Ngay sau khi nội dung Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 được công bố, nhiều doanh nghiệp tư nhân đă bày tỏ sự quan tâm và góp ư sôi nổi cho Điều 54 (sửa đổi, bổ sung các Điều 15, 16, 19, 20, 21 và 25).
Theo đó, nội dung sửa đổi Hiến pháp ghi nhận: 1. Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xă hội chủ nghĩa với nhiều h́nh thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế. 2. Các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, cùng phát triển lâu dài, hợp tác, b́nh đẳng và cạnh tranh theo pháp luật.
“Đây là một dấu mốc mang tính lịch sử, đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong quan điểm và nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xă hội chủ nghĩa, tạo môi trường cạnh tranh b́nh đẳng cho tất cả các thành phần kinh tế”, thạc sỹ, luật sư Trịnh Văn Quyết - TGĐ Cty Luật SMiC, Chủ tịch Tập đoàn FLC – một gương mặt tiêu biểu của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân - khẳng định với PLVN.
 |
| Thạc sỹ, luật sư Trịnh Văn Quyết |
Kỳ vọng lớn như vậy hẳn thời gian qua doanh nghiệp của ông đă có nhiều trải nghiệm về sự bất hợp lư cả về chính sách lẫn thực tiễn đối với khu vực kinh tế tư nhân, có phải vậy không, thưa ông?
Đúng vậy, là một tập đoàn kinh tế tư nhân, cũng như các DN tư nhân khác, chúng tôi cảm nhận rơ những bất hợp lư về đối xử đối với các loại h́nh DN. Một mặt chúng ta hô hào các thành phần kinh tế là b́nh đẳng, mặt khác Nhà nước lại duy tŕ những đặc quyền và ưu đăi riêng dành cho các DNNN trong tiếp cận vốn, đất đai, cơ hội kinh doanh và các nguồn lực quan trọng khác. Cạnh tranh với các chàng “khổng lồ” lại c̣n được ưu đăi hơn quả thực rất khó cho các DN dân doanh phát triển.
Thậm chí ngay trong lĩnh vực quảng bá thương hiệu, h́nh ảnh doanh nghiệp cũng thể hiện rơ tư tưởng “công” “tư”. Tôi chỉ lấy một vị dụ nhỏ, khi một doanh nghiệp nhà nước được tặng thưởng huân huy chương th́ các báo đưa tin nổi bật trên trang nhất như một sự kiện quan trọng, nhưng doanh nghiệp dân doanh được tặng huân chương th́ chỉ được đăng ở trang ruột như một tin P.R.
Như ông đă phân tích, nội dung sửa đổi Hiến pháp lần này đă ghi nhận các thành phần kinh tế được b́nh đẳng như nhau, ông nghĩ sao nếu Quốc hội thông qua nội dung sửa đổi này?
Chúng tôi vẫn luôn mong chờ một sự thay đổi thực sự, một sự thay đổi không chỉ dừng lại ở chính sách pháp luật mà c̣n cả trong việc thực thi chính sách đó trên thực tế.
Tôi cho rằng, việc Quốc hội thông qua nội dung sửa đổi này là một chuyển động lớn trong thượng tần kiến trúc, là minh chứng rơ ràng về sự đổi mới trong tư duy của những nhà làm luật, thể hiện rơ những “kiến trúc sư” của hệ thống pháp luật Việt Nam đă lắng nghe và bắt nhịp được hơi thở của cuộc sống cũng như tâm tư, ước vọng của doanh nhân. Điều này sẽ gửi một thông điệp mạnh mẽ và lạc quan đến với hàng trăm ngh́n DN tư nhân, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, tạo ra niềm tin và kỳ vọng mới cho thành phần kinh tế năng động và hiệu quả nhất trong nền kinh tế hiện nay.
Đó là góc nh́n của một doanh nhân, c̣n ở góc nh́n một luật sư th́ sao, ông đánh giá như thế nào về các nội dung hiến pháp sửa đổi lần này?
Hiến pháp là đạo luật cơ bản nhất, là văn bản có hiệu lực pháp lư cao nhất trong hệ thống văn bản pháp luật của bất kỳ nước nào trên thế giới. Là một đạo luật gốc, Hiến pháp ghi nhận và tạo lập những nền tảng chính sách cho các đạo luật cụ thể. Thực tế hiện nay cho thấy nhiều nội dung quan trọng trong các đạo luật chuyên ngành đă không c̣n phù hợp với cuộc sống và đă đến lúc cần thay đổi nhưng đều vướng “trần” Hiến pháp. Do vậy, muốn sửa luật một cách cơ bản và triệt để th́ trước hết cần phải sửa đổi Hiến pháp. Tôi hi vọng đề xuất sửa đổi nói trên sẽ sớm được Quốc hội thông qua, tạo tiền đề cho những thay đổi căn bản trong hệ thống các văn bản pháp luật kinh doanh hiện nay của VN.
 |
| Nội dung hiến pháp sửa đổi về lĩnh vực kinh tế đang được dư luận đặc biệt quan tâm |
So với các lần sửa đổi Hiến pháp trước đây, sửa đổi lần này ghi nhận một sự cởi mở và quyết tâm chính trị mới của Đảng và Nhà nước trong việc mở rộng quyền dân chủ, tham gia ư kiến của nhân dân. Tuy vậy, theo tôi, Đảng và Nhà nước cần “nhấn” thêm một bước nữa. Đó là tiến tới không chỉ lấy ư kiến góp ư của người dân mà c̣n phải lấy biểu quyết của người dân về những nội dung trong bản Hiến pháp. Bởi v́ Hiến pháp không chỉ là một đạo luật thông thường mà là một văn kiện chính trị, pháp lư quan trọng liên quan đến vận mệnh của quốc dân, là “khế ước” của toàn dân trao quyền quản lư các công việc của quốc gia cho Nhà nước. V́ vậy, trưng cầu dân ư chính là cách dân chủ nhất để thể hiện quyền phúc quyết của nhân dân.
