Dự luật mới về quyền bầu cử: Bỗng dưng không phải là… người Mỹ

[trungthuc]

Ngày 11/2, với 218 phiếu thuận và 213 phiếu chống, Hạ viện đã thông qua dự luật "Bảo vệ quyền bầu cử của cử tri", gọi tắt là "SAVE America Act", yêu cầu công dân Mỹ phải xuất trình bằng chứng về quốc tịch khi đăng ký bầu cử và cung cấp giấy tờ tùy thân có ảnh khi đi bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử liên bang.

Đến ngày 13/2, trên Truth Social, Tổng Thống Donald Trump thông báo việc xuất trình "giấy tờ tùy thân"(Voter ID) là điều kiện bắt buộc trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới, kể cả khi 2 Viện trong Quốc Hội không thông qua. Ông cho biết sẽ sớm công bố về giá trị pháp lý cho quyết định này "dưới hình thức một sắc lệnh hành pháp" do ông ký ra nhưng đã từng làm trước đây.

TT Donald Trump (Ảnh minh họa)
SAVE America Act có vi hiến hay không?

"Đảng Dân Chủ từ chối bỏ phiếu cho quy định Voter I.D. hoặc yêu cầu về quốc tịch. Lý do rất đơn giản, họ muốn tiếp tục gian lận trong bầu cử. Đây không phải điều các nhà lập quốc mong muốn", ông Trump viết. "Sẽ có Voter I.D. trong cuộc bầu cử giữa kỳ, cho dù Quốc Hội có thông qua hay không!"

Trước đó, ngày 11/2, phe Cộng Hòa tại Hạ Viện đã thông qua dự luật yêu cầu cử tri phải chứng minh quốc tịch Mỹ trước thềm bầu cử giữa kỳ có tên gọi đầy đủ là "Safeguard American Voter Eligibility (SAVE) Act", gọi tắt là "SAVE America Act".. Vào năm 2025, những phiên bản trước của dự luật này đã từng không đạt được đủ sự ủng hộ ở cả hai Viện. Phiên bản mới nhất, có bổ sung thêm quy định bắt buộc phải xuất trình giấy tờ tùy thân, cần ít nhất 60 phiếu chấp thuận tại Thượng Viện để được cho thông qua.

Phe Cộng Hòa cho rằng "SAVE America Act" sẽ bảo đảm tính minh bạch và liêm chính của bầu cử. Trong khi đó, cánh Dân Chủ cảnh cáo, điều này có thể sẽ tước bỏ quyền bầu cử của hàng triệu người Mỹ. Theo Brennan Center for Justice, hơn 21 triệu người Mỹ, một con số khổng lồ, hiện không có sẵn hoặc không thể dễ dàng tiếp cận các giấy tờ hợp lệ như passport hay giấy khai sinh.

Brennan Center còn nhấn mạnh: "Tỷ lệ người Mỹ không có passport chiếm khoảng một nửa dân số. Hàng triệu người không có bản sao giấy khai sinh. Đạo luật SAVE có thể khiến cho công dân Mỹ ở mọi độ tuổi và chủng tộc bị mất quyền bầu cử, và cử tri trẻ và cử tri da màu sẽ gánh chịu ảnh hưởng nặng nề". Còn nữa, hàng triệu phụ nữ đã cho đổi họ sau khi kết hôn, khiến cho tên hiện tại không trùng với giấy khai sinh hoặc passport, và như vậy họ sẽ phải trải qua thêm nhiều thủ tục nữa mới có thể thực hiện quyền bầu cử.

Nếu trở thành luật, SAVE America Act sẽ cấm các tiểu bang không cho đăng ký cử tri cho các cuộc bầu cử liên bang nếu người đăng ký không xuất trình ra bằng chứng qua giấy tờ về quốc tịch Mỹ. Ngoài ra, cử tri cũng không được bỏ phiếu nếu không mang theo Voter ID mỗi khi đi bầu, trừ khi tiểu bang của họ đồng ý gửi danh sách cử tri cho Bộ An Ninh Nội Địa 4 lần mỗi năm. Các loại giấy tờ được chấp nhận gồm một số thẻ REAL ID có ghi rõ quốc tịch (đa số REAL ID hiện nay không có ghi nhận thông tin này), passport Mỹ hoặc thẻ căn cước quân đội Mỹ.

