TQ sẽ có được gì khi ông Trump hay ông Biden thành TT Mỹ

[Romano]

Cuộc bầu cử Mỹ đang được chính quyền TQ đặc biệt quan tâm trong thời gian qua. Việc ông Trump hay ông Biden trở thành TT Mỹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với TQ. Vậy TQ đang muốn ai trở thành TT Mỹ? Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ từ lâu đã là nguồn gốc của cả những tò mò thích thú cũng như sự bực tức đối với giới cầm quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Tự do bỏ phiếu, được cho là thực thi quan trọng nhất hành tinh của một thể chế dân chủ, các cuộc bầu cử luôn được quan chức chính phủ ở Bắc Kinh theo sát.

Nhưng vì e ngại những nhắc nhở, hay gợi ý, về việc 1,4 tỷ người dân ít có được lựa chọn cho tương lai chính trị của chính họ, việc đưa tin về bầu cử Mỹ trên các phương tiện truyền thông ở Trung Quốc bị kiểm soát chặt chẽ.

Tuy nhiên, trong khoảng thời gian này, trong cuộc bầu cử được xác định bởi một đại dịch ở Mỹ vẫn đang giữa cơn xoáy, bối cảnh kinh tế tan vỡ và sự phân cực chính trị sâu sắc, Trung Quốc cảm thấy rằng có gì đó đã thay đổi.

Không phải chủ nghĩa chuyên chế của Trung Quốc, mà là nền dân chủ phương Tây đột nhiên dường như đang đối mặt với một khủng hoảng về tính hợp pháp.

Nền kinh tế tự do và giàu có nhất thế giới, từng được cho là có vị thế tốt hơn rất nhiều, để chống lại virus bằng các công cụ minh bạch và trách nhiệm giải trình, đã làm nhiều người thất vọng.

Trong khi đó Trung Quốc, mặc cho những che đậy ban đầu được cho là để không phơi bày những nhược điểm yếu cố hữu của mình, đã tiếp tục sử dụng sức mạnh bao trùm của một quốc gia có hệ thống giám sát đơn nhất, để kiểm tra và cách ly mọi người theo ý muốn, và mang lại hiệu quả lớn.

Các nhà máy, cửa hàng, quán ăn, trường học và trường đại học đều mở cửa, lượng hành khách trên các phương tiện giao thông công cộng chỉ thấp hơn một chút so với mức trung bình và đây là nền kinh tế lớn duy nhất được kỳ vọng sẽ tăng trưởng thay vì thu hẹp trong năm nay.Tất cả điều này đã được thực hiện mà không có bất kỳ cuộc tranh luận công khai nào - trên thực tế, sự kiểm duyệt gắt gao đã đảm bảo điều ngược lại - và không ai được phép bỏ phiếu chống lại bất kỳ người ra quyết định nào, ở bất kỳ cấp chính quyền nào.

Nhận thức rằng một cái gì đó rất cơ bản đang thành hình, sự chênh lệch đang biểu hiện một cách rõ rệt, không phải những nhược điểm của các giá trị chính trị của Trung Quốc, mà là tính ưu việt của chúng, đã lên đến tận cùng."Thành tựu chiến lược quan trọng đạt được từ việc khắc phục Covid-19 của Trung Quốc đã thể hiện rõ những lợi thế vượt trội sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc", Chủ tịch Tập Cận Bình phát biểu tháng trước, tại một sự kiện ca ngợi các nhân viên y tế và những "anh hùng" của chiến thắng này.

Đó là một thông điệp được nhắm vào trong các bản tin truyền hình nhà nước, với đầy những thống kê u ám về thảm họa sức khỏe đang diễn ra tại Mỹ cùng với những hình ảnh về các cuộc biểu tình, bất đồng chính kiến và rối loạn chiến dịch bầu cử.

Bất kể ai đắc cử, ẩn ý như đọc được, là nền chính trị Hoa Kỳ đang bị ốm, giới hạn của thể chế chính trị bị lộ rõ, và quyền lực cũng như uy tín của nước này đang suy yếu trên thế giới.

Short presentational grey line
Không phép ẩn dụ trực quan nào tốt hơn cho sự tự tin ngày càng tăng của Trung Quốc vào hệ thống chuyên chế của mình, hơn là ánh đèn rực rỡ và chủ nghĩa tiêu dùng rối mắt của cuộc Triển lãm xe hơi Bắc Kinh diễn ra trong tháng này.

