- Loài cá trong hang rất lạ, không phải trắm cũng không phải chép, ḿnh có 2 sọc vàng chạy dọc thân, đầu to và không có râu. Những người già trong bản c̣n nói rằng loài cá này có nướng cũng không chín và chẳng ai dám mạo phạm đến hang cá thần.
Hang cá kỳ lạ
Đặt chân đến mảnh đất Mường Bon, tôi t́nh cờ nghe được câu chuyện về 2 hang cá thần kỳ bí nằm giữa bản Tra và Xa Căn trong xă. Hang cá thần này vốn nổi tiếng linh thiêng nên ngay cả trong quá khứ xa xưa nhiều ngày đói kém nhưng bà con dân tộc Thái ở đây vẫn đặc biệt tôn thờ đàn cá trong ao.
Có người gọi đó là Pa Phạ (cá trời), cũng có người gọi đó là Pa phi (cá ma). Nhưng dù là cá trời hay cá ma th́ bà con ở đây vẫn kiêng kị không dám mạo phạm với hang cá đó.
Những người già ở hai bản Tra và Xa Căn (xă Mường Bon, huyện Mai Sơn, Sơn La) kể: Chẳng biết cái hang cá ấy có từ bao giờ nhưng nó cứ nhung nhúc cá, quẫy đạp ̣m ̣m. Những ngày hang đầy nước, nh́n cá nhảy múa mà thấy thèm nhưng chẳng ai dám đụng đến một cái vảy cá ấy. Ai muốn xem cá cũng chỉ dám mang ít ngô, thóc đến ném xuống để nh́n cá ăn cho vui. Dẫu bụng có đói th́ cũng phải nhịn v́ cha truyền, con nối ở đây chưa ai dám bắt cá trong 2 cái hang đó.
Người dân bản chỉ miệng hang cá thần lâu ngày đă bị cây cỏ phủ kín
Ấy vậy mà có kẻ đă dám liều mạng mang thuốc nổ đến hang ḥng thâu tóm nguồn lợi cực lớn từ hang cá thần này. Ông Ḷ Văn B́nh, dân bản Xa Căn kể: Cách đây đă đến vài chục năm, cũng vào mùa hè như thế này, có 2 người Kinh ở bản Mai Tiên trong xă đă vác về đây 2 quả ḿn lớn. Họ tuyên bố chẳng có cá ma, cá thần ǵ hết. Cứ đặt quả ḿn vào miệng hang này là thánh thần thành món nhắm hết. Dân bản không tin th́ cứ ra mà xem. Rồi họ loay hoay đặt ḿn, tính toán toạ độ sao cho hiệu quả nhất và chiều dài dây cháy chậm cho đảm bảo an toàn. Khoảng 4 giờ chiều th́ họ đốt ḿn.
Chỉ lát sau, một tiếng nổ lớn vang lên rung động cả núi rừng, đất đá, cá mú bay lên mù mịt. Khi những kẻ liều mạng đánh ḿn và cả những người dân bản hiếu kỳ đến xem c̣n chưa kịp hoàn hồn sau tiếng nổ th́ chẳng hiểu sao mây đen, gió lốc từ đâu ùn ùn kéo tới đặc kín bản. Lốc xoáy từng cơn rít trên đầu như ông trời đang dậm chân giận dữ. Mưa băo ném xuống mặt đất những hạt lớn rát buốt da. Gió vặn cây rừng ào ào như có cả ngàn con trăn gió trong cơn điên loạn tràn về… Tất cả tháo chạy lấy thân.
2 người đánh ḿn mấy phút trước c̣n cứng tay, mạnh mồn đến vậy nhưng cũng bị chết đứng mấy mấy phút v́ sự thay đổi đột ngột của đất trời. Rồi như chợt hiểu ra điều ǵ vừa xuất hiện, họ cũng quăng hết đồ đạc, bỏ cả chiến lợi phẩm, cắm đầu cắm cổ chạy về nhà.
