USA Mất xe là mất đường sống: Mỹ chứng kiến làn sóng tịch thu xe kỷ lục, Thượng viện “soi” ngành cho vay mua xe

[Gibbs]

Ngành “repo” – thu hồi xe vì nợ quá hạn – đang ăn nên làm ra khi ngày càng nhiều người Mỹ trượt chân trong những khoản trả góp phình to theo giá xe và lãi suất. Tốc độ xe bị tịch thu đã vọt lên mức cao nhất kể từ cuộc Đại Suy Thoái 2008–2009, biến bãi xe thu hồi thành nơi chứng kiến một cuộc khủng hoảng âm thầm: không ồn ào như sụp ngân hàng, nhưng đủ để một gia đình “đứng hình” chỉ trong một đêm.

Bà Elizabeth Warren mở cuộc điều tra: nhắm vào thu hồi “nhầm” và thu hồi “trái luật”
Giữa làn sóng ấy, Thượng nghị sĩ Massachusetts Elizabeth Warren đã khởi động điều tra ngành cho vay mua xe, tập trung vào những vụ thu hồi bị cáo buộc sai hoặc bất hợp pháp: có trường hợp xe bị kéo đi dù người vay vẫn đang trả đúng hạn, hoặc đã đạt thỏa thuận với bên cho vay nhưng vẫn bị “ra tay” như thường. Bà Warren gửi thư đến hàng loạt “ông lớn” trong ngành, từ Chase Auto, GM Financial, Toyota Financial Services đến Ally Financial…, yêu cầu cung cấp dữ liệu về số vụ thu hồi, tỷ lệ lỗi và cách vận hành quy trình. Hạn trả lời được yêu cầu trước ngày 16/2.

Bà gọi việc tịch thu xe là một cú đánh “tàn khốc” vào đời sống người dân, và càng không thể chấp nhận nếu cú đánh ấy lại đến từ… sai sót.

Con số lạnh người: 1,73 triệu xe bị thu hồi trong năm 2024
Dữ liệu từ Cox Automotive và Experian cho thấy trong năm 2024 có khoảng 1,73 triệu xe bị thu hồi – mức cao nhất kể từ năm 2009. Dữ liệu năm 2025 chưa công bố đầy đủ, nhưng giới trong ngành nói khối lượng repo đang tiến sát mức thời khủng hoảng. Có người mô tả đây là “một cánh đồng mục tiêu” – câu nói nghe rợn, vì nó biến những chiếc xe của người lao động thành “điểm cần thu hoạch”.

Vì sao người ta ngã: giá xe chạm mốc 50.000 USD, xe cũ cũng đắt, lãi vay vẫn cao
Bức tranh tài chính hiện tại giống một đòn “hai nhát”: xe mới đắt, vay lại đắt. Kelley Blue Book ghi nhận giá giao dịch trung bình xe mới đã vượt 50.000 USD lần đầu tiên vào mùa thu năm 2025 (tháng 9/2025). Xe cũ cũng không còn là nơi trú ẩn rẻ: Cox Automotive cho thấy giá niêm yết trung bình xe đã qua sử dụng khoảng 26.043 USD trong tháng 12/2025, tăng gần 3% so với một năm trước.

Trong khi đó, lãi vay mua xe vẫn “neo cao” dù đã có các đợt cắt lãi suất trước đó: đến tháng 12/2025, lãi suất trung bình (APR) cho xe cũ khoảng 10,5%, còn xe mới khoảng 6,5%. Khoản trả góp vì thế trở thành một sợi dây siết đều mỗi tháng, siết lâu thì người ta hụt hơi.

Báo động subprime: tỷ lệ trễ hạn tăng lên mức cao nhất nhiều thập kỷ
Đau nhất là nhóm vay dưới chuẩn (subprime) – những người có điểm tín dụng yếu. Fitch Ratings ghi nhận tỷ lệ trễ hạn subprime (ít nhất 60 ngày) đã lên khoảng 6,74% trong tháng 12, mức cao nhất trong chuỗi dữ liệu kéo dài từ đầu thập niên 1990. Với nhóm này, chỉ cần một hóa đơn bất ngờ, một ca làm bị cắt, một tuần ốm không lương… là đủ đẩy họ qua lằn ranh “quá hạn”.

Mà xe lại là thứ người ta thường cố giữ bằng mọi giá, vì mất xe rất dễ kéo theo mất việc: không có phương tiện đi làm, đồng nghĩa mất thu nhập, rồi lại càng không trả nổi nợ.

CFPB từng là “chó gác cửa” chống thu hồi trái luật – nhưng nay bị suy yếu
Trong nhiều năm, cơ quan bảo vệ người tiêu dùng CFPB thường đóng vai trò giám sát các hành vi thu hồi trái luật. Năm 2022, CFPB từng phạt Wells Fargo tổng cộng 3,7 tỷ USD, gồm 1,7 tỷ USD tiền phạt dân sự và khoảng 2 tỷ USD bồi hoàn, trong đó có nội dung liên quan tới các sai phạm về cho vay mua xe và thu hồi xe. Tuy nhiên, theo lập luận của bà Warren trong các lá thư, chính quyền Trump đã làm suy yếu đáng kể năng lực của CFPB, khiến việc bảo vệ người dân trước các lỗi repo trở nên khó khăn hơn.

Ngành cho vay nói gì: “Repo là bước cuối cùng, không ai muốn”
Phía các hiệp hội ngành cho vay mua xe phản hồi rằng họ đang xem xét thư của bà Warren và các công ty thành viên “cố gắng làm mọi cách” để làm việc với người vay trước khi đi đến thu hồi. Theo họ, repo là giải pháp cuối cùng, vì không có lợi cho cả hai phía: người vay mất phương tiện, người cho vay cũng phải gánh chi phí thu hồi, lưu kho, bán thanh lý.

Nhưng khi những chiếc xe bị kéo đi “nhầm” hoặc “trái luật” vẫn bị tố cáo là có thật, Washington đang muốn biết: lỗi xuất phát từ con người, từ quy trình, hay từ một hệ thống quá háo thắng trong cuộc săn nợ?