Sản lượng dầu mỏ của Iran đối mặt thách thức mới sau diễn biến ở Venezuela

[Romano]

Việc Mỹ can thiệp tại Venezuela làm gia tăng bất ổn địa chính trị, có thể khiến người mua thận trọng hơn với dầu Iran và tác động đến thương mại dầu mỏ toàn cầu năm 2026.Theo trang oilprice.com ngày 11/1, trong những tháng gần đây, Iran đạt mức sản xuất dầu kỷ lục bất chấp Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của nước này và các cuộc không kích của Israel.

Iran xây dựng quan hệ đối tác chặt chẽ với Trung Quốc và một số cường quốc khác để né tránh trừng phạt và tiếp tục xuất khẩu dầu thô. Dự báo xu hướng này sẽ kéo dài sang năm 2026. Tuy nhiên, cuộc can thiệp quân sự gần đây của Mỹ tại Venezuela có thể làm suy yếu đà tăng trưởng khi khiến các đối tác thương mại dè dặt hơn trong việc mua dầu thô bị Mỹ trừng phạt.Iran vẫn là một nhà sản xuất dầu lớn. Tuy vậy, sau nhiều năm ngành năng lượng bị trừng phạt, nước này không còn giữ được tầm ảnh hưởng như trước trong ngành năng lượng toàn cầu. Mỹ đã tái áp đặt trừng phạt Iran vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump. Từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025, ông Trump đã ban hành thêm nhiều đợt trừng phạt mới đối với dầu mỏ Iran.

Iran có trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn thứ tư thế giới, chiếm khoảng 9% tổng trữ lượng toàn cầu, chỉ đứng sau Venezuela, Saudi Arabia và Canada. Nước này cũng nắm giữ trữ lượng khí tự nhiên đã được chứng minh lớn thứ hai, chiếm 17% toàn cầu, đồng thời là nhà sản xuất dầu thô lớn thứ ba và nhà xuất khẩu lớn thứ tư trong OPEC.

Ở thời kỳ đỉnh cao năm 1974, Iran sản xuất hơn 6 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Nhiều năm chiến tranh, xung đột kéo dài và trừng phạt đã làm suy giảm khả năng đạt sản lượng cao như vậy. Dù các lệnh trừng phạt vẫn còn hiệu lực, nhưng Iran đã dần phục hồi sản lượng, từ khoảng 2,9 triệu thùng/ngày năm 2019 lên khoảng 3,2 đến 4 triệu thùng/ngày vào năm 2024.

Việc Mỹ thực thi trừng phạt lỏng lẻo hơn kết hợp với nỗ lực liên tục của Iran nhằm né tránh trừng phạt đã giúp quốc gia Trung Đông này từng bước trở lại vị thế xuất khẩu dầu thô lớn. Quan hệ thương mại chặt chẽ với Trung Quốc (nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới) đóng vai trò then chốt.

Trung Quốc đã trở thành khách hàng mua dầu chủ yếu của Iran. Dầu thô Iran chiếm khoảng 13,6% lượng dầu Trung Quốc mua trong nửa đầu năm 2025. Theo dữ liệu của Kpler, Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu Iran xuất khẩu và nhập trung bình khoảng 1,38 triệu thùng/ngày trong nửa đầu năm 2025. Bất chấp trừng phạt đối với năng lượng Iran, dầu thô của nước này vẫn thu hút người mua Trung Quốc nhờ mức chiết khấu lên tới 7 đến 8 USD mỗi thùng so với chuẩn toàn cầu. Tương tự Nga, Iran chào bán năng lượng với giá thấp hơn chuẩn do các phức tạp trong quá trình mua và vận chuyển.

Các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đã trở thành nhóm người mua chính dầu thô Iran. Các công ty dầu khí quốc doanh Trung Quốc tránh mua dầu Iran do các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, các nhà máy lọc dầu độc lập chiếm khoảng 1/4 công suất lọc dầu của Trung Quốc. Tháng 12/2025, sau khi Trung Quốc áp dụng hạn ngạch nhập khẩu mới vào tháng 11/2025, các nhà máy lọc dầu độc lập đã tăng mua dầu Iran đang lưu trữ trong kho ngoại quan và trên các tàu chở dầu neo chờ ngoài khơi.

