Middle East Iran suy kiệt sau chiến tranh: 80 vạn quân tan rã, Trung Đông rung chuyển, đàm phán Mỹ–Iran hé lộ lối thoát

[Gibbs]

Bức tranh toàn cảnh: Khi một cường quốc khu vực đứng bên bờ vực suy sụp
Chiến tranh Trung Đông bước sang một khúc quanh dữ dội, khi những con số lạnh lùng từ tình báo Israel hé lộ một thực tế nghiệt ngã: gần 80 vạn quân Iran đã tan rã, tương đương 70–80% tổng lực lượng quân sự. Từ một quốc gia từng được xem là trụ cột sức mạnh của “trục kháng chiến”, Iran giờ đây đối diện một thực tế chua xót: lực lượng có khả năng chiến đấu thực sự chỉ còn dưới 30 vạn quân nhân, chủ yếu là lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo (IRGC) – những người trung thành nhất với chế độ.
“Thời thế tạo anh hùng, nhưng cũng chính thời thế có thể vùi dập cả một đế chế.” Iran hôm nay chính là minh chứng cho quy luật khắc nghiệt đó. Khi hải quân gần như bị xóa sổ, không quân tê liệt, hệ thống liên lạc bị phá hủy, thì sức mạnh quân sự không còn là niềm kiêu hãnh, mà trở thành ký ức xa xôi.

Đàm phán trong khói lửa: Cánh cửa hòa bình hé mở hay chỉ là ảo ảnh?
Giữa lúc chiến trường còn ngổn ngang, tín hiệu ngoại giao bắt đầu le lói. Tổng thống Donald Trump tuyên bố một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh “đang ở rất gần”. Đáng chú ý, vai trò đàm phán được giao cho Phó Tổng thống JD Vance cùng Ngoại trưởng Marco Rubio – những nhân vật được cho là mềm dẻo hơn trong cách tiếp cận.
Phía Tehran cũng phát đi tín hiệu không kém phần quan trọng: sẵn sàng lắng nghe các đề xuất “bền vững” để chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, họ từ chối làm việc lại với Steve Witkoff hay Jared Kushner – những cái tên bị xem là “thiếu niềm tin” sau các vòng đàm phán đổ vỡ trước đó.
Giới quan sát nhận định, việc Iran ưu tiên đối thoại với JD Vance phản ánh một chiến lược rõ ràng: tìm kiếm một lối thoát danh dự thay vì tiếp tục đối đầu. Nhưng “đường dài mới biết ngựa hay”, đàm phán hòa bình chưa bao giờ là con đường bằng phẳng.

Mỹ gia tăng áp lực: 82nd Airborne chuẩn bị đổ bộ Trung Đông
Trong khi ngoại giao diễn ra, quân sự vẫn chưa dừng lại. Khoảng 1.000 lính Mỹ thuộc Sư đoàn Dù 82 (82nd Airborne Division) đang chuẩn bị triển khai tới Trung Đông trong những ngày tới. Đây là lực lượng tinh nhuệ, thường được sử dụng trong các chiến dịch phản ứng nhanh, cho thấy Washington vẫn giữ “cây gậy” song hành cùng “củ cà rốt”.
Một mặt nói chuyện hòa bình, mặt khác chuẩn bị quân sự – đó chính là chiến lược quen thuộc của Mỹ: “vừa đàm vừa đánh”, buộc đối phương phải lựa chọn.

Eo biển Hormuz: Điểm nghẽn sinh tử của kinh tế toàn cầu
Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – đã tạo ra cơn địa chấn kinh tế toàn cầu. CEO ADNOC gọi đây là “hành động khủng bố kinh tế đối với toàn thế giới”.
Giá dầu và khí đốt tăng vọt, chuỗi cung ứng toàn cầu rung lắc, các quốc gia buộc phải triển khai biện pháp khẩn cấp để đối phó. Dù chiến tranh có kết thúc, giới chuyên gia cảnh báo thị trường năng lượng có thể mất nhiều tháng mới quay lại mức ổn định.


Nội bộ Iran biến động: Quyền lực rơi vào tay phe cứng rắn
Sau cái chết của Ali Larijani trong một cuộc không kích của Israel, Iran đã bổ nhiệm Mohammad Bagher Zolqadr – một nhân vật kỳ cựu của IRGC – làm người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia.
Động thái này cho thấy quyền lực đang dồn về tay phe cứng rắn nhất. Theo các chuyên gia, đây không phải tín hiệu cho hòa bình, mà ngược lại, có thể báo hiệu một giai đoạn đối đầu quyết liệt hơn.
“Thay tướng giữa dòng” – nhưng không phải để lùi bước, mà là để siết chặt quyền lực.

