CHINA Một mình trên đỉnh kim tự tháp: Tập Cận Bình và cuộc “đại phẫu” quân đội

[Gibbs]

Quyết định đặt tướng cấp cao nhất của Trung Quốc dưới điều tra là một nước cờ khiến người ta phải giật mình.

Trong cấu trúc quyền lực quân đội Bắc Kinh, đó không chỉ là câu chuyện “chống tham nhũng”. Nó là một tiếng gõ mạnh lên cánh cửa kín của bộ máy vũ trang lớn nhất thế giới, nơi mọi thứ vốn đã mờ sương nay càng tối lại.

Và sau tiếng gõ ấy, Tập Cận Bình gần như đứng một mình trên đỉnh kim tự tháp quân sự.

Điều tra Trương Hựu Hiệp – Lưu Chấn Lập: 30 giây lạnh như thép
Thông tin về việc điều tra Trương Hựu Hiệp – Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, người được xem là tướng “lão luyện trận mạc” – cùng Lưu Chấn Lập, người đứng đầu cơ chế tác chiến liên hợp của PLA, được công bố trong một video vỏn vẹn khoảng 30 giây.

Ngắn. Khô. Và đáng sợ.

Ngay sau đó, một bài xã luận trên cơ quan ngôn luận của quân đội cáo buộc hai nhân vật này “nghiêm trọng chà đạp và phá hoại” hệ thống “trách nhiệm tối cao thuộc về Chủ tịch Quân ủy” – thứ ngôn ngữ quan liêu nhưng lại mang hàm ý rất rõ: động đến quyền lực tối thượng của ông Tập.

Khi “người nhà” cũng không an toàn
Điều làm giới quan sát bàng hoàng nằm ở chỗ: Trương Hựu Hiệp từng được xem như một đồng minh “bất khả xâm phạm” của Tập Cận Bình.

Cùng thuộc tầng lớp “con cháu cách mạng”, mối dây gắn kết giữa họ không phải vài năm, mà kéo lùi về cả một thế hệ—từ thời cha họ cùng bước qua cuộc nội chiến Trung Quốc.

Một chuyên gia mô tả đây có thể là một chuyển dịch mang tính địa chấn trong cách ông Tập cai trị: nó chứng minh rằng trong hệ thống này, “không ai thực sự an toàn”. Khi cuộc thanh trừng bắt đầu bằng kẻ thù, rồi tới những người do chính mình bổ nhiệm, và cuối cùng chạm đến cả những mối quan hệ lâu đời nhất—cái kết ấy mang màu sắc “gần như Shakespeare”.

Tin đồn, cáo buộc và “hộp đen” quân đội
Xung quanh vụ điều tra Trương Hựu Hiệp, thông tin chính thức cực kỳ ít ỏi—đúng kiểu “hộp đen” của PLA: rộng lớn, kín đặc, và khó thở.

Có nguồn tin báo chí phương Tây nói đến những cáo buộc rất nặng, bao gồm cả việc rò rỉ dữ liệu kỹ thuật liên quan vũ khí hạt nhân và nhận hối lộ trong các quyết định thăng tiến. Tuy nhiên, các chi tiết này chưa được xác nhận độc lập, và chính sự thiếu minh bạch đó càng tạo khoảng trống cho tin đồn chạy rông.

Một số chuyên gia đặt câu hỏi: liệu việc nhấn mạnh những cáo buộc kiểu “chia sẻ bí mật” có phải chỉ là cách dựng một lời giải thích để trấn an nội bộ hơn là phản ánh toàn bộ sự thật? Trong chính trị, đôi khi người ta cần một câu chuyện đủ “lớn” để hợp thức hóa một cú chém đủ “sâu”.

Mười năm “đại phẫu”: từ chống tham nhũng đến tái lập trung thành
Từ khi lên nắm quyền năm 2012, ông Tập thúc đẩy cải tổ quân đội theo hai trục song song:

Một là hiện đại hóa, tái cơ cấu, nâng cấp công nghệ để PLA trở thành lực lượng có thể cạnh tranh với các đối thủ lớn và hậu thuẫn các yêu sách lãnh thổ.

Nhưng trục còn lại—và nhiều người tin là quan trọng hơn—là đảm bảo quân đội trung thành tuyệt đối với Đảng và với người đứng đầu.

