USA Boeing thoát lỗ, người Mỹ “nghẹt thở” vì tiền xe, và cuộc giằng co quanh chiếc ghế của Fed

[Gibbs]

Sau gần bảy năm dài toàn tin xấu, Boeing bất ngờ phát đi một tín hiệu như ánh đèn đường băng bật sáng trong đêm: hãng vừa báo lợi nhuận ròng 8,2 tỷ USD trong quý IV, đánh dấu kỳ có lãi đầu tiên sau hơn ba năm. Động lực lớn đến từ việc bán một đơn vị làm phần mềm cho hàng không.

Đây mới chỉ là quý có lãi thứ ba của Boeing kể từ đầu 2019, thời điểm mở đầu cho chuỗi ám ảnh kéo dài: 737 Max bị “đắp chiếu” 20 tháng sau hai tai nạn thảm khốc khiến 346 người thiệt mạng, kéo theo 47 tỷ USD lỗ hoạt động cốt lõi.

Nhưng lần này không chỉ là một “khoảnh khắc may mắn”. Các phân tích dự báo Boeing có thể tiếp tục có lãi khi tăng tốc sản xuất, nhất là khi FAA đã dần nới các giới hạn sản lượng 737 Max vốn được áp vì lo ngại an toàn. Thêm một dấu mốc tâm lý: Boeing vượt Airbus về đơn đặt hàng máy bay mới lần đầu tiên kể từ 2018—một bước ngoặt cho một doanh nghiệp vừa rệu rã vừa không thể thiếu.

CEO Kelly Ortberg nói Boeing đang gây lại “đà” để đưa hãng trở về hình ảnh biểu tượng mà ai cũng tin nó có thể đạt được. Và đúng là Boeing không chỉ là một công ty: hãng được xem là nhà xuất khẩu lớn nhất nước Mỹ, một trong hai nhà cung cấp máy bay phản lực cỡ lớn cho ngành hàng không toàn cầu, lại còn là nhà thầu quốc phòng chủ chốt. Hãng nói mình có 10.000 nhà cung ứng trải khắp 50 tiểu bang, đóng góp khoảng 79 tỷ USD mỗi năm cho kinh tế Mỹ và hỗ trợ 1,6 triệu việc làm trực tiếp lẫn gián tiếp.

Thế nhưng bức tranh vẫn chưa trọn vẹn. Boeing có thể vượt Airbus về đơn hàng, nhưng lại thua về số máy bay giao, mà giao hàng mới là lúc tiền thật chảy về. Hãng còn cần FAA phê chuẩn cho hai biến thể 737 Max mới và chiếc 777X—tất cả đều trễ nhiều năm. Thêm một nguy cơ treo lơ lửng: khả năng đình công vào mùa thu tại các nhà máy bang Washington của công đoàn kỹ sư, có thể làm dây chuyền đứng lại. Và ở phía Đông, bài toán bán hàng cho Trung Quốc vẫn là cánh cửa khó mở: đơn hàng gần như “đóng băng” từ 2017 vì căng thẳng thương mại thời nhiệm kỳ Trump đầu tiên, đến nay vẫn chưa thấy thương vụ lớn nào thật sự thành hình.

Dưới mặt đất: chiếc xe trở thành khoản nợ… dài như một đời trả góp
Trong khi Boeing tìm lại nhịp thở trên bầu trời, dưới mặt đất, nhiều gia đình Mỹ lại thở dốc vì một thứ tưởng chừng rất đời thường: tiền xe hàng tháng.

Melissa Dickerson—một trợ lý pháp lý ở Orting, Washington—không bao giờ nghĩ mình sẽ gánh 1.100 USD mỗi tháng cho một chiếc xe đã qua sử dụng. Nhưng sau khi con trai cô đâm hỏng chiếc Acura cũ (may mắn cậu bé an toàn), việc tìm chiếc SUV thay thế đã đẩy cô vào thực tế phũ phàng: để có chiếc xe phù hợp, cô phải ký khoản vay 72 tháng, với lãi suất 15%—cao đến mức chính cô cũng sốc.

Tiền xe cao cộng với các chi phí khác như tiền thuê nhà tăng, khiến cô rơi sâu vào nợ. Cô nói mình bắt đầu dựa vào thẻ tín dụng để sống: thực phẩm, hóa đơn điện, điện thoại… cứ nghĩ tháng sau sẽ trả, rồi tháng sau lại không thể.

Và Dickerson không cô đơn. Theo Edmunds, hơn 20% người vay mua xe mới cuối năm đã chấp nhận mức trả trên 1.000 USD/tháng—một tỷ lệ kỷ lục. TransUnion cho biết khoản trả trung bình cho xe cũ hiện khoảng 538 USD/tháng, gần bằng mức trung bình của xe mới năm 2019. Còn xe mới hiện khoảng 769 USD/tháng, tăng khoảng 300 USD (hơn 35%) so với 2019.

