CANADA “Làn Sóng ‘Plan B’: Người Mỹ Đổ Xô Tìm Quốc Tịch Canada Giữa Biến Động Chính Trị”

[Gibbs]

Giữa những cơn sóng ngầm chính trị và xã hội tại Hoa Kỳ, một xu hướng âm thầm nhưng ngày càng rõ nét đang diễn ra: hàng triệu người Mỹ bắt đầu tìm về “cội nguồn phương Bắc”, xin quốc tịch Canada như một lối thoát dự phòng – một “Plan B” cho tương lai đầy bất định.

Có những quyết định không đến từ tham vọng, mà từ nỗi lo. Năm 2016, khi ông Donald Trump lần đầu đắc cử, bà Ellen Robillard – một cư dân bang New York – từng nghĩ đến việc xin quốc tịch Canada. Mẹ bà sinh tại Nova Scotia, một “sợi dây máu mủ” đủ để mở ra cánh cửa pháp lý. Nhưng rồi bà từ bỏ, bởi luật khi đó không cho phép truyền quốc tịch nếu con cháu sinh ra ngoài lãnh thổ Canada qua nhiều thế hệ. “Đứt gánh giữa đường”, giấc mơ Canada khi ấy đành gác lại.

Thế nhưng “trời không phụ lòng người”. Năm 2023, tòa án Canada tuyên bố quy định này là vi hiến. Đến tháng 12, luật mới chính thức có hiệu lực, xóa bỏ giới hạn “thế hệ thứ nhất”. Và chỉ trong một đêm, hàng triệu người Mỹ bỗng nhiên có cơ hội trở thành công dân Canada – một sự thay đổi mang tính bước ngoặt giữa thời điểm nước Mỹ đối mặt với nhiều bất ổn.

Bà Robillard, nay 52 tuổi, không chần chừ nữa. Bà bắt đầu nộp hồ sơ xin quốc tịch cùng con trai 19 tuổi. Là một người hoạt động chính trị thuộc đảng Dân chủ tại một thị trấn nhỏ gần Rochester, bà từng nhận những lời đe dọa mơ hồ trên mạng, từng bị theo dõi sau các cuộc biểu tình. Những căng thẳng kéo dài khiến bà kiệt sức, trầm cảm, mất ngủ, và dần xa cách cả bạn bè lẫn người thân. “Tôi không còn nhận ra thế giới của mình nữa,” bà nói.

Một chuyến trở về Nova Scotia – nơi mẹ bà sinh ra – đã khiến trái tim bà “thức tỉnh”. Ở đó, bà cảm nhận một cuộc sống nhẹ nhàng hơn, con người tử tế hơn, những tương tác xã hội đầy thiện chí. “Tôi cảm thấy mình như một con người khác,” bà chia sẻ. Và từ đó, Canada không còn là giấc mơ xa xôi, mà là một con đường có thật.

Không chỉ riêng Robillard, làn sóng tìm quốc tịch Canada đang dâng cao một cách chưa từng thấy. Bà Cassandra Fultz, một chuyên gia tư vấn di trú Mỹ–Canada, cho biết số hồ sơ từ người Mỹ đã tăng gấp 10 lần – từ 10 lên 100 hồ sơ mỗi tháng. Điều đáng nói là xu hướng này không giảm đi sau bầu cử như thường lệ, mà tiếp tục kéo dài suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. “Trong 17 năm làm nghề, tôi chưa từng thấy điều này,” bà nói.

Số liệu cũng phản ánh rõ ràng: tại Thư viện và Lưu trữ Quốc gia Quebec, số yêu cầu từ Mỹ để xin giấy tờ chứng minh nguồn gốc – như giấy khai sinh, hôn thú, rửa tội – đã tăng từ 100 lên 1.500 chỉ trong vòng một năm. Trong khi đó, hơn 50.900 hồ sơ đang chờ xét duyệt, với thời gian xử lý lên tới 10 tháng. Một cơn “đổ xô” thầm lặng nhưng dữ dội.

Câu chuyện của Rachel Rabb còn cho thấy một góc nhìn khác – nỗi sợ hãi vượt biên giới. Là người Mỹ gốc Phi lai Âu, cô từng rời Mỹ năm 2018 để tránh các chính sách nhập cư cứng rắn và bạo lực sắc tộc. Nhưng khi ông Trump tái đắc cử năm 2024, nỗi lo ấy lại quay trở lại, lan cả sang nơi cô đang sống giữa Costa Rica và Mexico.

Một cuộc không kích do Mỹ hậu thuẫn nhằm vào trùm cartel tại Mexico đã dẫn đến làn sóng trả đũa khiến hơn 60 người thiệt mạng. Cộng thêm các tuyên bố tiếp tục mở rộng chiến dịch quân sự tại Mỹ Latinh, Rabb cảm thấy không nơi nào còn thực sự an toàn. “Đây là thời điểm rất đáng sợ. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành mục tiêu,” cô nói.

Trong lúc tuyệt vọng, cô tìm lại gia phả và phát hiện tổ tiên mình từng sinh ra tại Ontario. Một tia hy vọng lóe lên. “Như thể trời ban,” cô nói. Với cô, Canada là “lối thoát cuối cùng” nếu tình hình xấu đi.

Thế nhưng, không phải ai cũng tìm quốc tịch vì chính trị. Với Timothy Beaulieu, đó là hành trình tìm lại cội nguồn. Khi còn trẻ, ông dần khám phá di sản Pháp–Canada của gia đình, đi đến New Brunswick, Nova Scotia, Montreal, và say mê món poutine – món ăn biểu tượng của vùng này. Từ đó, ông sáng lập PoutineFest, tổ chức lễ hội ẩm thực tại New England, nơi có khoảng 2 triệu người gốc Pháp–Canada sinh sống. “Canada là quê mẹ của chúng tôi,” ông nói.

Lịch sử cũng giải thích cho mối liên kết sâu sắc này: từ năm 1840 đến 1930, gần một triệu người nói tiếng Pháp đã di cư từ Quebec sang New England để làm việc trong các nhà máy dệt. Những “sợi chỉ lịch sử” ấy giờ đây đang được nối lại qua các thế hệ hậu duệ.

Dù vậy, sự thay đổi luật cũng gây tranh cãi. Một số người Canada cho rằng việc nới lỏng điều kiện sẽ tạo lợi thế cho người Mỹ – những người có thể không đóng góp gì cho đất nước – trong khi nhiều người nhập cư đang sinh sống, làm việc tại Canada lại phải đối mặt với quy trình nhập tịch phức tạp hơn.

Nhưng theo bà Fultz, lý do cốt lõi của thay đổi này là nhằm sửa chữa một bất công pháp lý. Luật cũ bị coi là vi hiến và phân biệt đối xử, khiến nhiều người – được gọi là “Lost Canadians” – mất hoặc không bao giờ có quốc tịch dù có nguồn gốc Canada. “Một người Canada là một người Canada,” bà nhấn mạnh. Không có công dân hạng hai.

Trong dòng chảy ấy, có người tìm kiếm cơ hội, có người tìm nơi an toàn, có người tìm lại chính mình. Nhưng tất cả đều phản ánh một thực tế: khi thế giới trở nên bất ổn, con người luôn tìm về những nơi mang lại cảm giác thuộc về.

Như câu tục ngữ xưa: “Có thờ có thiêng, có kiêng có lành.” Quốc tịch Canada, với nhiều người Mỹ hôm nay là một niềm tin, một phương án dự phòng, một cánh cửa mở ra khi những cánh cửa khác dần khép lại.