Mặc dù Hiến pháp hiện hành có quy định về vấn đề trưng cầu dân ư nhưng chúng ta vẫn c̣n thiếu cơ chế và các thiết chế để triển khai thực hiện chế định quan trọng này. Tuy nhiên, với quyết tâm chính trị cao chúng ta hoàn toàn vẫn có thể tổ chức việc phúc quyết của nhân dân đối với các vấn đề hệ trọng của đất nước, mà việc đầu tiên và thiết thực nhất có lẽ là bắt đầu từ việc trưng cầu dân ư về nội dung Hiến pháp sửa đổi lần này.
Ông có vẻ c̣n nhiều băn khoăn câu chuyện chính sách và thực tế?
Đúng là tôi vẫn băn khoăn rằng cho dù Hiến pháp có ghi nhận sự thay đổi lớn ở trên nhưng liệu có đảm bảo được rằng hệ thống văn bản luật, văn bản dưới luật và đặc biệt là các hành vi pháp lư của các cơ quan quản lư thể hiện được quan điểm b́nh đẳng thực sự giữa các thành phần kinh tế ở trên thực tế?
Dự thảo Hiến pháp sửa đổi lần này c̣n thiếu một cơ chế “bảo hiến” thực sự mà giới luật sư và nghiên cứu luật pháp đă bàn luận rất nhiều. Cách đây hơn hai mươi năm, Đảng và Nhà nước đă nói đến chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền, trong đó đề cao tính thượng tôn pháp luật. Cùng với quá tŕnh đổi mới đất nước, quyết tâm này ngày càng được thể hiện rơ và từng bước được hiện thực hóa.
Tuy vậy, trên thực tế có không ít đạo luật, văn bản dưới luật và các chỉ thị, mệnh lệnh hành chính trái với Hiến pháp nhưng vẫn được ban hành. Một ví dụ mà người ta đă nói rất nhiều là Thông tư số 02/2003/TT-BCA ngày 13/1/2003 của Bộ Công an quy định: "Mỗi người chỉ được đăng kư 1 xe mô tô hoặc xe gắn máy".
Việc quy định như thế này đă hạn chế quyền sở hữu của công dân – một quyền cơ bản đă được ghi nhận tại Điều 58 Hiến pháp 1992. Gần ba năm sau, Bộ Công an mới chịu bỏ quy định này. Hay như trường hợp Nghị quyết 23 của Hội đồng nhân dân Tp. Đà Nẵng ban hành năm 2011 về việc hạn chế nhập cư vào nội thành. Điều này đồng nghĩa với việc ngăn cản quyền tự do cư trú của công dân được Hiến pháp ghi nhận và bảo vệ.
Nói đến cơ chế bảo hiến, ông nghĩ ǵ về Hội đồng Hiến pháp mà Dự thảo đang quy định?
Điều 120 Dự thảo quy định Hội đồng Hiến pháp là cơ quan do Quốc hội thành lập, có chức năng kiểm tra tính hợp hiến của các văn bản do Quốc hội, UB Thường vụ QH, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng, Ṭa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành. Hội đồng này sẽ kiến nghị Quốc hội xem xét lại văn bản của ḿnh khi phát hiện văn bản này vi phạm Hiến pháp.
Hội đồng Hiến pháp hay Hội đồng bảo hiến là thiết chế đă có ở rất nhiều nước từ hàng thế kỷ nay. Ở nước ta, v́ nhiều lư do nên đến nay mô h́nh này mới được đưa vào dự thảo Hiến pháp. Tuy có hơi muộn song vẫn phải ghi nhận đây là một bước tiến lớn trong tiến tŕnh xây dựng nhà nước pháp quyền của Việt Nam.
Tuy nhiên, để mô h́nh này phát huy hiệu quả như mong muốn th́ cần thiết phải xác lập cho Hội đồng Hiến pháp một vị thế tương đối độc lập trong hệ thống cơ quan nhà nước với những quyền năng cụ thể đủ mạnh để có thể “can thiệp” kịp thời khi có những đạo luật trái với Hiến pháp (thậm chí kể cả với những hành vi vi hiến).
Có như vậy th́ tư tưởng và nội dung của Hiến pháp mới được quán triệt và thể hiện thông suốt trong toàn bộ hệ thống pháp luật. Và đó cũng là cơ chế hữu hiệu để bảo đảm cho Hiến pháp đi vào cuộc sống một cách thực chất.
Xin cảm ơn ông về những chia sẻ thú vị này!
Anh Phương (Thực hiện)
Sửa đổi Hiến pháp:Tạo vị thế b́nh đẳng cho các doanh nghiệp tư nhân
