Nhân dịp cuối năm, một số trí thức, nhân sỹ, văn nghệ sỹ trong nước cho BBC biết cảm quan khác nhau của họ về năm 2011 đang sắp qua đi và nêu ra dự đoán cùng hy vọng cho tình hình đất nước trong năm mới 2012.
Đất nước vẫn đang tăng trưởng nhưng có hướng đi của nền kinh tế 'đang vào ngõ cụt', theo ông Lê Bạch Dương.
Tiến sỹ Lê Bạch Dương, đồng Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xă hội (ISDS) cho biết đánh giá của ḿnh về năm 2011:
"Tôi nghĩ là năm vừa rồi ở Việt Nam nhiều mối lo hơn là tín hiệu đáng mừng... So với năm trước, gần đây những bức xúc xă hội càng ngày càng gia tăng và niềm tin cũng suy giảm ở trong người dân. Rất nhiều hiện tượng thể hiện sự bức xúc của người dân," nhà nghiên cứu xă hội nói.
"Chẳng hạn trước đây chưa từng thấy những hiện tượng như người dân chống lại người thi hành công vụ đánh lại cảnh sát, lao xe vào cảnh sát. Tất cả những cái đó không phải là những hành động mang tính tự nhiên mà có. Nó cũng có thể là bột phát nhưng về b́nh diện rộng, nó thể hiện được sự bất b́nh của người dân, sự bức xúc của họ và họ buộc phải thể hiện nó ra khi bị đẩy đến t́nh thế, tất nhiên, cũng có những người sai.
"Thế nhưng những cái đó bắt đầu trở nên những hiện tượng lặp đi lặp lại, chưa dám nói là phổ biến. Báo chí đă nói rất nhiều, phê b́nh, thậm chí đưa ra xử những vụ như là tát cảnh sát hay chống người thi hành công vụ. Thực ra chống người thi hành công vụ ở nước nào, về cơ bản cũng không được chấp nhận.
"Nhưng nó thể hiện sự bức xúc của người dân. Và niềm tin vào bộ máy nhà nước có thể bảo vệ người dân hay thực thi luật pháp cho đúng đă bị suy giảm, nên người ta mới có những hành động như vậy."
Về triển vọng năm mới, đặc biệt liên quan tới người nghèo ở Việt Nam, ông Dương cho biết:
"Về mặt kinh tế vẫn là đang tăng trưởng, cho nên về cơ bản mọi người vẫn đang được hưởng những lợi ích nhất định. Thế nhưng những vẫn đề về công bằng, phân bổ những thành quả về mặt kinh tế từ trước đến nay vẫn không mang tính công bằng."Nhiều báo cáo kinh tế ở Việt Nam cho thấy kinh tế đang đi vào những ngơ cụt"
TS Lê Bạch Dương - Viện trưởng ISDS
"Việt Nam hiện nay đứng trước những thách thức rất lớn về mặt kinh tế. Kinh tế có khả năng sụt giảm sâu nữa. Nhiều báo cáo kinh tế ở Việt Nam cho thấy kinh tế đang đi vào những ngơ cụt. Nên tôi e rằng trong năm tới, những vấn đề cải thiện đời sống cho người nghèo, nếu như không thụt lùi th́ cũng không có bước tiến nào đáng kể cả."
'Toàn vẹn lãnh thổ'
Từ Hà Nội, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Diện, blogger có sự hiện diện trong các cuộc đợt biểu t́nh phản đối Trung Quốc trong năm, nhấn mạnh đến thái độ bảo vệ lãnh thổ của người dân:
"Nh́n lại năm 2011, th́ điều đáng mừng nhất là người dân. Rất nhiều người dân Việt Nam đă lo lắng đối với vận mệnh của đất nước và băn khoăn, lo lắng, mong muốn được góp phần t́m hiểu, bày tỏ thái độ và phản đối việc nhà cầm quyền Trung Quốc đă liên tục gây hấn trên biển Đông," ông Diện nói:
Nhiều người dân Việt Nam muốn cùng nhà nước giữ ǵn toàn vẹn lănh thổ, theo ông Nguyễn Xuân Diện
"Người dân Việt Nam rất lo lắng và muốn cùng với chính phủ, nhà nước, bày tỏ sự quyết tâm trong việc ǵn giữ toàn vẹn lănh thổ Việt Nam. Đấy là điều mà chúng tôi thấy là đáng mừng.
