Nhiều chuyên gia nhận định là Triều Tiên sẽ không từ bỏ vũ khí nguyên tử, bất chấp mọi khó khăn trong lẫn ngoài nước do lo ngại mình có thể bị phương Tây tấn công như Libya.
Đa mục đích
Hôm nay diễn ra sự kiện chưa từng có trên bán đảo Triều Tiên: Bình Nhưỡng đón nhóm “Nguyên lão”, phái đoàn được dẫn đầu bởi cựu Tổng thống Mỹ Jimmy Carter cùng cựu Tổng thống Phần Lan Martti Ahtisaari, cựu Tổng thống Ireland Mary Robinson và cựu Tổng thống Na Uy Gro Harlem Brundtland.
Việc cả bốn cựu lãnh đạo phương Tây cùng xuất hiện tại Thủ đô Bình Nhưỡng, Triều Tiên cho thấy tầm quan trọng của chuyến thăm.
Mục đích thực sự của chuyến thăm rất sâu xa chứ không đơn thuần là việc kêu gọi nối lại vòng đàm phán 6 bên như nhiều hãng thông tấn đưa tin.
Nguyên nhân là vào thời điểm ngày càng có nhiều dấu hiệu về một giai đoạn chuyển tiếp thế hệ lãnh đạo ở Bình Nhưỡng, Mỹ và các nước phương Tây cần biết chính xác ý tứ, quan điểm hay cách tiếp cận của ban lãnh đạo Triều Tiên trong tương lai.
Nhìn rộng ra, chuyến thăm Bình Nhưỡng của cựu Tổng thống Jimmy Carter, người từng đóng vai trò người trung gian hòa giải năm 1994 sau khi Mỹ tiến gần tới một cuộc chiến với Triều Tiên, cũng diễn ra cùng ngày với chuyến thăm Seoul của Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân 6 bên Trung Quốc Vũ Đại Vĩ. Kết nối hai mảnh ghép này, chuyến thăm của nhóm "Nguyên lão" có mục tiêu là điều chỉnh bán đảo Triều Tiên theo hướng tích cực hơn.
Kim Jong-Un (trái) nhiều khả năng kế nhiệm cha (phải).
Sau khi thực hiện hoạt động “do thám” trên, nhóm “Nguyên lão” mới bàn về việc tái khởi động vòng đàm phán 6 bên.
Ông Carter cũng thừa nhận, trong chuyến thăm, ông sẽ nỗ lực tái khởi động vòng đàm phán 6 bên đình trệ hơn hai năm qua nhằm giải giáp hạt nhân.
Ông tuyên bố trước khi tới Triều Tiên: “Trong lúc các cuộc đối thoại chính thức với Triều Tiên tỏ ra bế tắc, chúng tôi sẽ cố gắng giúp các bên giảm bớt căng thẳng và bàn về các vấn đề quan trọng, trong đó có việc phi hạt nhân bán đảo Triều Tiên”.
Ông Ahtisaari thì tuyên bố: “Rõ ràng là có sự thiếu tin tưởng, nghi kỵ lớn giữa hai miền Triều Tiên. Tuy nhiên, sự nguy hiểm quá lớn nên không thể để tình thế bế tắc này tiếp diễn”.
Nhằm thuyết phục Triều Tiên từ bỏ chương trình hạt nhân, ông Carter hé lộ “củ cà rốt” dành cho nước này: viện trợ nhân đạo trong bối cảnh các cơ quan Liên Hiệp Quốc cho rằng có khoảng 6 triệu người đang cần được viện trợ lương thực do sản xuất trong nước tụt giảm, hàng viện trợ từ bên ngoài cũng bị cắt bớt nhiều.
Ông Carter tiết lộ: “Chương trình lương thực Liên Hiệp Quốc cho biết là lượng lương thực cung cấp cho người Triều Tiên giảm từ 1.400 calo một ngày một người xuống còn 700 calo. Trong hầu hết mọi trường hợp, các biện pháp trừng phạt chủ yếu tấn công dân thường chứ không phải giới lãnh đạo”.
Triều Tiên thiếu lương thực. Ảnh minh họa.
Theo một số nhà nghiên cứu, do trục liên minh Mỹ - Hàn - Nhật bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau thảm họa động đất - sóng thần và cuộc khủng hoảng hạt nhân đang diễn ra ở đất nước Mặt trời mọc, Mỹ đang muốn tận dụng chuyến thăm của nhóm “Nguyên lão” để thuyết phục cả hai miền nhượng bộ, nhằm tạo ra một cục diện mới, bớt căng thẳng hơn trên bán đảo Triều Tiên.
Một lý do khác mà Mỹ muốn “hạ nhiệt” bán đảo Triều Tiên chính là việc Trung Đông, Bắc Phi đang rối loạn. Washington cần phải tập trung sức lực để giải quyết những bất ổn tại đây. Nếu bán đảo Triều Tiên tiếp tục và có thể “nóng” hơn nữa, Mỹ và đồng minh sẽ bị “kéo căng” từ châu Phi sang châu Á, kịch bản mà Mỹ không hề mong muốn trong bối cảnh kinh tế của họ chưa thoát khỏi khủng hoảng hoàn toàn.