Ấy vậy nhưng về đến bản th́ đă có đến mấy cái nhà bị băo táp quật cho tơi bời, nhẹ th́ tốc mái, nặng th́ sập nát. Một thời gian sau, cả hai người liều lĩnh đánh ḿn hôm ấy đă phải cuốn gói ra đi khỏi bản. *Người Tra - Xa Căn không biết họ đi đâu không thấy trở lại nữa, cũng chả ai dám mở miệng hỏi thêm về chuyện ấy v́ nó liên quan tới những điều xui xẻo "chỉ có trời mới biết".
Kể lại câu chuyện ấy, ông B́nh bảo: Hôm sau khi mưa tạnh, gió ngừng chúng tôi mới dám đứng từ xa nh́n lại cửa hang thấy cá chết trắng xoá, dễ đến vài tạ nhưng chả ai dám đến gần chứ đừng nói ǵ tới nhặt cá. Sau mấy ngày nắng th́ cá thối um, hàng tuần mới hết mùi nồng nặc.
Cá nướng không chín
T́m gặp UBND xă Mường Bon, anh Mùa A Hờ, Phó Chủ tịch UBND xă, cười mà bảo rằng: "Tôi cũng nghe nói về cái hang cá bí hiểm ấy. Có người bảo cá ấy nướng không chín nhưng tôi không tin. Cứ nướng lên là chín hết. 5-6 năm trước khi chọn đất giáp danh 2 bản Tra-Xa Căn để lập bản tái định cư Mai Quỳnh chúng tôi đă phải khoanh vùng, rào hang lại cho an toàn. Có thể cái hang ấy thông với nhánh Nậm Pàn của ḍng sông Đà nên cá theo về ở măi rồi cũng to, cũng nhiều".
Tuy nói vậy nhưng khi được hỏi đă lần nào trực tiếp xuống hang cá chưa th́ anh Hờ thật thà cho biết: Ḿnh cũng chỉ dám đứng ngoài nh́n chứ chưa dám xuống tận nơi v́ cũng thấy sợ sợ…
Ông Ḷ Văn B́nh chỉ nơi được nhiều nói có đôi rắn đen canh giữ hang cá
Theo lời ông B́nh th́ ngay từ những ngày tóc c̣n để chỏm, ông B́nh là một trong những trẻ trâu nghịch ngợm nhất trong bản, thường xuyên lân la khám phá*quanh khu hang cá thần. Những cấm đoán, đồn đại về sự linh thiêng của 2 hang cá từ những người già càng kích thích sự ṭ ṃ của ông. "Khi đó tôi cũng không tin là có hang cá thần nhưng cứ nghĩ măi là cá ở đâu ra mà nhiều thế, lại là loài cá lạ.
T́m hiểu măi tôi cũng phát hiện ra một cửa hang nước nằm cách 2 miệng hang cá khoảng gần 100m ở khe núi phía suối Nậm Pàn. Nhưng chỉ khi nào lũ to th́ nước mới ngập tới khe đó, c̣n b́nh thường th́ nước đùn ở trong hang ra mát lạnh và có rất nhiều cá con. Tuy rất thích bắt cá nhưng ở đó lại có một đôi rắn đen, to bằng bắp chân, cứ suốt ngày quẩn quanh miệng hang làm tôi chẳng dám đến gần. Mấy năm nay, do đông người đến đây ở, cá cũng chẳng c̣n mà đôi rắn cũng không thấy nữa. Hỏi nhiều người nhưng cũng chưa thấy ai kể là bắt được con rắn đó bao giờ".