"C̣n điều đáng lo, th́ lo nhất trong năm 2011 là sự băng hoại của các giá trị văn hóa và đạo đức. Lễ hội được mở tràn lan, các vụ giết người ngày càng nhiều và những sát thủ th́ ngày càng trẻ tuổi. Học sinh, sinh viên ở nhiều trường phổ thống và trường đại học có nhiều biểu hiện xấu về mặt đạo đức, làm cho rất đáng lo."
"Những mặt khác về mặt văn hóa xă hội như nạn đạo văn, đạo các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật, các sáng tác vẫn chưa chấm dứt. Các lễ hội mở lan tràn, mù quáng, đă không phát huy được hết những tác dụng để khơi dậy truyền thống yêu nước, truyền thống văn hóa, văn hiến của người Việt Nam; mà lại cổ vũ cho những điều mê lầm như thăng quan, tiến chức, cầu tài, cầu lộc, hoặc chưa được định hướng tốt đẹp."
Về kỳ vọng năm 2012, ông Diện, người giữ cương vị Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin - Tư liệu Viện Nghiên cứu Hán Nôm cho hay:
"Trước thêm năm mới, bao giờ người ta cũng hy vọng những điều tốt đẹp, sáng sủa hơn và chờ đợi những điều tốt đẹp hơn và chúng tôi cũng hy vọng với hội nghị trung ương vừa rồi của đảng, sẽ có chỉnh đốn đảng, nh́n nhận ra những sai lầm, những khuyết điểm và đảng sẽ phát huy nội lực và bộ máy nhà nước ngày càng trong sạch, minh bạch để cùng nhau xây dựng đất nước tốt đẹp hơn, tiến bộ hơn," ông Diện nói.
'C̣n phải chờ đợi'
Khoa học có tiến bộ, giáo dục vẫn c̣n nhiều lo lắng trong năm 2011, theo Giáo sư Vũ Cao Đàm từ Đại học Quốc gia
Từ Sài G̣n, Giáo sư Vũ Cao Đàm, nguyên Viện trưởng Viện Quản lư Khoa học, nh́n nhận năm 2011 từ góc độ phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục:
"Trong năm qua, những cố gắng của các cơ quan chức năng đang hướng rất mạnh vào việc xây dựng chiến lược phát triển khoa học và cải cách hệ thống giáo dục," Giáo sư Vũ Cao Đàm nhận xét.
"Hiện nay đang thảo luận chiến lược khoa học công nghệ, cuộc thảo luận đang thúc đẩy rất nhiều những tư duy để làm sao đưa ra được một phương án phát triển tốt đẹp, đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế xă hội,"
"C̣n về giáo dục, trong năm vừa qua, xuất hiện rất nhiều hiện tượng tiêu cực đă nêu ở trên báo chí. Tôi thấy các nhà lănh đạo đang đặt rất nhiều quyết tâm để cải cách hệ thống giáo dục."Năm qua có rất nhiều thảo luận để phát triển kinh tế, đặc biệt là tái cơ cấu các tập đoàn nhà nước nên mối quan tâm đối với khoa học trong chừng mực nào đó chưa đủ mạnh"
Ông Vũ Cao Đàm
"Năm qua, Giáo sư Ngô Bảo Châu đă dành được giải thưởng Fields về toán học và Thủ tướng Chính phủ cũng đă dành nhiều ưu ái với Giáo sư Châu. Và tôi thấy là hiện nay các vị ấy cũng đang triển khai các công việc của Viện Cao Cấp về Toán. Năm qua Việt Nam đă ghi nhận được những sự kiện đáng mừng như thế."
