho tượng được gia cố dần. Khi gõ phần nhục thân khỏi đế, chúng tôi phát hiện đế là một tấm gốm nung màu đỏ, mặt áp vào đáy tượng có in hình nan phên. Phía trong lớp bồi nhìn rất rõ lớp vải màn. Từ mặt đáy, chúng tôi thấy xương sên, gót và xương mác nằm khá đúng vị trí giải phẫu. Như vậy có thể kết luận nhục thân được bó cốt ngay sau khi tịch, không có sắp xếp xương. Để xác định giới tính, tuổi tác, tầm vóc và bệnh lý của thiền sư Như Trí, chúng tôi đã nghiên cứu tất cả số di cốt bị rơi xuống dưới trong khi đưa nhục thân ra khỏi tháp. Có một đốt sống ngực có chiều cao thân thấp và không cân xứng. Điều này gợi ý cho chúng tôi về bệnh viêm cột sống của thiền sư”.

Kỹ thuật bó cốt chưa từng thấy

Ông Cường nói tiếp: “Khi tu bổ các nhục thân, chúng tôi đã thấy được trình tự các lớp bồi. Đặc biệt, vừa qua khi tu bổ nhục thân thiền sư Như Trí lại còn phát hiện được những tấm đồng lớn đặt trên ngực (dài 65cm, rộng 22cm) và trên lưng (dài 65cm, rộng 15cm). Phía ngoài hai tấm đồng là lớp bồi dày trên dưới 10mm. Trên đầu và bắp tay cũng được cuốn những dải băng bằng đổng có các kích thước khác nhau. Vòng quanh đầu, trên hai tai là 3 dải băng đồng: một dải nhỏ 5,71mm, hai dải lớn hơn 7,95mm. Có 3 dải băng khác từ trên đỉnh đầu dọc theo thái dương xuống sau cằm. Nhìn theo chuẩn sau có bốn dải băng to, chiều rộng 21,25mm chạy từ cổ lên đỉnh đầu luồn qua dải băng to (vuông góc với nó) gập quay trở lại xuống cổ ở phía sau gáy. Qua phim X-quang thấy rất rõ những vết gấp này”.

Ông Cường nói tiếp: “Những tấm đồng trên có tác dụng giữ thẳng lưng của thiền sư và có khả năng là để bảo vệ hộp sọ. Kỹ thuật giáp trữ tất (sơn ta bó lụa) như người Trung Quốc thường gọi giống với kỹ thuật bó cốt ở ta. Nhưng việc để những tấm đồng và băng đồng như gặp ở thiền sư Như Trí thì lần đầu tiên thấy trên thế giới. Do phải gỡ đế tượng (bằng gốm) ra để tu bổ mà chúng tôi phát hiện thấy trong bụng của nhục thân Như Trí còn có một khối to hợp chất bằng quả bưởi. Qua phân tích của PGS.TS Phan Vĩnh Phúc (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) bằng phương pháp nhiễu xạ tia X, thấy các chất vô cơ có cấu trúc tinh thể là các chất còn lại của phần phủ tạng trong bụng Thiền sư Như Trí. Đây là một phát hiện mới khi nghiên cứu nhục thân này”.
Tu bổ hoàn thành, pho tượng Thiền sư Như Trí nặng 34kg, chiều cao tư thế ngồi 78,5cm, được đặt trong một khám sơn son thếp vàng có hộp kính kín dày 10mm chứa đầy khí ni tơ để bảo vệ, đặt ở nhà Tổ chùa Tiêu Sơn. Ngày 27/9/2004, Thiền viện Trúc Lâm đã tổ chức lễ cầu nguyện cho thiền sư Như Trí tại chùa Duệ Khánh và làm lễ rước nhục thân về chùa Tiêu Sơn rất trọng thể. Ngày 28/9/2004, lễ khánh thành việc tu bổ và bảo quản nhục thân thiền sư Như Trí đã được tổ chức tại chùa Tiêu Sơn.

Ngoài ra, hiện nay có hai pho tượng Thiền sư Như Trí nữa là các phiên bản cũng được thực hiện công phu với 10 lớp sơn, vải, mạt cưa, nặng 55,5kg. Mặc dù trọng lượng lớn hơn, nhưng theo quả quyết của nhóm tu bổ, về sự sắp xếp của xương và mọi đặc điểm khác đều được giữ y nguyên như pho tượng gốc. Một phiên bản được đặt ở gian phải, ngay trong nhà thờ Tổ ở chùa Tiêu. Pho còn lại tọa lạc trong chính ngôi tháp cũ của Thiền sư.

therealrtz ⒸVietSN