Middle East California thấp thỏm, Iran mở rộng đòn đánh, hai tàu chở dầu bốc cháy, Mỹ tung 172 triệu thùng, Trump tuyên bố “đã thắng”

[Gibbs]

Lửa chiến tranh bùng khắp vùng Vịnh, mặt trận không còn bó hẹp giữa Iran và Israel

Nếu những ngày đầu cuộc chiến còn mang dáng dấp của một trận thư hùng giữa Washington, Tel Aviv và Tehran, thì đến sáng thứ Năm 12/3/2026, bức tranh đã đổi màu hẳn: chiến sự không còn đứng ngoài mép cửa của các quốc gia Arab vùng Vịnh, mà đã tràn thẳng vào những mắt xích sống còn của kinh tế toàn cầu — dầu mỏ, cảng biển, kho nhiên liệu, tàu chở dầu, đường vận tải biển và cả niềm tin mong manh của thị trường. Từng đợt drone và hỏa tiễn từ Iran hoặc các lực lượng liên kết với Iran tràn qua bầu trời, buộc Saudi Arabia, Bahrain, UAE và Kuwait phải kích hoạt phòng không trong cùng một buổi sáng.

Iraq rung chuyển: hai tàu chở dầu ngoại quốc bốc cháy, một người chết, 38 người được cứu

Điểm nhấn gây chấn động nhất trong loạt diễn biến mới là vụ tấn công nhắm vào hai tàu chở dầu ngoại quốc trong hải phận Iraq. Theo các thông tin được cập nhật, ít nhất một người thiệt mạng, 38 thủy thủ được cứu ra khỏi vùng cháy, còn hai con tàu bị lửa nuốt chửng giữa mặt biển. Hình ảnh được lan truyền cho thấy ngọn lửa không chỉ bao phủ thân tàu mà còn loang ra cả mặt nước, dấu hiệu rất đáng ngại của rò rỉ dầu hoặc nhiên liệu. Giới chức Iraq cho biết khu vực các cảng dầu đã phải ngưng hoạt động sau vụ việc, và Baghdad coi đây là hành vi xâm phạm chủ quyền quốc gia. Một tàu mang cờ Malta, chiếc kia mang cờ Marshall Islands; một tàu có liên hệ sở hữu từ Mỹ, một tàu gắn với chủ tàu Hy Lạp. Chỉ riêng chi tiết đó cũng cho thấy mức độ quốc tế hóa của cuộc khủng hoảng: một vụ nổ ở vùng biển Iraq có thể lập tức kéo theo hệ quả pháp lý, bảo hiểm, ngoại giao và thương mại vượt khỏi biên giới Trung Đông. Reuters và các bản tin cập nhật cũng ghi nhận các tàu chở dầu trong khu vực đã liên tục bị tấn công, mắc kẹt hoặc phải giảm hoạt động kể từ khi chiến sự leo thang quanh eo Hormuz.

Điều đáng sợ hơn nằm ở thông điệp chính trị phía sau. Iran nhận trách nhiệm, nói rằng một cuộc tấn công bằng phương tiện không người lái dưới nước đã thổi tung hai tàu dầu. Reuters trước đó đã ghi nhận luồng vận tải qua Hormuz gần như tê liệt, nhiều tàu phải neo đậu, đổi hành trình hoặc tắt hệ thống nhận dạng để tránh đòn tập kích.

Saudi Arabia, Bahrain, UAE, Kuwait đồng loạt báo động: vùng đệm an ninh của khối Arab bị thử lửa

Tại Saudi Arabia, Bộ Quốc phòng thông báo đã đánh chặn và phá hủy hơn 20 drone ở miền Đông, nơi tập trung các mỏ dầu chiến lược của vương quốc. Đó không chỉ là một tin quân sự; đó là lời cảnh báo rằng hạ tầng năng lượng trọng yếu của Saudi nay đã trở thành mục tiêu trực diện trong chiến tranh khu vực. Cả thế giới đều hiểu, đánh vào miền Đông Saudi là đánh vào huyết mạch của thị trường dầu toàn cầu, bởi nơi đây tập trung những tài sản mà chỉ cần chao đảo vài ngày là giá năng lượng từ Mỹ sang châu Âu, từ Ấn Độ tới Đông Á đều phải hắt hơi sổ mũi theo.

Bahrain cũng không yên. Chính quyền nước này nói các đòn đánh của Iran đã nhắm vào các bồn chứa nhiên liệu tại một cơ sở ở tỉnh Muharraq, phía Bắc vương quốc. Bộ Nội vụ Bahrain phải khuyến cáo cư dân bốn thị trấn, làng mạc gần đó ở yên trong nhà, đóng kín cửa sổ để tránh tác động của khói lửa. Khói không chỉ là khói; đó là biểu tượng cho việc chiến tranh đã chạm tới đời sống dân sự thường nhật. Từ một cuộc đối đầu chiến lược, nó đã biến thành mối đe dọa lơ lửng ngay trên mái nhà dân vùng Vịnh.