Khó từ bỏ vũ khí hạt nhân
Theo ChinaPost, khả năng Triều Tiên từ bỏ vũ khí hạt nhân là rất thấp. Thứ nhất, Triều Tiên cần một loại vũ khí đánh chặn để chống lại các cuộc tấn công từ nước ngoài.
Trên thực tế, nếu Bình Nhưỡng hay bất kỳ nước nào sở hữu vũ khí hạt nhân thì không ai có thể dùng sức mạnh ngăn cản được. Do vậy, bản chất chiến lược của Triều Tiên là trở thành là nước sở hữu hạt nhân, cường quốc về hạt nhân và tên lửa, tiến tới trở thành cường quốc quân sự, đảm bảo an ninh quốc phòng.
Lập luận này càng được củng cố khi mà tình hình Libya đang "ủng hộ" nó. Cụ thể thì Bình Nhưỡng cho rằng, nếu từ bỏ vũ khí hạt nhân như Libya, họ sẽ bị nước ngoài tấn công như những gì đang diễn ra tại quốc gia Bắc Phi.
Lý do thứ hai khiến Bình Nhưỡng cần vũ khí hạt nhân là phục vụ các mục tiêu trong nước; bởi những thành công về loại khí tài này là thắng lợi lớn nhất, dễ nhìn thấy nhất của chính quyền của ông Kim Jong-Il. Nó cũng là lời "giải đáp" cho những khó khăn kinh tế, là lời "động viên" hàng chục triệu nhân dân vượt qua khó khăn; cũng như khích lệ niềm tự hào về dân tộc; củng cố chính quyền.
Cuối cùng, vũ khí hạt nhân là sức mạnh để buộc các bên liên quan viện trợ lương thực; cũng như đáp ứng nhiều yêu cầu khác của Bình Nhưỡng.
Theo nhận định, Bình Nhưỡng sẽ đưa ra thêm nhiều hứa hẹn nhưng thái độ chân thành tới đâu thì chưa rõ.
Do đó, trong chuyến thăm của các “Nguyên lão” hôm nay, Bình Nhưỡng có thể đưa ra nhiều cam kết nhưng khó có khả năng họ thực sự từ bỏ vũ khí hạt nhân.
Chưa thể tái khởi động vòng đàm phán 6 bên
Ngay cả việc khởi động lại vòng đàm phán 6 bên cũng khó khả thi và phải dựa trên tình hình thực tế bằng cách theo dõi Triều Tiên có thực sự thực hiện các cam kết hay không.
Hiện nhiều chuyên gia dự đoán, Triều Tiên khó có khả năng quay lại bàn đàm phán 6 bên bởi hai thành viên chính là Bình Nhưỡng và Seoul đang “lên gân lên cốt”, không ai chịu nhường ai.
Nhà nghiên cứu John Delury của ĐH Yonsei cho rằng Mỹ và Hàn Quốc bên ngoài thì tỏ ra là muốn đối thoại nhưng thực chất, họ không muốn nối lại vòng đàm phán 6 bên.
Triều Tiên rút khỏi vòng đàm phán 6 bên gồm Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Nga năm 2009 sau khi Liên Hiệp Quốc áp đặt lệnh trừng phạt mới với lý do Bình Nhưỡng phóng vệ tinh và thử bom hạt nhân.
Nói cách khác, họ không muốn tiến quá nhanh như thời gian trước mà từ từ xử lý bất ổn. Cụ thể thì họ sẽ vừa đàm phán, viện trợ…Triều Tiên; song song với việc buộc nước này thực thi và kiểm tra các cam kết về chương trình hạt nhân.
Vòng đàm phán 6 bên vẫn bế tắc. Ảnh minh họa.
Nếu chuyến thăm hôm nay thất bại, nó có thể mở ra một giai đoạn căng thẳng mới trên bán đảo Triều Tiên. Giám đốc cơ quan tình báo Hàn Quốc Won Sei-hoon vừa tiết lộ, Triều Tiên có thể phóng tên lửa hoặc nổ bom hạt nhân nếu các yêu cầu của họ không được đáp ứng.
Tương tự, nhà nghiên cứu Andrei Lankov của ĐH Kookmin nhận định: “Nhìn vào tình hình Libya thì có thể dự đoán, Triều Tiên sẽ không tấn công Hàn Quốc do có thể gây hậu quả tương tự. Tuy nhiên, họ nhiều khả năng sẽ thử tên lửa mới hoặc nổ bom hạt nhân”.
Động cơ của Triều Tiên là tiếp tục thu hút sự chú ý của chính quyền Hàn Quốc, Mỹ và đưa chương trình hạt nhân của nước này lên hàng đầu trong nhiệm kỳ của ông Obama, qua đó đạt được thêm nhiều viện trợ.
Có khả năng Triều Tiên lại thử tên lửa. Ảnh minh họa.
Tóm lại, theo nhiều chuyên gia, hiện đối thoại là việc cực kỳ cần thiết bởi thực tế cho thấy, khi Triều Tiên ngồi vào bàn đàm phán, họ rất ít khi có hành động quân sự.
Do đó, chuyến thăm của nhóm “Nguyên lão” dù ít dù nhiều cũng làm dấy lên hy vọng về việc “hạ nhiệt” bán đảo Triều Tiên, dù cơ hội thành công là rất nhỏ.
Trần Lâm__DV
(tổng hợp)
Triều Tiên không bỏ vũ khí hạt nhân vì sợ bị 'đánh' như Libya?