Về dự đoán năm mới, Giáo sư Đàm nói: "Năm tới có khá hơn không th́ tôi cho rằng vẫn chưa có đủ thông tin để mà nói được. Bởi v́ ở Việt Nam trong năm qua có rất nhiều thảo luận để phát triển kinh tế, đặc biệt là tái cơ cấu các tập đoàn nhà nước, mọi cố gắng lôi cuốn vào trong đó rất nhiều, nên mối quan tâm đối với khoa học trong chừng mực nào đó chưa đủ mạnh, chưa tương xứng với các cố gắng về tái cơ cấu hệ thống kinh tế."
Về điều được gọi là "quan trí" ở trong Quốc Hội Việt Nam hiện nay, so với các khóa Quốc hội gần đây, đặc biệt qua b́nh diện "các phát biểu" trên nghị trường của các nghị sỹ, ông Vũ Cao Đàm b́nh luận:
"Chưa muốn so sánh các cuộc họp lần này với các cuộc họp lần trước. V́ mỗi cuộc họp có những bối cảnh khác nhau. Ví dụ những lần trước có những chuyện nóng, gây ra bức xúc, c̣n hiện nay cũng đang nổi lên một số vấn đề, nhưng mức độ bức xúc chưa chắc đă cao bằng thời điểm nổ ra các cuộc tranh căi rất mạnh ở trong Quốc hội."
Nói về triển vọng năm mới, đặc biệt về đối thoại bang giao Trung - Việt sau chuyến thăm của Phó Chủ tịch Nước của Trung Quốc, Tập Cận B́nh, Giáo sư Đàm, người từng tu nghiệp ở Trung Quốc nhận xét:
"Quan hệ với các nước, cũng có lúc khá lên, có lúc kém đi. C̣n hiện nay, tôi nghĩ có thể dùng cái chữ "dịu đi một chút," nhưng c̣n biến động và bản chất như thế nào, tôi nghĩ chúng ta c̣n phải có thời gian."
'Đất nước bỏ ngỏ'
Nhà văn Vơ Thị Hảo băn khoăn về tham nhũng trong năm qua và hướng về những người bị 'tù oan' vào dịp năm mới này.
Từ Hà Nội, nhà văn Vơ Thị Hảo cho rằng năm 2011 là một năm "hết sức đáng buồn" đối với người Việt Nam, bà nói:
"Tôi cảm giác như là đất nước bị bỏ ngỏ. Sự tham nhũng lên đến tột đỉnh. Quyền lực nhóm đă cấu kết với những thế lực có quyền lực lớn ở trong bộ máy, hệ thống nhà nước, cho tới các tỉnh thành. Người ta đều thấy là không có ai thực sự muốn ngăn chặn nó. Tôi nghĩ rằng ngăn chặn tham nhũng, không phải là không thể ngăn chặn được," nhà văn b́nh luận.
"Tất cả quyền lực nằm ở những người lănh đạo đứng đầu đất nước, nhưng tôi cảm thấy chưa ai thực sự muốn ngăn chặn tham nhũng. Qua sự phá sản của hơn 50.000 doanh nghiệp trong năm 2011, có thể thấy những quyết định điều hành kinh tế hết sức bất thường làm tổn thương cho nền kinh tế rất lớn.
"Về mặt văn hóa, báo chí bị chặn, không cho nói đến những vấn đề cốt tử của người dân. Và cuối cùng báo chí vượt qua khó khăn bằng việc đưa tin những vụ 'cướp, giết, hiếp' rất nhiều.
"Đúng là một năm không có ǵ vui, nhưng có vui chăng th́ chỉ có điều là năm 2011 là năm mà người dân Việt Nam bắt đầu bộc lộ, bày tỏ thái độ của ḿnh. Họ dám xuống đường biểu t́nh, bày tỏ thái độ ôn ḥa, rất lịch sự và nhă nhặn về việc bảo vệ chủ quyền đất nước, trước nguy cơ ngoại xâm.