Đó cũng là một điểm thuận lợi để suy ngẫm về thời đại mà hợp tác kinh tế được cho là sẽ thay thế đối đầu ý thức hệ trong mối quan hệ với Mỹ.

Triển lãm xe hơi Bắc Kinh được tổ chức trong một khu phức hợp triển lãm rộng lớn, là triển lãm đầu tiên của ngành công nghiệp ô tô trên thế giới kể từ khi đại dịch bắt đầu, một minh chứng cho chiến thắng của Bắc Kinh trước virus.

Ngoài những chiếc khẩu trang, nó giống như một khung cảnh từ thời kỳ tiền virus.Những người dân ôm các món hàng tập trung quanh các quầy thương mại, tạo dáng chụp ảnh - trên thực tế, có lẽ nghĩ nhiều hơn về thời kỳ tiền đồ đá ở đây - những người mẫu mặc váy bó sát đứng cạnh xe hơi.

Nhưng nếu buổi biểu diễn là một dấu hiệu cho thấy Trung Quốc có khả năng ngăn chặn làn sóng đại dịch, thì nó cũng là bằng chứng cho điều gì đó sâu sắc hơn và lâu dài hơn nhiều; khả năng dẫn các kênh thương mại toàn cầu về phía có lợi cho nó.

Một trong những chiếc xe đắt nhất được trưng bày là chiếc SUV hoàn toàn chạy điện màu xanh lá cây sáng - giá 550.000 Nhân dân tệ (80.000 đôla) - được sản xuất bởi Hongqi, một nhà sản xuất Trung Quốc từng nổi tiếng với những chiếc limousine theo kiểu của Nga.

''Chúng ta nên ủng hộ những thương hiệu mà đất nước chúng ta sản xuất,'' một người đàn ông vừa nói với tôi vừa xem kỹ phần da bọc của ghế hành khách phía trước.

Đó là một biểu tượng mà tổng thống Mỹ Richard Nixon, người đã khởi động mối quan hệ hợp tác giữa Mỹ với Trung Quốc, sẽ để ý.Trong chuyến thăm lịch sử tới Bắc Kinh năm 1972, Richard Nixon đã được ngồi một chiếc Hongqi truyền thống dọc theo những con đường không có xe cộ qua lại - khởi đầu một hành trình gắn bó giữa hai quốc gia sẽ tiếp tục kéo dài hơn bốn mươi năm.

Hầu hết mọi tổng thống Mỹ từ đó đều tin tưởng rằng sự gắn bó đó không chỉ mang lại lợi ích cho Trung Quốc và các tập đoàn đa quốc gia thu lợi nhuận mà còn cho Mỹ và phần còn lại của thế giới.

Người ta lập luận rằng điều đó không chỉ thúc đẩy sự thịnh vượng toàn cầu nói chung mà còn đưa Trung Quốc vào trật tự toàn cầu của thế giới tự do và thậm chí khuyến khích nước này nắm lấy cơ hội để cải cách chính trị trong nước.

Trên thực tế, Trung Quốc có nhận định rất khác về điều này, và Bắc Kinh được thúc đẩy bởi mục tiêu duy nhất là giành lại vị trí xứng đáng của mình trên toàn cầu, theo các điều kiện của mình.

Vào thời điểm bầu cử năm 2016, Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là nhà xuất khẩu lớn nhất.

Tuy nhiên, nước này cũng bị cáo buộc về những vụ đánh cắp bí mật công nghiệp lớn nhất trong lịch sử nhân loại và vụ bắt giam hàng loạt lớn nhất với một nhóm sắc tộc, kể từ Thế chiến thứ Hai.Chính trong chiến dịch tranh cử năm 2016 đó, đồng thuận vốn đã rạn nứt về sự khôn ngoan của thương mại và cam kết ngày càng gia tăng với Trung Quốc cuối cùng đã tan vỡ.Tranh cử cho nhiệm kỳ đầu tiên của mình, thông điệp của Donald Trump với nhóm ủng hộ giới lao động then chốt của mình, là Trung Quốc theo chủ nghĩa bảo hộ quyết liệt, từ lâu đã gian dối trong các cam kết thương mại tự do, để biến mình thành một siêu cường kinh tế.

Ông lập luận rằng Mỹ mất công ăn việc làm về tay Trung Quốc, khiến hoàn cảnh người lao động Hoa Kỳ tồi tệ hơn chứ không tốt hơn.

Ông đã mang thông điệp đó vào Nhà Trắng và từ đó mọi sự không còn như cũ.