Với luật mới, nếu một công dân vừa tròn 18 tuổi hoặc chuyển sang tiểu bang khác sinh sống và muốn ghi tên bầu cử, họ có thể bị từ chối ngay từ đầu nếu không có sẵn các giấy tờ kể trên. Họ vẫn có thể nộp đơn đăng ký nhưng phải gửi bổ sung giấy tờ chứng minh quốc tịch qua đường bưu điện. Với những người đã kết hôn và đổi họ, hoặc các trường hợp giấy tờ không thống nhất về thông tin cá nhân, thậm chí giấy khai sinh cũng có thể sẽ không được chấp nhận.

Viết trên The Conversation ngày 12 tháng Hai, ông John J. Martin, phụ tá giáo sư luật thuộc Quinnipiac University cho rằng "SAVE America Act" không hợp hiến. Điều ít được nhắc ở đây là liệu rằng Quốc Hội có thực sự có thẩm quyền để ban hành luật này hay không? Hiến Pháp không hề đặt ra yêu cầu về quốc tịch đối với quyền bầu cử. Văn bản gốc của Hiến Pháp gần như không có đề cập đến quyền này. Chỉ sau cuộc Nội Chiến, thông qua các tu chính án kéo dài đến tận thập niên 1970, Hiến Pháp mới cấm các hình thức phân biệt đối xử trong bầu cử dựa trên chủng tộc, giới tính và độ tuổi.

Ngoài ra, Hiến Pháp trao quyền quyết định tư cách cử tri cho các tiểu bang, đúng với tinh thần liên bang. Tu Chính Án Thứ 10 cho phép các tiểu bang tự điều chỉnh bầu cử cấp tiểu bang và địa phương. Ngay cả trong bầu cử liên bang, trong đó có bầu tổng thống và Quốc Hội, các tiểu bang vẫn là chủ thể sẽ quyết định ai được phép đi bầu. Nói một cách khác, Hiến Pháp không trao cho Quốc Hội quyền đặt ra tiêu chuẩn về tư cách cử tri. Điều này đã được Tối Cao Pháp Viện khẳng định rõ trong phán quyết hồi năm 2013, khi tòa tuyên rằng không có điều khoản nào trong Hiến Pháp cho phép Quốc Hội quy định tư cách cử tri trong các cuộc bầu cử liên bang.

Bằng cách yêu cầu cử tri phải chứng minh về quốc tịch, SAVE America Act mặc nhiên khẳng định rằng chỉ công dân Mỹ mới có quyền bỏ phiếu trong bầu cử liên bang, tức là Quốc Hội đang tự đặt ra một điều kiện bầu cử, điều mà Hiến Pháp đã giao hoàn toàn cho các tiểu bang. Trên thực tế, việc người không phải công dân được đi bầu không phải là điều chưa từng tồn tại. Trong lịch sử Mỹ, ít nhất có 19 tiểu bang từng cho phép nam giới "cư trú hợp pháp", trong đó có cả người không có quốc tịch, được tham gia bầu cử trong suốt thế kỷ 19.

Ngày nay, hơn 20 đô thị (municipalities) và Washington, D.C. vẫn cho phép thường trú nhân không mang quốc tịch Mỹ bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử địa phương. Về mặt hiến định, các tiểu bang hoàn toàn có quyền mở rộng quyền bầu cử như vậy, kể cả đối với bầu cử liên bang. Bây giờ, với quy định về Voter ID, luật của tiểu bang sẽ có sự xung đột trực tiếp với SAVE America Act.

Tuy nhiên, một dự luật như vậy vẫn được phe Cộng Hòa thúc đẩy. Vấn đề ở đây là yếu tố về chính trị. Nỗi lo về cử tri không phải công dân luôn là chủ đề then chốt trong diễn ngôn của đảng Cộng Hòa. Tất cả 108 dân biểu đồng bảo trợ SAVE America Act đều là người phe Cộng Hòa, cũng như gần như toàn bộ số dân biểu bỏ phiếu thông qua dự luật tương tự vào năm 2025.

Những người ủng hộ viện dẫn điều khoản "thời gian, địa điểm và cách thức bầu cử" trong Hiến Pháp để biện minh cho thẩm quyền của Quốc Hội. Tuy nhiên, điều khoản đó chỉ cho phép Quốc Hội điều chỉnh thủ tục bầu cử, không cho phép đặt ra điều kiện về tư cách của cử tri. Quốc Hội có thể yêu cầu mẫu đơn ghi danh cử tri thống nhất toàn quốc, thậm chí có thể thêm câu hỏi về quốc tịch. Tuy nhiên, Quốc Hội không thể ban hành một mệnh lệnh tuyệt đối buộc các tiểu bang không bao giờ cho phép người không phải công dân bỏ phiếu trong bầu cử liên bang.