Nhiều người vẫn cố giữ đúng hạn vì sợ bị kéo xe. Nhưng khi chi phí sinh hoạt tăng đồng loạt, nợ bắt đầu trượt. Tỷ lệ khoản vay xe trễ từ 60 ngày trở lên đã lên 1,45% trong quý III, tăng gần 40% so với ba năm trước.

Giá xe bình quân vẫn quanh mức kỷ lục 50.000 USD. Lãi suất chính sách của Fed có giảm gần 2 điểm phần trăm từ cuối 2024, nhưng lãi vay mua xe không hạ tương xứng: lãi suất vay xe trung bình quý III chỉ giảm khoảng 0,5 điểm so với đỉnh 6,56% hai năm trước; vay xe cũ còn giảm chậm hơn nhiều. Trong bức tranh này, “giải pháp” nghe buồn như lời tự nhủ: cố trả đúng hạn, rồi giữ xe càng lâu càng tốt sau khi trả xong.

Ở tầng cao nhất: Fed họp giữa bão, khi “độc lập” bị thử lửa
Và giữa lúc doanh nghiệp tính từng dây chuyền, người dân tính từng kỳ trả góp, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ lại bước vào một tuần họp đầy nhạy cảm—không chỉ vì lãi suất, mà vì câu hỏi: ai thật sự được quyền quyết định lãi suất?

Các quan chức Fed được dự báo sẽ giữ nguyên lãi suất ngắn hạn, có thể phát tín hiệu tạm “nghỉ” vài tháng sau ba đợt cắt liên tiếp cuối năm ngoái. Nhưng ánh đèn rọi vào Fed lúc này không chỉ là dữ liệu kinh tế. Nó là chính trị, là tòa án, là áp lực công khai.

Tối cao Pháp viện vừa nghe tranh luận trong vụ liên quan Thống đốc Fed Lisa Cook, người đang thách thức nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm loại bà khỏi Hội đồng vì những cáo buộc gian lận thế chấp chưa được chứng minh. Một số thẩm phán tỏ ra hoài nghi lập luận của chính quyền; thẩm phán Brett Kavanaugh còn cảnh báo nếu tiền lệ “định nghĩa lỏng” lý do sa thải được mở ra, thì tương lai cả hai phía đều có thể dùng nó như vũ khí: hôm nay bên này, ngày mai bên kia.

Giữa căng kéo đó, Chủ tịch Fed Jerome Powell còn phát một video hiếm thấy, phản ứng mạnh trước chiến dịch gây sức ép. Ông nhấn mạnh rằng đe dọa truy tố hình sự vì Fed đặt lãi suất theo đánh giá chuyên môn là dấu hiệu nguy hiểm, vì nó biến chính sách tiền tệ thành thứ có thể bị điều khiển bằng áp lực thay vì bằng chứng và điều kiện kinh tế.

Thị trường thì lắng nghe từng chữ. Dự báo nội bộ của Fed hồi tháng 12 nghiêng về một lần cắt trong năm nay, còn Phố Wall lại kỳ vọng hai lần, có thể từ mùa hè. Bài toán đồng thuận trong ủy ban, lạm phát, tác động thuế quan… tất cả còn chờ dữ liệu. Nhưng dưới lớp dữ liệu là một điều khó đo hơn: mức độ “tự do ra quyết định” của Fed trong một giai đoạn mà chiếc ghế chủ tịch có thể được thay sớm.

Ba mảng ghép của nước Mỹ: phục hồi, mệt mỏi, và sự mong manh của niềm tin
Boeing có lãi—một tin làm người ta muốn tin rằng nước Mỹ vẫn có thể dựng lại những biểu tượng đã rạn nứt. Nhưng ngay lúc ấy, hàng triệu gia đình lại bị kéo về mặt đất bằng khoản trả góp, nơi chiếc xe—thứ giúp đi làm và mua đồ ăn—lại trở thành một đường hầm nợ dài bảy năm.

Và phía trên tất cả, Fed họp trong một không khí mà chữ “độc lập” không còn là khẩu hiệu trang trí, mà là thứ phải tự chứng minh từng ngày.

Có lẽ, đó là nhịp thật của nước Mỹ đầu 2026: một bên là những tín hiệu hồi sinh, một bên là áp lực sinh hoạt siết chặt, và ở giữa là niềm tin—thứ nếu bị bẻ cong, thì mọi con số đẹp cũng trở nên mong manh.

Ôi! Nếu cứ theo những tin tức thê thảm thế này mà không vững ý chí con người rất dễ rơi vào trạng thái trầm cảm đưa đến tự tử mà thôi. Sống ờ 1 nơi tựa như thiên đàng thế này mà còn thấy tương lai đen tối như vậy, thử tưởng tượng nếu là ở VN cuộc đời còn khổ và bế tắc ra sao? Hèn chi đi qua toà đại sứ ở Saigon, hàng ngày không biết bao nhiêu con người xếp hàng chầu chực mong xin được visa để sang Mỹ rồi trốn luôn ở lại!