USA Munich: Rubio “găng nhung” che nắm đấm — trấn an châu Âu, nhưng vẫn ra tối hậu thư: Tự gánh an ninh, hoặc Mỹ sẽ đi một mình

[Gibbs]

Tại Hội nghị An ninh Munich hôm Thứ Bảy, Ngoại trưởng Marco Rubio xuất hiện với một giọng điệu mềm hơn nhiều người dự đoán. Ông nói như thể đang đặt “găng nhung” lên bàn: Hoa Kỳ không muốn rời bỏ liên minh xuyên Đại Tây Dương, không tìm cách cắt đứt tình bạn cũ, và vẫn coi châu Âu là đối tác lịch sử không thể thay thế.

Nhưng dưới lớp nhung ấy, bàn tay vẫn nắm chặt. Rubio nhấn mạnh: nếu cần, Washington sẵn sàng “làm một mình”. Mỹ muốn đồng hành, nhưng chỉ đồng hành với những đồng minh “biết tự phòng vệ”, chia sẻ cùng một hệ giá trị và chấp nhận cải tổ cách vận hành trật tự hợp tác quốc tế.

Ông nói thẳng: Mỹ không hứng thú làm “người quản gia lịch sự và trật tự” cho một phương Tây đang “đi xuống có quản lý”. Mỹ không muốn chia lìa, mà muốn “hồi sinh” tình bạn cũ — bằng một trật tự mới, nơi châu Âu phải gánh phần trách nhiệm lớn hơn.

Tràng pháo tay dành cho lịch sử chung — nhưng cái giá là thay đổi
Khán phòng đã đáp lại. Rubio hai lần nhận được tràng pháo tay khi ông gợi lại lịch sử chung và gọi nước Mỹ là “đứa con” của châu Âu, rằng số phận hai bờ Đại Tây Dương “đan vào nhau”. Nhiều đồng minh châu Âu, vốn đến Munich với tâm trạng bất an, dường như nhẹ thở trước thông điệp: Mỹ chưa bỏ cuộc chơi liên minh.

Song thông điệp “chưa bỏ” không đồng nghĩa “vô điều kiện”. Rubio vẫn giữ đường ranh: hoặc châu Âu tự tăng lực phòng vệ, hoặc Mỹ sẽ không tiếp tục gánh thay như trước. Điều này nối thẳng với lập trường lâu nay của Tổng thống Donald Trump: chỉ trích châu Âu dựa quá nhiều vào ô an ninh Mỹ và yêu cầu các nước NATO tăng chi tiêu quốc phòng.

Bóng ma bài diễn văn của JD Vance năm ngoái vẫn lởn vởn
Không khí năm nay khó tách khỏi ký ức năm trước: cũng trên bục đó, Phó Tổng thống JD Vance từng khiến nhiều đại biểu châu Âu “mặt đá” khi công kích văn hóa – giá trị châu Âu bằng những luận điểm bị xem là phóng đại, thậm chí sai lệch. Vance từng nói mối đe dọa lớn nhất với an ninh châu Âu đến “từ bên trong”, chứ không phải từ Nga hay Trung Quốc — và cách nhìn ấy đã trở thành một phần phong cách “trắng-đen” trong tư duy an ninh của Nhà Trắng.

Vì vậy, Rubio chọn cách nói khác: bớt đổ dầu vào lửa, nhưng không hề đổi đích đến. Mềm ở giọng, cứng ở điều kiện. Câu chốt vẫn là: “cải tổ, nếu không thì tự lo”.

Châu Âu phản pháo: Merz nói thẳng “trật tự sau 1945 không còn”
Trước bài phát biểu của Rubio, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã mở màn bằng một nhận xét lạnh người: trật tự hậu 1945 “không còn tồn tại”. Ông nói một “khe nứt” đã mở ra giữa châu Âu và Mỹ; tuyên bố lãnh đạo toàn cầu của Washington bị thách thức, thậm chí “có thể đã mất”.

Merz vừa cảnh báo, vừa nhắc Mỹ giới hạn quyền lực khi hành động đơn độc: trong kỷ nguyên cạnh tranh giữa các cường quốc, ngay cả Hoa Kỳ cũng không đủ mạnh để đi một mình. Và ông “bật lại” câu chuyện văn hóa kiểu MAGA: “cuộc chiến văn hóa của MAGA không phải của chúng tôi”, đồng thời nhấn mạnh quan niệm châu Âu về tự do ngôn luận gắn với phẩm giá con người và hiến pháp.

Merz cũng lên tiếng chống thuế quan và bảo hộ, ủng hộ tự do thương mại; khẳng định châu Âu tiếp tục bám các thỏa thuận khí hậu và Tổ chức Y tế Thế giới vì tin rằng khủng hoảng toàn cầu chỉ giải được bằng hợp tác.

“Hạt nhân châu Âu” và tham vọng độc lập chiến lược
Merz tiết lộ ông đã bắt đầu thảo luận với Pháp về một hình dung “răn đe hạt nhân châu Âu”. Còn Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thì nói thẳng: trong môi trường địa chính trị mới, châu Âu phải trở thành một “cường quốc địa chính trị” — mạnh về quốc phòng, công nghệ, và giảm lệ thuộc để độc lập hơn trước mọi siêu cường.

Macron ủng hộ việc theo đuổi hòa bình đàm phán cho Ukraine, nhưng nhấn mạnh hòa bình phải “công bằng, bền vững, vững chắc”, và nhượng bộ các yêu sách của Nga không phải lời giải. Ông nhắc châu Âu có lợi ích chiến lược riêng cần bảo vệ, đặc biệt liên quan ổn định chiến lược trên lục địa.

“Thế giới cũ đã qua”: Rubio nói thật điều châu Âu sợ nghe
Trước khi đến Munich, Rubio đã buông một câu gây chấn động: “thế giới cũ đã qua rồi”, và nhân loại đang sống trong một kỷ nguyên địa chính trị mới. Trong bài diễn văn, ông lặp lại tinh thần ấy, nhưng gói bằng giọng “nhẹ tay” hơn: Mỹ có thể trực diện, thậm chí “gấp gáp” khi khuyên đồng minh, nhưng mục tiêu là tái tạo sức sống cho liên minh, không phải phá bỏ nó.

Thông điệp cứng nhất nằm ở chỗ: Washington không còn muốn duy trì một “trật tự do Mỹ chống lưng” theo quán tính. Châu Âu phải đứng thẳng hơn, tự cứng hơn — để không đối thủ nào dám thử độ mạnh tập thể của phương Tây.

Hậu trường ngoại giao: Rubio gặp Merz, sẽ gặp Zelensky
Bên lề hội nghị, Rubio và Merz đã gặp nhau để bàn về chiến tranh Ukraine và tiến trình đàm phán với Nga, cùng các chủ đề khác như Iran và thương mại trước chuyến thăm Trung Quốc dự kiến của Merz. Rubio bày tỏ ghi nhận sự hỗ trợ của Đức cho Ukraine, được nêu ở mức hàng chục tỷ đô la kể từ năm 2022.

Merz cũng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky để bàn về chiến tranh và hợp tác vũ khí. Zelensky nói ông tin chỉ Hoa Kỳ mới có đủ sức ép buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin chấm dứt chiến tranh; theo ông, Ukraine đang là tuyến phòng thủ của châu Âu, châu Âu là bên hỗ trợ tài chính chủ lực, nhưng “chỉ Mỹ có thể chặn Putin” — và chỉ Putin muốn cuộc chiến kéo dài.