Cuộc chiến thương mại ăn miếng trả miếng của tổng thống, vào thời cao điểm, đã khiến tổng cộng 362 tỷ đôla hàng hóa bị áp thuế trừng phạt.

Bên cạnh áp lực kinh tế, chính quyền của Trump đã ép thêm hàng loạt các biện pháp trừng phạt chính trị với việc Trung Quốc vi phạm nhân quyền.

Trong bối cảnh một số người hưởng lợi từ chế độ độc đảng vẫn để mắt đến chiếc SUV màu xanh lá cây sáng bóng, sản xuất tại Trung Quốc, ở quầy thương mại Hongqi, tôi hỏi một người là anh muốn ứng cử viên nào đắc cử tổng thống.

"Có thể là Biden," anh ta nói và thêm, "Tôi ghét Trump."

"Bởi vì ông ta rất cứng rắn với Trung Quốc?" Tôi hỏi.

"Một chút," anh trả lời, "và tôi nghĩ ông ta điên."

Short presentational grey line
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể có cảm giác ngày càng tăng rằng nền dân chủ Hoa Kỳ đã hết thời, nhưng nếu họ phải nói ra lựa chọn của mình, họ có thể vui mừng khi nhìn thấy lưng của Donald Trump?

Đó chắc chắn là đánh giá của cộng đồng tình báo Hoa Kỳ, với kết luận rằng sự khó đoán của ông Trump và những lời chỉ trích gay gắt của ông với Bắc Kinh, có nghĩa là ban lãnh đạo Đảng Cộng sản muốn ông thất cử.

Nhưng Giáo sư Yan Xuetong, Trưởng khoa Quan hệ Quốc tế tại Đại học Tsinghua, Bắc Kinh không đồng ý.

"Nếu bạn hỏi tôi là lợi ích của Trung Quốc nằm ở đâu", ông nói, "ưu tiên sẽ dành cho Trump hơn là Biden".

"Không phải vì Trump sẽ gây thiệt hại ít hơn cho lợi ích của Trung Quốc so với Biden, mà bởi vì ông ấy chắc chắn sẽ gây thiệt hại cho Mỹ nhiều hơn Biden."

Đó là một dấu hiệu cho thấy mọi thứ đã xấu đi bao nhiêu so với ý tưởng ban đầu về các mối quan hệ kinh tế chặt chẽ hơn vì lợi ích chung.

Các nhà quan sát nổi tiếng của Trung Quốc hiện sẵn sàng để tuyên bố công khai rằng sự suy giảm của Mỹ, cả về kinh tế và chính trị, có lợi cho Trung Quốc với tư cách là một cường quốc đang lên.

Trong khi một số nhà quan sát cho rằng niềm tin của Trung Quốc vào việc chấm dứt sự thống trị toàn cầu của Hoa Kỳ có trước cả virus và Tổng thống Trump, điều đã thay đổi là sự sẵn sàng để nói thẳng ra điều đó của họ.

Từ góc độ này, Donald Trump là lựa chọn tốt hơn, không phải vì ông ủng hộ các lý tưởng dân chủ, mà chính vì ông thường bị cho là bác bỏ hoặc làm suy yếu chúng.

Ví dụ, các cuộc tấn công của ông Trump vào báo chí tự do đã trở thành âm nhạc trong tai của một nhà nước Trung Quốc thù địch sâu sắc với sự giám sát độc lập và có ý định bẻ cong Internet hơn nữa theo ý muốn của mình.

Và trong khi chính quyền của ông ngày càng chỉ trích Trung Quốc về nhân quyền, động cơ của chính ông dường như được thúc đẩy bởi những cân nhắc hẹp hơn nhiều về thương mại và lợi thế kinh tế.Theo cựu Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton, ông Trump từng nói với Tập Cận Bình rằng ông chấp thuận cuộc đàn áp hà khắc đối với người Duy Ngô Nhĩ, mặc dù Tổng thống đã bác bỏ tuyên bố này.

Trong khi Trump chế nhạo sự ủng hộ trước đây của Joe Biden đối với các mối quan hệ kinh tế chặt chẽ hơn với Trung Quốc, thì so sánh với ông, ông Biden có thể là người mà Bắc Kinh lo ngại sẽ làm nhiều hơn để bảo vệ các giá trị dân chủ.