Bỗng dưng không còn là công dân Mỹ?
Vấn đề không chỉ ở chỗ dự luật "SAVE America Act" có hợp hiến hay không, như sự phân tích của giáo sư Luật John J. Martin (Quinnipiac University) mà hệ thống cho xác minh nhân thân được chính quyền Trump sử dụng rộng rãi đã xác định lầm lẩn hàng trăm cử tri là người không có quốc tịch Mỹ, như tiết lộ từ bài báo điều tra công phu mới đây ("'Not Ready for Prime Time'.’A Federal Tool to Check Voter Citizenship Keeps Making Mistakes"/ProPublica, ngày 13/2). Bài báo này có thuật lại như sau:

Tháng Mười Một, khi thư ký quận hạt Brianna Lennon (Boone, Missouri) nhận được email thông báo một hệ thống liên bang vừa được mở rộng đã cho "đánh dấu 74 người trong danh sách cử tri của hạt là những trường hợp 'có thể không phải công dân Mỹ'", bà thực sự muốn bị té ngửa. Từng điều hành công tác bầu cử ở Boone trong suốt bảy năm, bà Brianna Lennon nghe nói hệ thống này có thể không được chính xác. Hóa ra là thật. Nguồn gốc của số liệu sai lệch bắt nguồn là ứng dụng của Bộ Nội An (DHS) mang tên "Systematic Alien Verification for Entitlements", gọi tắt là "SAVE".

Trước đây, ứng dụng SAVE chủ yếu được sử dụng để kiểm tra điều kiện hưởng phúc lợi công cộng của người nhập cư. Nhưng một năm qua, hệ thống này được cho mở rộng khắp nơi. Theo chỉ đạo của ông Trump, DHS đã gom số liệu từ nhiều cơ quan liên bang để cho phép các tiểu bang xác minh ra tư cách công dân của cử tri thông qua SAVE. Nhiều Bộ trưởng Nội Vụ tiểu bang thuộc phe Cộng Hòa đã hào hứng tham gia.

Điều tra của ProPublica và The Texas Tribune cho thấy DHS đã vội vàng đưa hệ thống SAVE vào sử dụng trong khi nó vẫn đang được cho bổ sung dữ kiện vào và chưa thể xác định ra chính xác tình trạng quốc tịch được cho cập nhật mới nhất của cử tri. Hậu quả là SAVE liên tục bị mắc lỗi, đặc biệt trong việc đánh giá tư cách của những người được sinh ra bên ngoài nước Mỹ.

Điều đáng nói nhất là ngay cả khi tính đến những trường hợp bị đánh dấu sai lầm, các đợt rà soát hàng loạt đầu tiên qua ứng dụng SAVE đã không hề cho thấy những vụ cử tri không phải công dân Mỹ "đã ào ạt đi bầu là rất phổ biến", như ông Trump luôn khẳng định. Ít nhất có 7 tiểu bang, với tổng cộng khoảng 35 triệu cử tri đăng ký, đã công bố kết quả rà soát dựa vào chính hệ thống SAVE của ông Trump và họ chỉ phát hiện ra có khoảng 4,200 người, tương đương với 0.01% được xác định là không phải công dân Mỹ.

Trong khi đó, về phần mình, suốt một thập niên qua, ông Trump liên tục nói đi nói lại rằng "hệ thống bầu cử của Mỹ là bị hỏng hóc, bị thao túng bởi những kẻ tha hóa, tình trạng gian lận tràn lan và máy kiểm phiếu thì chứa đầy sai sót". Trong nhiệm kỳ hai, ông đã hàng trăm lần dùng những chữ như "dàn xếp", "tham nhũng", "bị đánh cắp" và "gian lận" để mô tả ra các cuộc bầu cử. Dựa trên các lời phát biểu của ông, kể từ đầu tháng 2 năm nay, việc cho sử dụng những chữ nói trên đã tăng đến 139% so với các tháng trước đây ("Ramping Up Election Attacks, Trump Does Not Let Reality Get in His Way"/The New York Times).

Nỗi ám ảnh của Trump thật ra không phải là từ cơ chế bầu cử hoặc hệ thống máy móc có liên quan đến bầu cử. Vấn đề lớn nhất là cá nhân ông cũng như phe Cộng Hòa luôn bị "yếu bóng vía" trước nỗi sợ bị thất cử trong năm nay và năm 2028 tới đây.