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, hệ thống phòng không được kích hoạt đối phó “các mối đe dọa hỏa tiễn và drone từ Iran”. Ở Dubai, một drone rơi xuống gần khu Creek Harbour, gây cháy nhỏ trên một tòa nhà, tuy chưa ghi nhận thương vong. Chỉ riêng việc Dubai — biểu tượng của thương mại, tài chính, du lịch và hào nhoáng vùng Vịnh — phải nói tới drone rơi xuống nhà dân, cũng đủ cho thấy mặt trận tâm lý đang bị mở rộng ghê gớm thế nào. Kuwait cũng tuyên bố phòng không của họ đang ứng phó với “các mối đe dọa hỏa tiễn và drone thù địch”. Một khi các quốc gia vốn đóng vai trò trung tâm logistics, tiếp vận và xuất khẩu năng lượng cùng phải bước vào tư thế phòng thủ, thì chiến tranh đã đi qua lằn ranh đỏ. Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc cũng đã thông qua Nghị quyết 2817 (2026), do Bahrain dẫn dắt, lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của Iran vào Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, UAE và Jordan.

Oman cháy bồn nhiên liệu, Hormuz nghẹt thở: chiến tranh giờ là bài toán dầu mỏ và hàng hải

Ở Oman, lực lượng cứu hỏa phải vật lộn để khống chế đám cháy tại các bồn chứa nhiên liệu ở cảng Salalah sau một vụ tấn công bằng drone. Reuters dẫn nguồn từ Oman cho biết công tác dập lửa có thể kéo dài, còn hãng Maersk đã dừng hoạt động tại cảng này cho tới khi có thông báo mới. Khi một cảng lớn bị trúng đòn, điều đầu tiên bị thương không chỉ là thép và xi măng, mà là chuỗi cung ứng. Những con số khô khan về hàng hóa, container, tàu hàng, hợp đồng giao nhận lập tức trở thành nỗi đau cụ thể trong túi tiền người dân ở cách xa hàng ngàn cây số.

Mọi sợi dây rồi cũng dẫn về eo biển Hormuz — yết hầu của thị trường dầu mỏ thế giới. Nhiều nguồn tin quốc tế mô tả Hormuz trên thực tế bị bóp nghẹt nghiêm trọng; một lượng lớn dầu bị mắc kẹt trên tàu, tàu thuyền phải neo chờ, đổi tuyến hoặc tắt thiết bị nhận dạng. Reuters đã ghi nhận tình trạng gián đoạn vận tải biển nghiêm trọng ngay từ đầu tháng, còn các nguồn chính thức và truyền thông quốc tế những ngày qua liên tục nhấn mạnh khoảng 20% dầu thương mại toàn cầu đi qua khu vực này. Đánh vào Hormuz không khác gì bóp cổ nền kinh tế thế giới bằng hai ngón tay. Bởi vậy mới có cảnh các con tàu phát đi tín hiệu lạ kiểu “CHINA OWNER ALL CHINESE” như một lá bùa cầu an giữa cơn sóng dữ — một chi tiết nghe như chuyện giang hồ biển cả, nhưng lại là minh chứng cho nỗi sợ thật sự của giới vận tải.

Tehran đánh ra, Israel đánh vào: Lebanon bị kéo sâu hơn vào hỏa ngục

Song song với mặt trận vùng Vịnh là sự bùng phát dữ dội trên trục Iran – Hezbollah – Israel. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran nói họ đã phối hợp với Hezbollah tiến hành một đợt tấn công kéo dài nhiều giờ, nhắm vào hơn 50 mục tiêu trên khắp Israel, từ Haifa ở phía Bắc tới Tel Aviv ở miền Trung và Beersheba ở phía Nam. Đáp lại, Israel mở các đợt không kích quy mô lớn vào hạ tầng Hezbollah ở Lebanon, đặc biệt tại vùng ngoại ô phía Nam Beirut, nơi được xem là thành trì của lực lượng này. Báo chí quốc tế cùng ngày cũng ghi nhận Israel ra cảnh báo sơ tán rồi tiến hành các làn sóng oanh kích dữ dội, khiến Beirut chìm trong khói đen, còn Lebanon ngày càng bị kéo sâu vào cuộc chiến mà họ không đủ sức gánh nổi. Reuters và EU trong các cập nhật gần đây cho biết Lebanon đã rơi vào khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng, với hàng trăm ngàn người phải rời bỏ nhà cửa; các gói viện trợ khẩn cấp của châu Âu đã được kích hoạt.