Kể từ khi lên nắm quyền năm 2025, Tổng thống Donald Trump đã áp dụng biện pháp trừng phạt đối với ba nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc vì tiếp tục né tránh trừng phạt của Mỹ và nhập khẩu dầu thô Iran. Động thái này đã khiến nhiều nhà máy khác ngừng nhập dầu Iran. Dù vậy, Trung Quốc vẫn bác bỏ các lệnh trừng phạt đơn phương đối với năng lượng Iran và bảo vệ thương mại với Iran là hợp pháp.

Khó khăn của Iran

Dù xuất khẩu dầu tăng trong những năm gần đây, nhưng kinh tế Iran vẫn tiếp tục chịu tổn thương. Một cựu quan chức cấp cao ngành dầu mỏ Iran nói: “Ngay cả khi khối lượng xuất khẩu tăng, vấn đề then chốt vẫn là việc đưa nguồn thu về nước, vốn đối mặt nhiều trở ngại. Việc không thể đưa doanh thu dầu mỏ về nước, dù xuất khẩu tăng, đặt kinh tế Iran trước nguy cơ phá sản”.

Đồng tiền Iran đã sụp đổ. Lạm phát toàn phần tăng lên 42,2% vào tháng 12/2025. Trong khi đó, chính phủ buộc phải tăng giá xăng đối với một số phương tiện do các khoản trợ cấp không còn bền vững. Điều này đã làm bùng phát các cuộc biểu tình trên diện rộng khắp Iran.

Động thái can thiệp quân sự do Mỹ tiến hành tại Venezuela ngày 3/1, bao gồm việc bắt giữ và đưa Tổng thống Nicolas Maduro cùng vợ ra khỏi nước này, đã khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu Mỹ có thể can thiệp vào Iran hay không. Hành động đơn phương của Mỹ tại Venezuela làm gia tăng bất định địa chính trị. Ông Trump nói rằng hành động quân sự của Mỹ có thể sớm diễn ra tại Colombia và Mexico.

Tuy nhiên, các quan chức Iran cảnh báo nếu Mỹ can thiệp vào các cuộc biểu tình ở Iran, quân đội Mỹ có thể trở thành mục tiêu. Ngày 11/1, ông Mohammad Bagher Qalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, cảnh báo rằng quân đội Mỹ và Israel sẽ là mục tiêu hợp pháp nếu Mỹ tấn công Iran. Ông Qalibaf nói: “Trong trường hợp Iran bị tấn công, cả vùng lãnh thổ bị chiếm đóng lẫn tất cả các trung tâm quân sự, căn cứ và tàu thuyền của Mỹ trong khu vực sẽ là mục tiêu hợp pháp của chúng tôi. Chúng tôi không bị giới hạn ở việc chỉ phản ứng sau khi hành động xảy ra và sẽ hành động dựa trên dấu hiệu khách quan của mối đe dọa”.

Trước đó, ngày 9/1, Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei viết trên nền tảng mạng xã hội X: “Kẻ thù của chúng ta không hiểu Iran. Trước đây, Mỹ đã thất bại vì kế hoạch sai lầm. Ngày nay cũng vậy, những âm mưu sai lầm sẽ khiến họ thất bại”.

Trong khi đó, Venezuela cũng đang chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ. Trung Quốc và Iran đã né tránh các lệnh trừng phạt này trong những năm gần đây để mua dầu thô Venezuela. Do đó, cuộc can thiệp quân sự mới đây nhiều khả năng sẽ dẫn tới sự dịch chuyển trong thương mại dầu mỏ năm 2026. Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc cũng có thể giảm phụ thuộc vào dầu thô Iran trong những tháng tới do bất định địa chính trị gia tăng, dù hiện vẫn chưa thể xác nhận điều này.