Các tổ chức bảo vệ môi sinh trên thế giới, đặc biệt International Rivers Sông Ng̣i Quốc Tế, tuần trước lên tiếng cảnh báo về nạn ô nghiễm nguồn nước trên phần lớn sông hồ ở Việt Nam.
Nguyên Nhân
Những ḍng sông chết ở Việt Nam.../File photos
Việt Nam là quốc gia có một hệ thống sông ng̣i chằng chịt với nguồn nước mặt chiếm gần 2% tổng số gịng chảy của sông hồ trên thế giới.
Báo cáo từ các tổ chức môi sinh quốc tế cho thấy việc khai thác quá mức nguồn nước mặt đă và đang làm giảm chất lượng cũng như số lượng tài nguyên trên lưu vực các sông lớn như sông Hồng, sông Thái B́nh và sông Đồng Nai.
Bên cạnh đó, nhiều nguồn nước mặt ở Việt Nam bị ô nhiễm đến không thể sử dụng hay tái sử dụng mà nguyên nhân là v́ nước bẩn từ các khu công nghiệp thải thẳng ra đó.
Là một quốc gia nông nghiệp, Việt Nam cũng sử dụng rất nhiều nước cho ruộng đồng và tiêu tưới, góp phần không nhỏ vào việc làm ô nghiễm nguồn nước mạch.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Oanh của Viện Kỹ Thuật Châu Á AIT ở Thái Lan
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Oanh, giảng viên môn Kỹ Thuật và Quản Lư Môi Trường, phân khoa Môi Trường, Tài Nguyên Và Phát Triển AIT Viện Kỹ Thuật Châu Á ở Thái Lan, trước hết cần phân biệt rơ thế nào là nguồn nước bề mặt và thế nào là nguồn nước mạch mà cả hai mặt khai thác và sử dụng đều khiến môi sinh bị ô nhiễm:
Vấn đề ô nhiễm của gịng sông mới là quan trọng. Các gịng sông bị ô nhiễm bởi v́ nước thải ra không được xử lư
TS Nguyễn Thị Kim Oanh
Nước bề mặt, surface water, là nước sông nước hồ. raw water là nước mạch ở dưới đất. Thật ra nước bề mặt ở sông hồ th́ ḿnh phải khai thác để dùng cho tưới tiêu, dùng cho công nghiệp,. Ḿnh cũng dùng rất nhiều nước mặt làm nước cấp cho dân dụng nữa.
C̣n nước mạch th́ chủ yếu là dùng cho dân dụng nhiều hơn, nước cấp, water supply, là nhiều hơn. Nước mặt bị ô nhiễm bởi v́ ḿnh thải ra các nguồn dân dụng cũng như công nghiệp. Rồi nông nghiệp th́ ḿnh sử dụng nhiều thuốc trừ sâu ho8a5c là phân nhiều chất hữu cơ, khi mưa th́ nước cũng chảy ra bề mặt.
Đấy là ḿnh khai thác tức là ḿnh dùng bao nhiêu nước từ các gịng sông. C̣n nước mạch là nếu đào sâu xuống th́ ḿnh sẽ được nước sạch hơn. C̣n nếu giếng của ḿnh là giếng nông th́ nước cũng sẽ thấm từ bề mặt chẳng hạn trong nông nghiệp mà ḿnh sử dụng thuốc trừ sâu th́ nước cũng có thể thấm vào nguồn nước mạch ở dưới khoảng độ vài ba mét.
Về cảnh báo là nuồn nước mặt trên các sông hồ ở Việt Nam bị ô nhiễm nghiêm trọng do sự khai thác quá mức, tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Oanh phân tích:
Phát túi nylon tự hủy cho du khách lên đảo Cù Lao Chàm, Hội An, ảnh chụp trước đây.
Thật ra nước bề mặt cơ bản ḿnh khai thác th́ ḿnh dùng, vấn đề ô nhiễm của gịng sông mới là quan trọng. Các gịng sông bị ô nhiễm bởi v́ nước thải ra không được xử lư. Trong nông nghiệp khi tưới th́ nó ngấm trở lại và chảy ra gịng sông. Như vậy phải xử lư cái nước ấy trước khi đổ ra nước bề mặt th́ đúng hơn là nói chuyện khai thác bởi không thể nào hạn chế việc khai thác nước được.
Giải Pháp
Nếu nói khai thác quá mức th́ giải pháp là tiết kiệm mức sử dụng nước ở mức có thể cho phép chứ không thể tiết kiệm đến mức rất thấp được, tiến sĩ Kim Oanh giải thích tiếp:
Cho nên ḿnh vẫn phải dùng nhưng khi ḿnh xả nước trở lại các gịng sông hay bờ hồ th́ ḿnh phải xử lư sao cho đạt tiêu chuẩn qui chuẩn thải ra để đừng làm ô nhiễm các gịng sông.
