Kỷ nguyên mới của chiến tranh cơ sở hạ tầng ở Trung Đông

[Romano]

Các cuộc tấn công vào lưới điện, nước và chuỗi cung ứng đang tái định hình xung đột Trung Đông, làm gia tăng rủi ro lan rộng và đe dọa trực tiếp đến ổn định kinh tế toàn cầu.Trung Đông đang bước vào một giai đoạn nguy hiểm mới, trong đó không chỉ các mục tiêu quân sự mà cả cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu cũng trở thành chiến trường. Đó là nhận định của Abdullah F. Alrebh, Phó Giáo sư tại Đại học Grand Valley State ở Michigan và học giả tại Viện Trung Đông ở Washington, D.C., trong bình luận mới đây với mạng truyền thông Alarabiya (Saudi Arabia).

Chiến tranh cơ sở hạ tầng - hình thái xung đột mới

Theo chuyên gia Alrebh, điều đang nổi lên không chỉ đơn thuần là một vòng đối đầu quân sự giữa Israel và Mỹ với Iran. Đây là sự chuyển dịch sang hình thái "chiến tranh cơ sở hạ tầng", trong đó các hệ thống dân sự và kinh tế trọng yếu đã trở thành một phần của chiến trường. Lưới điện, các nhà máy khử muối nước, cảng biển và chuỗi cung ứng giờ đây là mục tiêu chiến lược, vì chúng định hình trực tiếp khả năng phục hồi của các quốc gia hiện đại.

Trong một cuộc xung đột như vậy, sự sụp đổ của các dịch vụ thiết yếu có thể gây ra những hậu quả vượt xa chiến trường trực tiếp. Một sự gián đoạn chỉ kéo dài vài ngày cũng có thể tạo ra những sự cố dây chuyền lan rộng khắp các lĩnh vực giao thông, phân phối thực phẩm, thông tin liên lạc và trật tự công cộng.

Đây chính là lý do vì sao tính cấp bách lại đang có tầm quan trọng đặc biệt. Với các xã hội có tính liên kết cao, ngay cả một cú sốc ngắn ngủi cũng có thể tạo ra những hậu quả to lớn và khó lường. Nếu một cuộc xung đột làm mất đi một phần đáng kể nguồn cung dầu toàn cầu hoặc đe dọa nguồn nước tại các trung tâm đô thị lớn, nó sẽ vượt ngưỡng giới hạn. Trong trường hợp đó, vấn đề sẽ không còn là tranh chấp khu vực, nó sẽ trở thành một cuộc khủng hoảng quốc tế rộng lớn hơn.

Các quốc gia vùng Vịnh buộc phải điều chỉnh chiến lược

Các quốc gia vùng Vịnh cho đến nay đã phản ứng một cách kiềm chế, ưu tiên sự ổn định để hỗ trợ các chương trình chuyển đổi kinh tế đầy tham vọng của họ. Tuy nhiên, khi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng trọng yếu trở nên thường xuyên hơn, các quốc gia này sẽ buộc phải điều chỉnh lại chiến lược.

Chuyên gia Alrebh lưu ý, răn đe chủ động, thay vì chịu đựng thụ động, sẽ ngày càng định hình tư duy chiến lược của họ. Chiến tranh cơ sở hạ tầng kéo dài sẽ làm chuyển hướng nguồn lực khỏi các dự án phát triển dài hạn và hướng tới quốc phòng, khả năng phục hồi và bảo vệ khẩn cấp. Dù vậy, cho đến nay khả năng thích ứng của các quốc gia này cho thấy đây là sự trì hoãn và điều chỉnh, hơn là chệch hướng hoàn toàn khỏi các mục tiêu dài hạn của họ.

Tuy nhiên, phạm vi địa lý của cuộc đối đầu cũng đang mở rộng đáng kể. Lực lượng Houthi đã trở thành một nhân tố quan trọng, và các hoạt động bất đối xứng của họ ở Biển Đỏ đã biến tranh chấp khu vực thành một cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu. Hành động của họ phơi bày sự mong manh của an ninh hàng hải và cho thấy tốc độ mà xung đột cục bộ có thể làm gián đoạn thương mại quốc tế.

Sự xói mòn của chiếc ô an ninh truyền thống

Cuộc xung đột cũng phản ánh sự xói mòn của chiếc ô an ninh truyền thống từng định hình khu vực suốt nhiều thập kỷ. Thời đại mà các quốc gia gần như hoàn toàn dựa vào những đảm bảo từ Washington đang dần lụi tàn. Các cường quốc khu vực hiện đang đa dạng hóa các quan hệ đối tác quốc phòng và đầu tư mạnh hơn vào khả năng răn đe và phục hồi nội tại. Theo chuyên gia Alrebh, sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là chiến thuật - đó là phản ứng trước diễn biến liên quan đến chính trị nội bộ Mỹ và sự không chắc chắn về các cam kết chính sách đối ngoại trong tương lai.

Về dài hạn, cuộc xung đột giữa Israel và Mỹ với Iran đang diễn ra có khả năng thúc đẩy một sự chuyển đổi chiến lược sâu rộng. Các quốc gia trong khu vực sẽ ngày càng coi khả năng phục hồi cơ sở hạ tầng là yếu tố cốt lõi của an ninh quốc gia, ngang hàng với quốc phòn, quân sự truyền thống. Kết quả sẽ là một trật tự khu vực đa cực hơn, được định hình bởi các thỏa thuận quốc phòng nội bộ, các liên minh đa dạng và sự chú trọng nhiều hơn đến cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu.

Chuyên gia Alrebh kết luận: Truyền thông phương Tây thường khó nắm bắt được những động lực chiến lược và xã hội sâu sắc này, khi thường chỉ tập trung vào những sự kiện tức thời của các cuộc không kích và leo thang quân sự. Nhưng câu chuyện thực sự rộng lớn hơn nhiều: Trung Đông đang bước vào một kỷ nguyên mà khả năng phục hồi, cơ sở hạ tầng và ổn định trong nước sẽ quan trọng không kém gì sức mạnh trên chiến trường.