Theo cách lư giải của ông B́nh th́ đôi rắn ấy có nhiệm vụ canh giữ cửa hang không cho cá trong hang ra và không cho ai bắt cá ở đầu vào. V́ thế nên hang cá mới mới mỗi ngày một nhiều. "Ấy là suy nghĩ của tôi hồi nhỏ. Chứ sau này đi bộ đội về tôi cũng đă có lần đánh liều câu trộm cá trong hang nhưng nướng măi mà thịt vẫn tanh ḷm và nhiều mỡ như thịt lợn, kinh lắm. Từ sau lần ấy là tôi cạch, không dám câu cá trong hang nữa" - ông B́nh thật thà.
Tṛ chuyện về hang cá thần với ông trưởng bản Xa Căn-anh Ḷ Văn Hồng, anh bảo: "Khi ḿnh c̣n bé th́ cũng thấy cái hang ấy có nhiều cá lắm. Cá to tới 4-5 kg, quẫy nước bắn tung toé. Quan sát kỹ th́ thấy đó là loại cá rất lạ, không phải trắm cũng không phải chép, ḿnh có 2 sọc vàng chạy dọc thân, đầu to và không có râu. Cũng có thể do hang ở dưới thung lũng nên mùa mưa nước tràn từ những ao cá trên đồi đổ xuống, dồn lại khu cửa hang, tích tụ lâu ngày thành hang cá lớn. Cũng có thể hai cái hang này thông với suối Nậm Pàn chảy qua gần đấy v́ địa h́nh núi đá vôi có nhiều hang động ngầm nhưng cũng chưa ai xác định được chính xác điều này.
Thấy chúng tôi ṭ ṃ muốn tận mắt chứng kiến hang cá thần, ông B́nh t́nh nguyện đưa chúng tôi đến tận nơi. Đó là 2 cái hang đá khá rộng, nằm gần kế nhau ngay dưới chân bản Xa Căn. Miệng hang ẩn dưới những tán cây rậm rạm làm hang tối om thêm phần kỳ bí. Sau mội hồi bới lá, vạch cành để kiếm chút ánh nắng xiên xuống hang, ông B́nh chỉ tay vào cái ngách hang rộng ngoác dưới một thân cây nằm vắt ngang như con trăn lớn, bảo: Nó ở trong ấy, nhiều lắm. Nhưng từ ngày đón dân tái định cư thuỷ điện Sơn La về đây, lập bản mới Mai Quỳnh th́ cái hang này đă thuộc đất của họ rồi nên tôi không bén mảng đến đây nữa.
Lân la đến hộ ông Ḷ Văn Lỉnh ở ngay gần kề khu vực hang cá, ông Lỉnh kể: "Từ khi tôi chuyển đến đây đă thấy chính quyền cho rào quanh khu vực cửa hang và *bảo sau này sẽ cho xây tường vững chăi quanh đó để tránh người đột nhập hang. Dân bản cũ ở đây th́ bảo đó là hang cá thần, có bắt nướng th́ cũng không chín *nên tôi cũng không dám đụng đến".
"Đất tái định cư có hạn, thấy khu vực hang rộng muốn lấp đi để trồng cây hoặc đào thành ao nuôi cá kiếm thêm thu nhập nhưng không dám v́ nghe bảo hang cá thiêng lắm. Mỗi năm 2 lần, vào dịp tết và rằm tháng 7 tôi vẫn làm cơm cúng hang cá thần. Không phải thầy mo, thầy cúng nên tôi cứ nôm na mà khấn: Tôi về đây th́ thành hàng xóm của ông, có cùng ăn, vui cùng hưởng. Mong thần cá ở đây phù hộ cho tôi được mạnh khoẻ, làm ăn thuận lợi. Mấy năm trước khi mới chuyển đến, chưa biết mà cúng ông cá nên có vài lần bị nước dâng lụt lội, trôi hết cả gà, vịt, ngô ngáy. Giờ tôi cứ thật ḷng như thế; mang cơm canh, hoa quả ra cũng tận nơi nên cũng chưa thấy cá thần làm hại điều ǵ".
Kinh Vân
Theo Infonet
Vạch khe đá xem hang cá thần ở Mường Bon