Trong khi đó, thạc sĩ Lâm Thị Thu Sửu, điều phối viên Mạng Lưới Sông Ng̣i Việt Nam, cho rằng sự nhận định phần lớn sông hồ bị ô nhiễm, số lượng và chất lượng tài nguyên trên các gịng chính bị giảm do khai thác quá mức, là một cảnh báo đúng lúc, cần thiết và kịp thời cho Việt Nam:
Sẽ là tốt cho các gịng sông cũng như chất lượng của các con nước là cần có qui hoạch sử dụng nguồn nước theo lưu vực sông.
Ths Lâm Thị Thu Sửu
Mạng Lưới Sông Ng̣i Việt Nam đồng ư với quan niệm này, tức là hiện giờ t́nh trạng các sông ở Việt Nam là bị khai thác quá mức, đặc biệt khai thác để sử dụng cho các nhà máy thủy điện, nên chi các gịng chảy của các con sông đó càng ngày càng cạn kiệt. Chính t́nh trạng cạn kiệt đó, cộng với việc thải chất thải ở dưới hạ lưu th́ nó làm cho ô nhiễm.
Một băi rác gây ô nhiễm, ảnh minh họa
Được hỏi làm thế nào để loại trừ hai tác nhân gây hại, thứ nhất là các gịng chảy bị cạn kiệt và thứ hai là chất thải sinh học cũng như công nghiệp xả thẳng ra nguồn nước mà không qua xử lư, thạc sĩ Lâm Thị Thu Sửu của Mạng Lưới Sông Ng̣i Việt Nam nhấn mạnh là cần có qui hoạch để khai thác và sử dụng nguồn nước một cách bền vững:
Sẽ là tốt cho các gịng sông cũng như chất lượng của các con nước là cần có qui hoạch sử dụng nguồn nước theo lưu vực sông. Nhà nước cần đưa ra những qui hoạch cụ thể là bao nhiêu nhà máy thủy điện có thể được xây dựng trên gịng sông đó, bao nhiêu nước được sử dụng cho việc tưới tiêu, bao nhiêu nước sử dụng cho sinh hoạt.
Mặc dù con số chính xác có thể rất là khó, thạc sĩ Lâm Thị Thu Sửu tŕnh bày tiếp, nhưng cần có qui hoạch gọi là khai thác và sử dụng nguồn nước một cách bền vững với các mục đích khác nhau, đồng thời chia sẻ lợi ích khác nhau giữa các bên liên quan bao gồm các nhóm hộ dân khác nhau, các nhóm tổ chức khác nhau chẳng hạn.
Tiến sĩ Nguyễn Kim Oanh của Viện Kỹ Thuật Châu Á, cho biết Việt Nam đă có qui chuẩn pháp lư về việc tránh gây ô nhiễm môi sinh và nguồn nước. Nhưng nếu luật pháp không triệt để th́ sẽ có thêm những gịng sông chết như sông Thị Vải hay sông Đáy cùng vài gịng chảy khác hiện nay:
Luật là ḿnh có, qui chuẩn tiêu chuẩn là ḿnh có, tức là các chỉ tiêu về chất thải nước thải ra môi trường là ḿnh có. Vấn đề là law enforcement áp dụng luật pháp. Muốn được như thế phải đi đo, ô nhiễm bao nhiêu, COD bao nhiêu, kim loại nặng bao nhiêu. Phải xem nếu vượt quá ngưỡng cho phép th́ phải phạt hoặc phải dùng biện pháp cứng rắn nào đấy. Nhưng mà nếu ư thức người dân không cao, nguồn nước đă bị ô nhiễm như thế th́ chỉ dùng năm năm mười năm rồi sau đấy là gịng sông chết
C̣n đối với các nhà máy lớn là phải dùng biện pháp mạnh buộc họ phải tuân thủ luật quốc tế, ở Việt Nam th́ phải tuân thủ luật Việt Nam. Nhiều khi ư thức con người có hạn nên ảnh hưởng đến cái cân bằng giữa lợi nhuận và chi phí. Nếu như họ phải sử dụng xử lư chất thải nghiêm th́ tất nhiên là chi phí như thế làm giảm lợi nhuận của họ. Cho nên ở môi trường tiên tiến th́ họ không dám làm thế.
Đối với điều phối viên Mạng Lưới Sông Ng̣i Việt Nam, một con nước một gịng sông đă bị ô nhiễm, đang hấp hối và sẽ chết, là một tai họa cho sinh kế và cuộc sống của người dân hai bên lưu vực. Để cho một gịng sông chết v́ ô nhiễm th́ không bao giờ có thể cứu văn gịng chảy ấy sống trở lại để phục vụ cho thiên nhiên và con người, thạc sĩ Lâm Thị Thu Sửu kết luận.
Thanh Trúc, phóng viên RFA Bangkok
Cảnh báo thực trạng ô nhiễm nguồn nước mặt ở VN