Bi kịch ở đây là Lebanon đang trở thành kẻ lãnh đủ giữa cuộc cờ lớn. Khi Hezbollah bắn rocket nhân danh “trục kháng chiến”, thì làng mạc, bệnh viện, trường học và đoàn người tị nạn Lebanon lại là bên trả giá trước tiên.

Trump tuyên bố “đã thắng”, nhưng Washington lại nói bằng nhiều giọng khác nhau

Trong khi chiến sự lan rộng, Tổng thống Donald Trump tiếp tục tuyên bố rằng Mỹ “đã thắng” ở Iran, thậm chí nói “ngay giờ đầu đã xong rồi”, nhưng đồng thời lại để ngỏ khả năng tiếp tục tấn công thêm và nói việc chấm dứt chiến tranh là do ông quyết định. Vấn đề là Nhà Trắng, Lầu Năm Góc và các phát ngôn viên khác nhau dường như không nói cùng một thứ tiếng. Có lúc cuộc chiến được mô tả như một “short excursion”, có lúc lại là một chiến dịch còn phải kéo dài; có lúc bảo gần kết thúc, có lúc lại phát tín hiệu rằng chưa xong và vẫn có thể giáng thêm đòn nặng nề. Reuters cho biết ước tính sơ bộ mà Lầu Năm Góc báo cho các nhà lập pháp Mỹ là chỉ trong 6 ngày đầu, cuộc chiến đã ngốn ít nhất 11 tỉ USD. Con số ấy cho thấy chiến tranh không chỉ ăn bằng máu mà còn ăn bằng ngân khố.

Sự mâu thuẫn trong thông điệp khiến ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa cũng bắt đầu có tiếng nói chất vấn. Khi chính quyền nói “đã thắng” mà phòng không vùng Vịnh vẫn đỏ lửa, tàu dầu vẫn cháy, Lebanon vẫn vỡ vụn, còn thị trường dầu vẫn chao đảo, thì cái gọi là “chiến thắng” ấy nghe ra giống một khẩu hiệu trấn an hơn là một kết luận chiến lược.

California cũng thấp thỏm: bóng ma đòn trả đũa của Iran lơ lửng ngoài khơi nước Mỹ

Một nhánh đáng chú ý khác là cảnh báo tại Mỹ về khả năng Iran hoặc các tác nhân liên quan nuôi ý định tiến hành tấn công bằng drone từ một con tàu ngoài khơi California. Cả Trump lẫn Thống đốc Gavin Newsom đều nói chưa có dấu hiệu đe dọa cận kề, và bản ghi nhớ của FBI cũng được mô tả là chứa thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ. Nhưng chỉ riêng việc một kịch bản như vậy được chuyển xuống cho lực lượng hành pháp địa phương đã phản ánh tâm lý lo ngại rằng mặt trận trả đũa của Iran không nhất thiết phải dừng ở Trung Đông. Đây là đặc trưng của kiểu chiến tranh phi đối xứng hiện đại: đòn trả không nhất thiết phải cân xứng về quy mô, chỉ cần đủ gây hỗn loạn, bất an và chi phí bảo vệ tăng vọt là đã đạt hiệu ứng chiến lược. Reuters, AP và các bản tin trong ngày đều cho thấy Mỹ đang đồng thời lo chiến trường ngoài khơi Hormuz và nguy cơ an ninh trên chính lục địa của mình.

Dầu mỏ trở thành mặt trận quyết định: IEA xả 400 triệu thùng, Mỹ tung 172 triệu thùng từ kho dự trữ

Giữa cơn địa chấn đó, phản ứng kinh tế lớn nhất đến từ mặt trận dầu khí. Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết 32 nước thành viên đã nhất trí tung ra 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp — mức giải phóng lớn nhất trong lịch sử cơ chế này. Cùng lúc, Bộ Năng lượng Mỹ xác nhận Tổng thống Trump đã cho phép xuất 172 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược, bắt đầu từ tuần tới, quá trình kéo dài khoảng 120 ngày. Hai động thái ấy không phải chuyện nhỏ; đó là lời thú nhận bằng hành động rằng thị trường năng lượng toàn cầu đang bị bóp nghẹt thật, chứ không còn là chuyện “tâm lý đầu cơ” đơn thuần.