Ông Biden cũng có vị trí tốt hơn nhiều so với người theo chủ nghĩa cô lập Trump trong việc sửa chữa những tương quan với các đồng minh dân chủ và xây dựng liên minh để gây áp lực đối với Trung Quốc về cách đối xử với người dân của mình.Christian Ji là một trong những nạn nhân của điều mà một số học giả Hoa Kỳ coi là sự nghiêng về bài ngoại trong cách tiếp cận của Washington; mục tiêu là sinh viên Trung Quốc.

Ji là một sinh viên trao đổi đang theo học ngành khoa học máy tính ở Arizona, tháng trước đã bị thu hồi Visa do một phần của lệnh cấm nhập cảnh do Washington áp đặt đối với hàng trăm nhà nghiên cứu Trung Quốc từ các trường đại học có liên kết với quân đội.

Thị thực của anh ta sau đó đã được phục hồi vì việc ban hành, được soạn thảo để loại trừ sinh viên chưa tốt nghiệp, đã được áp dụng sai cho anh.

Nhưng mặc dù trải nghiệm đã khiến Ji nổi giận với Tổng thống Trump, nhưng nó không thay đổi quan điểm của anh về nước Mỹ.

"Tôi thực sự thích môi trường ở Mỹ," anh nói khi chúng tôi gặp nhau trong một quán trà ở Bắc Kinh.

"Ô nhiễm ít hơn ở Trung Quốc, và nền giáo dục dựa trên suy nghĩ nhiều hơn. Ở Trung Quốc, nó tập trung nhiều hơn vào đúng hay sai."

Đó là một lời nhắc nhở rằng bất chấp niềm tin ngày càng tăng của Trung Quốc rằng nền dân chủ phương Tây đang gặp khủng hoảng, các giá trị của Mỹ vẫn được nhiều người ở đây tôn trọng.

Nếu ngọn hải đăng của nền dân chủ thực sự đang mất dần ánh sáng, thì bạn có thể tự hỏi tại sao có 360.000 sinh viên Trung Quốc ở Mỹ vào năm 2018, nhiều hơn 30 lần so với số sinh viên Mỹ ở Trung Quốc?

Short presentational grey line
Nỗ lực tuyên truyền của Trung Quốc nhằm miêu tả sự đánh bại của virus như một bằng chứng về những điểm ưu tiên của hệ thống của họ không nên bị xem thường.

Các nhà lãnh đạo của nước này biết rằng một số các nước dân chủ cũng đã thành công trong việc kiểm soát virus; Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc, chẳng hạn.

Ngay cả đối với những nước đang gặp khó khăn, một số nhà quan sát tin rằng vẫn có lý do để lạc quan về khả năng học hỏi, thích nghi và sửa chữa của các xã hội mở.Và trong khi việc bảo vệ các quyền cá nhân có thể khiến việc kiểm soát đại dịch trở nên khó khăn hơn nhiều, một hệ thống nơi mọi người có thể bị "còng tay vào nhà" khó có thể là điều không tưởng cho sức khỏe công cộng.

Vì vậy, niềm tin của Trung Quốc rằng virus đang giúp đẩy nhanh sự xuất hiện của một thế giới 'đa cực' - một thế giới trong đó các chuẩn mực chuyên chế được coi là có trọng lượng ngang bằng với các nền dân chủ - có thể là một suy nghĩ mơ mộng hơn là dự đoán lịch sử.

Trớ trêu thay, một Tổng thống Mỹ tái khẳng định niềm tin của mình vào trật tự thế giới tự do và quay trở lại sân khấu thế giới có thể tốt hơn nhiều cho Trung Quốc trong ngắn hạn.Joe Biden có thể hứa hẹn sẽ thúc đẩy vấn đề nhân quyền và - trong một dấu hiệu cho thấy sự đồng thuận hiện đã thay đổi đến mức nào ở Washington - gọi Tập Cận Bình là "một tên côn đồ".

Tuy nhiên, ông có thể sẽ có một đường lối mềm mại hơn về thuế quan và sẽ sẵn sàng tìm kiếm sự hợp tác hơn trong các vấn đề như biến đổi khí hậu, mà Trung Quốc có thể tận dụng và sử dụng để làm lợi thế cho mình.

Các nhà cầm quyền của Trung Quốc thật ra không suy nghĩ về các chu kỳ bầu cử, họ đang dự tính về sự kết thúc của một kỷ nguyên.

Và một nước Mỹ tự khẳng định mình là nhà vô địch của các giá trị phổ quát - sự xuất hiện trở lại của thành phố sáng chói trên một ngọn đồi - chính là điều giới lãnh đạo Trung Quốc sợ nhất.