USA Tom Homan tới Minneapolis: “Ở lại tới khi hết vấn đề” và kế hoạch rút bớt đặc vụ trên đường phố

[Gibbs]

Minneapolis những ngày này không chỉ lạnh vì gió mùa. Nó lạnh vì ánh nhìn nghi kỵ, vì tiếng hò hét ngoài phố, vì những cuộc chạm trán mà chỉ cần thêm một giây cũng có thể biến thành bi kịch. Giữa bối cảnh đó, Nhà Trắng đưa “border czar” Tom Homan đến để nắm lại tay lái chiến dịch truy quét di trú liên bang tại Minnesota, thay cho quan chức Biên phòng Gregory Bovino – người bị chỉ trích vì cách làm cứng rắn và gây đối đầu.

“Tôi sẽ ở lại tới khi hết vấn đề”
Trong buổi họp báo tại Minneapolis, Homan nói thẳng: ông sẽ “ở lại cho tới khi vấn đề biến mất”. Câu nói nghe như lời tuyên bố, nhưng phía sau nó là một thực tế: chính quyền liên bang đang tìm cách “hạ nhiệt” một chiến dịch đã đẩy thành phố vào vòng xoáy phản ứng dây chuyền giữa bắt bớ – biểu tình – xung đột.

Homan thừa nhận hoạt động thực địa “không hoàn hảo”, và ông đến đây không phải để “chụp ảnh” hay tìm “tiêu đề báo”, mà để đưa ra giải pháp. Giải pháp quan trọng nhất, theo ông: làm cho chiến dịch “an toàn hơn, hiệu quả hơn, đúng quy trình hơn”.

Kế hoạch “rút bớt người trên phố”
Điểm đáng chú ý là Homan cho biết ông đã yêu cầu nhà chức trách di trú liên bang xây dựng một “kế hoạch rút bớt lực lượng” tại Minnesota. Cách rút không phải là buông tay, mà là đổi trọng tâm.

Ông nhấn mạnh logic “thực dụng”: nhiều đặc vụ ở nhà giam thì ít đặc vụ ngoài đường. Nghĩa là thay vì các cuộc truy bắt gây ồn ào trên phố – nơi dễ va chạm với đám đông – lực lượng sẽ dồn vào mô hình làm việc với nhà tù, trại giam, nơi danh tính và hồ sơ rõ hơn, ít rủi ro hơn, ít mồi lửa hơn.

Hướng dẫn mới: né “kích động”, nhắm vào hồ sơ có tội
Song song với kế hoạch “drawdown”, chính quyền đang xem xét (và đã lưu hành nội bộ) những hướng dẫn mới cho nhân viên di trú tại Minnesota: hạn chế đối đầu với người bị coi là “kích động”, và ưu tiên mục tiêu là người nhập cư không giấy tờ có tiền án, đang bị truy tố, hoặc có liên hệ tội phạm.

Nói cách khác, thay vì “quét rộng”, chiến dịch sẽ cố gắng “đánh trúng” – để khi ra đường thì “biết rõ đang tìm ai”. Và để giảm chạm trán, lực lượng được khuyến cáo tránh sa vào các màn đôi co, không “ăn miếng trả miếng” với tiếng la ó; nếu tình hình bạo lực, gọi cảnh sát địa phương hỗ trợ giữ trật tự.

Quyền biểu tình – và “đường ranh đỏ”
Homan cũng nói một điều nghe có vẻ đơn giản nhưng lại khác tông so với nhiều phát ngôn trước đó từ các quan chức an ninh: người dân có quyền biểu tình. Ông nói ông ủng hộ quyền Tu chính án thứ Nhất, và chỉ “xin” một điều: hãy giữ hòa bình.

Nhưng ông đặt “đường ranh đỏ” rất rõ: đe dọa, cản trở, hay tấn công lực lượng thực thi pháp luật là “không bao giờ chấp nhận được”, và sẽ “zero tolerance”. Homan cho rằng những khẩu khí thù địch đã góp phần làm tăng các vụ tấn công nhân viên di trú, buộc chính quyền phải tăng nguồn lực bảo vệ, và ông nói ông từng cảnh báo nếu không hạ giọng sẽ có “đổ máu”.

Vụ Alex Pretti và câu hỏi về cách hành xử
Tâm bão của tranh cãi là cái chết của Alex Pretti – một công dân Mỹ – bị bắn trong cuộc chạm trán với lực lượng liên bang. Thị trưởng Minneapolis Jacob Frey nói đoạn video ghi lại một cuộc xung đột với đặc vụ trước đó không thể là lý do để biện minh cho cái chết.

Theo quy trình chuẩn, những sĩ quan liên quan đến vụ nổ súng đã được cho tạm nghỉ hành chính trong khi chờ xem xét. Và chính các hình ảnh lan truyền đã khiến dư luận càng đặt câu hỏi: rốt cuộc điều gì đã xảy ra trong khoảnh khắc mọi thứ vượt ngưỡng kiểm soát?

Đồng thuận với Minnesota: “an toàn cộng đồng là ưu tiên”
Homan cho biết ông đã trao đổi với Thống đốc Tim Walz, Tổng chưởng lý Keith Ellison và Thị trưởng Jacob Frey. Điểm chung mà họ có thể nắm tay nhau: an toàn cộng đồng là tối thượng.

Homan nói ông đã bàn với giới chức bang về cơ chế phối hợp trong phạm vi nhà giam: phía quận hạt “có thể” thông báo ngày trả tự do của những người bị coi là rủi ro an ninh công cộng để ICE tiếp nhận theo thủ tục. Homan nhấn mạnh ông không yêu cầu cảnh sát địa phương biến thành “sĩ quan di trú”, mà chỉ muốn “cảnh sát phối hợp với cảnh sát” để đưa “tội phạm” ra khỏi đường phố.

Nhưng bất đồng vẫn tồn tại: phía địa phương không muốn bị lôi trực tiếp vào việc thực thi luật di trú. Và đó là nút thắt lâu nay của nước Mỹ: giữa ranh giới quyền lực liên bang và sự dè dặt của chính quyền thành phố, bang.

Một câu chốt: ưu tiên tội phạm, nhưng ai “ở lậu” đều có rủi ro
Homan nhắc đi nhắc lại: chiến dịch sẽ “nhắm mục tiêu” và ưu tiên tội phạm, các đe dọa an ninh công cộng, an ninh quốc gia. Nhưng ông cũng nói thẳng: hễ ở Mỹ bất hợp pháp thì “không bao giờ hoàn toàn nằm ngoài bàn”.

Minneapolis vì thế đứng trước một ngã ba tâm lý: một mặt là nỗ lực giảm đối đầu trên đường phố, mặt khác là cảm giác bất an của cộng đồng nhập cư vì rủi ro trục xuất vẫn lơ lửng.

Và trong những ngày lạnh cắt da, thứ người ta cần là một cách làm đủ “đúng luật” để tránh thêm máu, đủ “đúng người” để không biến cả thành phố thành nghi can, và đủ bình tĩnh để cho Minneapolis một cơ hội… ấm lại.