"Tôi thấy một số người Việt Nam đă bắt đầu biết thể hiện ḿnh. Biết bày tỏ quyền tối thiểu của con người. Nhưng họ lại bị đàn áp. Đó là sự đàn áp từ phía những người lănh đạo. Tôi thấy dù là ai th́ đó vẫn là sự tác trách và không được phép làm như vậy.""Một năm không có ǵ vui, nhưng có vui chăng th́ chỉ có điều là năm 2011 là năm mà người dân Việt Nam bắt đầu bộc lộ, bày tỏ thái độ của ḿnh qua biểu tình"
Bà Vơ Thị Hảo
Về cảm nhận cho năm mới, nhà báo kiêm họa sỹ này chia sẻ: "Năm mới, tôi nghĩ tới những người ở trong tù bị tù một cách oan uổng. Họ bảo vệ đất nước, họ bày tỏ thái độ và Hiến pháp cho phép điều đó. Tôi nghĩ tới những người c̣n bị ở trong tù một cách oan uổng.
Và nếu muốn nói có một mong muốn ǵ đó cho năm mới, th́ tôi mong rằng năm mới đến và những người đồng bào của tôi, kể cả tôi nữa, phải có một nghị lực, phải nhớ lại, nghĩ lại rằng ḿnh vốn là con người. Chúng ta có c̣n b́nh thường không và c̣n là con người nữa không khi thấy những người cướp bóc của công, cũng như những kẻ cướp ngang nhiên đi lại trên đường và tước đoạt quyền sống, quyền mưu sinh của người khác," nhà văn Võ Thị Hảo đặt câu hỏi.
'Khía cạnh đáng mừng'
Một tiếng nói nữ giới khác, từ Viện Xă hội học, Viện Khoa học Xă hội Việt Nam, Thạc sỹ Phạm Quỳnh Hương, cho BBC biết cảm nhận của ḿnh:
"Tôi cảm thấy đáng lo là thực sự điều kiện kinh tế, giáo dục... nói chung hiện trạng của đất nước nói chung rất là thấp, so với khu vực và các nước khác trên thế giới.
"Tôi cảm thấy chưa ổn ở chỗ chính người dân Việt Nam và kể cả những người lănh đạo nữa chưa nh́n thấy rằng ḿnh 'ở thế thấp', nhiều người vẫn hoang tưởng về địa vị của ḿnh, cứ tưởng ḿnh ở thế cao, trong khi các nước ở chung quanh họ tiến rất nhanh. Cho nên không chú tâm vào sự phát triển," chuyên gia về các vấn đề đô thị và y tế của Viện Xă hội học nói."Khi người dân quan tâm đến các khía cạnh xă hội nhiều hơn, chứ không chỉ chú tâm vào làm kinh tế cho th́ cũng là một cách tốt hơn để xă hội tiến lên"
Bà Phạm Quỳnh Hương
Tuy nhiên, bà Phạm Quỳnh Hương, người có tham gia các cuộc biểu t́nh v́ Hoàng Sa - Trường Sa mùa Hè 2011 cũng cho rằng năm qua có một khía cạnh đáng mừng:
"Đáng mừng nhất tôi cảm thấy trong năm nay, có thể nói là có một cái ǵ đó cởi mở hơn trong cuộc sống của người dân, mặc dù hoàn cảnh của đất nước hiện nay cùng với xu thế suy thoái, về mặt kinh tế khó khăn, nhưng bù lại mọi người cũng nghĩ đến nhau nhiều hơn, cưu mang những người khó khăn hơn ḿnh và cũng nghĩ về cái chung nhiều hơn.
"Trong thời gian qua, nhiều người mải miết làm ăn kiếm tiền thật nhiều cho ḿnh, gia đ́nh ḿnh, nhưng bây giờ khi việc kiếm ăn khó khăn hơn, người ta chững lại và người ta b́nh tĩnh nh́n lại và cho rằng ḿnh có thể thể dừng lại để duy tŕ một mối quan hệ nào đấy, để cho xă hội được b́nh ổn hơn.
"Và khi người dân quan tâm đến các khía cạnh xă hội nhiều hơn, chứ không chỉ chú tâm vào làm kinh tế cho chính ḿnh hay gia đ́nh ḿnh, th́ cũng là một cách tốt hơn, điều kiện tốt hơn để xă hội tiến lên trong thời gian tới," nhà nghiên cứu nói với BBC.
Theo BBC
Cảm quan và dự báo cho Việt Nam 2012