Trung Đông bùng cháy đa mặt trận: Israel, Lebanon, Iraq, Kurdistan
Không chỉ Iran, toàn bộ khu vực đang bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh:
Israel chuẩn bị nâng trần huy động quân dự bị lên 400.000 người – mức cao chưa từng có.
Lebanon tố Israel phá hoại hạ tầng nhằm cô lập miền Nam.
Iraq yêu cầu đáp trả các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng PMF thân Iran.
Iran lần đầu tiên tấn công trực tiếp lực lượng Peshmerga ở Iraq, khiến nhiều người thiệt mạng.
Hàng nghìn người đã chết, trong đó có gần 350 trẻ em – con số khiến thế giới phải rùng mình.

Ảnh Tel Aviv bị tấn công

Chính phủ Israel dự kiến phê duyệt việc tăng mạnh số lượng quân dự bị có thể huy động, với mức trần mới lên tới 40 vạn (400.000 người), tăng từ 280.000 trước đó. Theo tuyên bố chính thức, quyết định này được đưa ra do hoạt động quân sự của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang diễn ra trên nhiều khu vực, đặc biệt trong khuôn khổ chiến dịch “Operation Roaring Lion” – chiến dịch quân sự do Israel phối hợp cùng Mỹ tiến hành nhằm vào Iran. Việc nâng trần này mang tính tạm thời và sẽ có hiệu lực đến hết tháng 5, đồng thời chỉ thiết lập giới hạn pháp lý tối đa cho việc gọi nhập ngũ, không đồng nghĩa với việc toàn bộ 400.000 quân dự bị sẽ được huy động. Trước đó, mức trần 280.000 được thiết lập vào tháng 1 năm nay và là mức thấp nhất kể từ sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023. Chính phủ Israel cho biết IDF hiện đang hoạt động trên nhiều mặt trận và việc huy động quân dự bị sẽ được thực hiện tùy theo nhu cầu tác chiến gắn liền với tình hình chiến sự tổng thể.

Một quả đạn đã rơi xuống khu vực nhà máy điện hạt nhân Bushehr, dù không gây thiệt hại, nhưng là lời cảnh báo đáng sợ. Iran nhấn mạnh rằng tấn công vào cơ sở hạt nhân dân sự là vi phạm nghiêm trọng luật quốc tế và có thể gây hậu quả “không thể đảo ngược”.
Nếu một tai nạn hạt nhân xảy ra, không chỉ Iran mà toàn bộ vùng Vịnh sẽ phải trả giá.

Trump tuyên bố chiến thắng
Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã “chiến thắng”, mô tả Iran như một quốc gia “không còn hải quân, không quân và không thể phản kháng”. Tuy nhiên, chính ông cũng liên tục thay đổi lập trường: lúc nói chiến tranh đã kết thúc, lúc lại đe dọa tấn công thêm.
Đáng chú ý, ông tiết lộ Iran đã gửi một “món quà lớn liên quan đến dầu khí” – được cho là tín hiệu thiện chí nhằm mở đường đàm phán.

Chiến tranh Iran–Mỹ–Israel đã đẩy Trung Đông đến ngưỡng thay đổi mang tính lịch sử. Một Iran suy yếu, một Israel huy động toàn lực, một Mỹ vừa đánh vừa đàm – tất cả tạo nên một bàn cờ địa chính trị cực kỳ phức tạp.

Philippines ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng toàn quốc
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng trên toàn quốc, cảnh báo về “nguy cơ cận kề” đối với khả năng cung ứng và sự ổn định của nguồn năng lượng trong nước. Tình trạng khẩn cấp này sẽ kéo dài trong vòng một năm và được đưa ra trong bối cảnh chiến tranh tại Trung Đông cùng việc eo biển Hormuz bị đóng cửa, gây gián đoạn thị trường năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy giá dầu tăng cao, từ đó đe dọa trực tiếp đến an ninh năng lượng của Philippines. Chính phủ Philippines đã thành lập một ủy ban chuyên trách nhằm đảm bảo việc cung ứng và phân phối các mặt hàng thiết yếu như nhiên liệu, lương thực, thuốc men, nông sản và các nhu yếu phẩm khác. Các biện pháp được triển khai bao gồm áp dụng chính sách tiết kiệm năng lượng, trợ giá nhiên liệu và các chương trình nhằm giảm chi phí vận tải, đồng thời tăng cường kiểm soát và xử lý các hành vi đầu cơ, trục lợi và thao túng nguồn cung sản phẩm dầu mỏ. Ngoài ra, chính phủ cũng hỗ trợ tài chính 5.000 peso (khoảng 83 USD) cho các tài xế xe ôm công nghệ và lao động ngành vận tải để giảm bớt gánh nặng chi phí nhiên liệu, đồng thời triển khai các chương trình phúc lợi dành cho nông dân, ngư dân và nhiều nhóm lao động khác.