Về bản chất, khi các nước phải mở hầm dầu dự trữ quốc gia để trấn an thị trường, nghĩa là chiến tranh đã chạm vào xương sống của nền kinh tế thế giới. Dầu tăng thì xăng tăng, xăng tăng thì cước vận tải tăng, cước tăng thì giá thực phẩm, phân bón, điện năng, nguyên liệu và gần như mọi thứ đều nhúc nhích đi lên. Liên Hiệp Quốc cũng cảnh báo bất ổn tại Hormuz có thể đẩy giá lương thực, năng lượng và vật tư nhân đạo đi lên ở nhiều nơi, nhất là những khu vực vốn đã mong manh như châu Phi cận Sahara. Một ngọn lửa ở cảng Salalah hay một tàu dầu cháy ngoài khơi Iraq vì thế không chỉ làm nóng vùng Vịnh; nó có thể làm rỗng ví người tiêu dùng ở cách xa nửa vòng trái đất.

Không chỉ bom đạn, chiến tranh còn để lại độc tố, dầu tràn và những vết sẹo môi sinh

Một tầng thảm họa khác thường bị bỏ quên giữa tiếng nổ là môi trường. Khi kho nhiên liệu, bến cảng, tàu dầu, cơ sở hỏa tiễn hay tàu thủy bị đánh trúng, thứ chảy ra không chỉ là dầu mà còn là các chất độc, kim loại nặng, dư lượng nổ, hóa chất và các tác nhân gây ô nhiễm lâu dài cho biển, đất và không khí. Các chuyên gia môi trường xung đột đã cảnh báo rằng những vụ nổ dưới nước, thủy lôi và đòn đánh vào tàu thuyền có thể gây hại lâu dài cho hệ sinh thái biển, rạn san hô và sinh vật đại dương. Trong một cuộc chiến mà cả biển cũng thành chiến hào, môi trường là nạn nhân thầm lặng nhưng dai dẳng nhất. Hôm nay tàu cháy, ngày mai có thể là bãi biển nhiễm dầu, ngư trường mất trắng, chuỗi thực phẩm bị bẩn, và nhiều năm sau vẫn còn độc chất nằm dưới lớp bùn đáy biển.



Iran đánh vào các mắt xích dầu khí và hàng hải của vùng Vịnh; Hezbollah mở thêm mặt trận với Israel; Israel dội lửa xuống Lebanon; Mỹ vừa đánh vừa lo bảo vệ tuyến cung ứng năng lượng; các nước Arab vùng Vịnh phải chống đỡ hỏa tiễn; châu Âu phải tính chuyện hộ tống tàu; còn thị trường dầu thì run lên theo từng tin báo động. Cứ mỗi bên tung ra một đòn răn đe, vòng tròn chiến tranh lại nở lớn thêm một nấc.

Người ta thường nói “thả con săn sắt, bắt con cá rô”, nhưng trong cuộc khủng hoảng này, e rằng các bên đang thả cả lưới xuống biển mà chưa biết sẽ kéo lên thứ gì. Iran muốn chứng minh rằng họ vẫn đủ tay bóp nghẹt Hormuz và đe dọa các nước láng giềng gắn bó với Mỹ. Mỹ muốn chứng minh rằng họ đủ sức giáng đòn phủ đầu và ép Tehran khuất phục. Israel muốn triệt tiêu càng nhiều càng tốt mạng lưới đe dọa quanh mình.

Từ hai chiếc tàu dầu cháy rực trong hải phận Iraq, những bồn nhiên liệu trúng đòn ở Bahrain, đám cháy tại Dubai Creek Harbour, tiếng còi báo động phòng không ở Saudi Arabia và Kuwait, cho tới các đợt không kích dữ dội ở Beirut, tất cả đang ghép lại thành một bức tranh chung: chiến tranh đã vượt khỏi ranh giới của một cuộc trả đũa đơn tuyến và đang trở thành cuộc đối đầu bao trùm giữa hỏa lực, dầu mỏ, đường biển, chính trị cường quyền và nỗi sợ toàn cầu. Trung Đông vốn đã chất đầy rơm khô của hận thù, giáo phái, dầu mỏ và địa chính trị, nay chỉ cần thêm vài tia lửa nữa là có thể bùng thành cơn hỏa hoạn chưa biết đâu là bờ. Trong cơn dông ấy, người dân thường vẫn là kẻ cúi đầu chạy trước, còn các cường quốc và các lực lượng vũ trang vẫn tiếp tục đếm thắng thua bằng bản đồ, bằng kho dầu, bằng số đạn và bằng những lời tuyên bố đanh thép. Nhưng lịch sử vẫn thường nhắc một điều rất xưa: chiến tranh có thể mở màn bằng những tiếng hò reo, song thường kết thúc bằng những thành phố ngổn ngang tro bụi, những tuyến hàng hải bị cắt đứt, những gia đình ly tán, và một hóa đơn khổng lồ mà cả thế giới cuối cùng đều phải thanh toán.