Trong vài năm gần đây, làn sóng thanh trừng dồn dập đã cuốn đi tầng lớp chỉ huy: từ 2023 đến nay, hơn 20 quan chức quân đội cấp cao bị điều tra hoặc bị loại khỏi vị trí. Khi “chống tham nhũng” đi cùng tái cơ cấu, nó vừa là cuộc dọn dẹp, vừa là cuộc thay máu.

Và việc “đụng” tới tận nóc chỉ cho thấy: trong mắt ông Tập, mục tiêu tối thượng là kiểm soát.

Một mình trên đỉnh: Quân ủy còn lại ai?
Sau đợt điều tra mới nhất, bức tranh ở thượng tầng càng trơ trọi.

Quân ủy Trung ương từng có sáu ủy viên quân phục sau lần điều chỉnh lãnh đạo 2022. Nay, nếu tính theo bối cảnh điều tra chưa dẫn tới “trục xuất” chính thức, thì thực tế quyền lực cấp cao bị khoét rỗng đến mức chỉ còn nổi bật một gương mặt: Trương Thắng Dân, người được xem như “trùm chống tham nhũng” trong quân đội.

Một chuyên gia mô tả PLA đang rơi vào trạng thái xộc xệch, “thiếu tướng lĩnh cấp cao” và sẽ phải đưa những người mới—ít kinh nghiệm ở tầng lãnh đạo tối cao—lên thay thế. Đổi lại, ông Tập có thể dùng khoảng thời gian trước kỳ thay đổi nhân sự tiếp theo để soi kỹ, lọc kỹ, và cắt đứt những mạng lưới “ân huệ – bảo trợ” vốn ăn sâu trong quân đội.

Trong lúc đó, các sĩ quan “tuyến hai” được đưa lên trám vào các vị trí trống, vận hành thường ngày vẫn tiếp tục—nhưng tâm lý nội bộ và sự ổn định của bộ chỉ huy là câu chuyện khác.

Đài Loan: tham vọng lớn, nhưng thời điểm có thể đang được “tính lại”
Điều khiến thế giới nhìn chằm chằm vào PLA không chỉ là quy mô, mà là Đài Loan.

Bắc Kinh tuyên bố hòn đảo là một phần lãnh thổ của mình dù chưa từng kiểm soát. Vì thế, bất cứ rung lắc nào ở bộ chỉ huy cũng lập tức dấy lên câu hỏi: liệu cuộc thanh trừng có làm chậm khả năng tác chiến, ảnh hưởng sĩ khí, hoặc tác động tới các mốc chuẩn bị cho kịch bản dùng vũ lực?

Việc điều tra Lưu Chấn Lập càng làm câu hỏi ấy nhói hơn, vì ông giữ vai trò gắn với tác chiến liên hợp – trái tim của năng lực chiến tranh hiện đại.

Nhưng cũng có góc nhìn ngược: có thể đây là lúc ông Tập thấy “an toàn” để dọn nhà. Khi ông đánh giá rằng đối thủ bên ngoài chưa đặt trọng tâm cao vào Đài Loan, và còn biến số chính trị trong bầu cử Đài Loan 2028, ông có thể tính toán: bây giờ thanh trừng, bây giờ siết kỷ luật, để sau đó bộ máy bước vào giai đoạn “thuần hóa” và chuẩn bị với một đội ngũ không còn dây ràng buộc cũ.

Thông điệp cuối cùng: Lòng tin không phải là di sản, mà là bài kiểm tra mỗi ngày
Trong một hệ thống mà quan hệ phải xây bằng hàng chục năm, thậm chí cả đời, việc “hạ” một nhân vật như Trương Hựu Hiệp là lời tuyên bố không cần khẩu hiệu:

Ông Tập đang dựng lại quân đội theo hình dung của mình—và trong hình dung ấy, lòng trung thành đứng trên mọi công trạng, mọi mối nghĩa, mọi quá khứ.

Khi chiếc ghế quyền lực chọn sống bằng sự nghi ngờ thay vì niềm tin, những cuộc điều tra sẽ không chỉ là hồ sơ. Nó sẽ là tín hiệu: ai cũng có thể đến lượt.

Và một đội quân lớn nhất thế giới, trong khoảnh khắc ấy, không chỉ bị đo bằng súng đạn—mà còn bị đo bằng mức độ im lặng ở thượng tầng, và sức nặng của nỗi sợ trong các hành lang quyền lực.