Kinh tế châu Âu và Anh chịu tác động tiêu cực từ chiến tranh Iran
Chiến tranh tại Iran đã khiến chi phí tăng cao, làm suy giảm niềm tin và kìm hãm đà tăng trưởng sản xuất của các doanh nghiệp tại châu Âu và Vương quốc Anh, theo dữ liệu khảo sát mới công bố. Những dấu hiệu ban đầu về tác động kinh tế toàn cầu của xung đột được phản ánh qua chỉ số PMI (Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng), dựa trên khảo sát các lãnh đạo trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ. Theo ông Chris Williamson, chuyên gia kinh tế cấp cao của S&P Global – đơn vị tổng hợp dữ liệu PMI, chiến tranh tại Trung Đông đã tác động trực tiếp đến kinh tế Anh trong tháng 3, khiến tăng trưởng sản lượng bị đình trệ trong khi lạm phát tăng mạnh. Ông cho biết mức độ ảnh hưởng đầy đủ đến lạm phát và tăng trưởng sẽ phụ thuộc vào thời gian kéo dài của chiến tranh cũng như mức độ gián đoạn của thị trường năng lượng và vận tải. Tại khu vực đồng euro, nền kinh tế cũng chịu tác động tiêu cực rõ rệt khi tăng trưởng sản lượng của 21 quốc gia sử dụng đồng euro đã chậm lại, gần như rơi vào trạng thái trì trệ trong tháng 3 do niềm tin doanh nghiệp suy giảm. Chi phí hoạt động của các doanh nghiệp tăng với tốc độ nhanh nhất trong hơn ba năm, chủ yếu do giá năng lượng leo thang và chuỗi cung ứng bị gián đoạn bởi chiến tranh. Các dữ liệu này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ “lạm phát đình trệ” tại khu vực eurozone – tình trạng kinh tế tăng trưởng chậm trong khi lạm phát vẫn tăng, khiến thu nhập không theo kịp giá cả và buộc các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất, từ đó tiếp tục gây áp lực lên tăng trưởng. Mặc dù chỉ số PMI của Anh và eurozone vẫn duy trì trên ngưỡng 50 – cho thấy nền kinh tế vẫn còn tăng trưởng – nhưng đã giảm mạnh so với tháng trước, xuống mức thấp nhất trong vòng 6 đến 10 tháng.

Trung Quốc can thiệp giá nhiên liệu để giảm tác động từ giá dầu toàn cầu
Trung Quốc đã thực hiện một bước đi hiếm hoi khi điều chỉnh cơ chế định giá nhiên liệu nhằm hạn chế tác động của việc giá dầu thế giới tăng mạnh đối với thị trường trong nước. Cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu của nước này đã nâng trần giá xăng và dầu diesel từ nửa đêm, nhưng đồng thời áp dụng các “biện pháp điều tiết tạm thời” để kìm hãm mức tăng. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc thực hiện can thiệp như vậy kể từ khi cơ chế định giá sản phẩm dầu tinh chế được áp dụng hơn một thập kỷ trước. Theo đó, giá bán lẻ tối đa của xăng và dầu diesel lần lượt tăng 1.160 nhân dân tệ/tấn (khoảng 168 USD) và 1.115 nhân dân tệ/tấn (khoảng 162 USD), thấp hơn đáng kể so với mức tăng dự kiến nếu không có sự can thiệp là 2.205 nhân dân tệ/tấn và 2.120 nhân dân tệ/tấn. Tuy vậy, đây vẫn là mức điều chỉnh giá nhiên liệu lớn nhất từng được ghi nhận. Trên mạng xã hội Trung Quốc đã xuất hiện các video cho thấy người dân xếp hàng dài tại các trạm xăng để đổ đầy nhiên liệu trước khi giá mới có hiệu lực. Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia cho biết động thái này nhằm giảm bớt cú sốc từ đà tăng bất thường của giá dầu quốc tế, giảm gánh nặng cho người tiêu dùng và đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế cũng như đời sống dân sinh. Giới chức cũng cho biết nếu giá dầu thô toàn cầu tiếp tục tăng mạnh, Bắc Kinh có thể triển khai thêm các chính sách tài khóa và thuế để ổn định nguồn cung. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã chủ động tăng cường dự trữ dầu thô, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và đầu tư mạnh vào năng lượng sạch như điện gió, điện mặt trời và xe điện nhằm giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc năng lượng.