TRIPOLI - Nhiều nguồn của tân chính phủ ở Libya quả quyết: C̣n ít nhất 37.000 tù nhân của chế độ Gaddafi cho tới nay vẫn mất tích. Nhiều người được t́m thấy quá trễ để rồi không cứu kịp sự sống của họ.
Một người trong guồng máy an ninh của chính phủ lâm thời Libya (NTC) hôm qua đă kể lại với thông tấn xă NTB: “Chúng tôi t́m thấy họ trong các thùng công-ten, ở dưới hầm của các ṭa thuộc chính quyền và ở các xà lim bí mật. Mới đây, chúng tôi cũng đă t́m thấy thêm hơn 400 người dưới một ṭa nhà của viện đại học Tripoli. Quả thật may mắn là họ vẫn c̣n sống, chỉ có 40 người đă quá kiệt sức. Nhưng bạn thử tưởng tượng xem, làm sao người ta có thể chịu đựng nổi khi bị giam giữ trong các công ten chật chội dưới khí hậu nóng nực như thế này”.
Nhân vật trên đây vốn cũng có một dĩ văng liên hệ với ngành t́nh báo của chế độ Gaddafi, nhưng bây giờ không muốn xưng danh tính.
Cách nay không đầy tuần lễ, nguồn của NTC thông tin rằng có khoảng 60.000 người đă bị chế độ độc tài bắt giữ trong mấy tháng qua, nhưng mới chỉ có chừng 50.000 được các lực lượng nổi dậy giải thoát. Công việc t́m kiếm tù nhân rất vất vả và đ̣i hỏi kiên nhẫn, nhưng tiếp tục c̣n rất nhiều người vẫn mất tích. Nguồn của thông tấn xă NTB ước lượng hiện ít nhất c̣n khoảng 37.000 người. Al-Mahdi El Harati, chỉ huy trưởng sư đoàn Tripoli của các lực lượng cách mạng b́nh phẩm ngay: “Đó là một mức ước lượng quá thấp. Cá nhân tôi tin rằng c̣n cao hơn thế nhiều”. Đương sự giăi bầy thêm: “Chúng ta phải tính là một số người thật sự đă bị chôn sống trong các xà lim ở dưới ḷng đất khiến người ta phải t́m kiếm thật nhiều. Việc t́m kiếm diễn ra liên tục, tuy nhiên chúng tôi cũng lệ thuộc vào những điều chỉ điểm của dân chúng để biết những nơi đâu mà chúng tôi phải điều tra”.
Chính phủ chuyển tiếp (NTC) hy vọng là các cảnh sát viên, quân nhân và các nhân viên t́nh báo bị bắt sẽ kể lại trong các cuộc thẩm vấn về những sự bí mật của họ, nhờ thế mà có thể t́m kiếm các tù nhân.
* Hầm xương cốt tù nhân của chế độ đă 31 năm nay
Các tù nhân tử vong đă chẳng bao giờ được chôn cất. Và gia đ́nh họ cũng chẳng bao giờ được tin tức về những ǵ đă xẩy ra cho họ.
Đă 31 năm những xương cốt của một số đông tù nhân bị giết mà nay các lực lượng dân quân nổi dậy mới vừa t́m thấy qua việc lục soát một cách có hệ thống và lâu dài ở trong tất cả ṭa nhà của chính quyền. Nhà xác này đă được khám phá ở gần một ṭa nhà thuộc về một trong các lực lượng an ninh của nhà độc tài Gaddafi.
Sĩ quan chỉ huy trưởng Al-Mahdi El Harati của phe kháng chiến nhận định: “Đối với tôi, thật t́nh khó khăn để tin là sự kiện này là có thật. Nhưng các tài liệu mà chúng tôi đă t́m thấy cùng với những xương cốt ấy ở dưới hầm lạnh lẽo này, cho biết đây là những người đă bị giết vào năm 1980”.
Và: “Lại một lần nữa chúng tôi chứng kiến sự tàn bạo của chế độ. Tôi nghĩ đến các gia đ́nh vốn đă cả hơn mấy chục năm nay chờ đợi một cách vô vọng tin tức từ những người thân yêu của ḿnh”. Nói xong, ông El Harati nhẹ lắc đầu như muốn giấu nỗi cảm xúc của ḿnh. Nay ông giữ chức chỉ huy tối cao về quân sự ở thủ đô Tripoli.
* Cựu cảnh sát viên trở lại... xin việc
Ở bên ngoài ṭa nhà t́nh báo quốc nội của cựu chế độ Gaddafi mấy ngày nay diễn ra quang cảnh những đám đông xếp hàng dài chờ đợi. Đây là những cựu cảnh sát viên và các cựu sĩ quan t́nh báo đang mong muốn ghi tên xin việc nơi tân chính quyền cách mạng. Một trong các đương sự xác nhận như vậy nhưng lại không dám cho biết tên hoặc để phóng viên chụp h́nh.
Kư giả Jorgen Lohne của nhật báo Aftenposten hỏi: “Thế các anh không sợ bị bắt về các vụ tấn công mà các anh đă phạm lỗi hả?”
Một người khác trả lời: “Không. Có thể nói như sau: Một khi ông bạn đứng xếp hàng thế này, ắt là ông bạn đă không làm điều ǵ tệ hại đến độ bị cáo buộc hay bị đưa ra ṭa. Những người vi phạm các cuộc tấn công và luật pháp th́ đă đào tẩu hoặc vẫn bám theo họ để tiếp tục chiến đấu cho Gaddafi”. Sau đó người này tự xác nhận ḿnh là một nhân viên hoàn toàn mới trong ngành t́nh báo khi cuộc cách mạng bộc phát. Đương sự quả quyết bổ túc: “Tôi đă trốn đi ngay rồi chiến đấu cùng với các lực lượng kháng chiến trong nhiều tháng nay”.
* Công vụ
Ở một ngả tư xa lộ nhộn nhịp của thủ đô, một cảnh sát viên trong bộ đồng phục trắng đă trở lại làm việc. Ông ta điều khiển giao thông cho xe cộ qua lại trật tự. Đây là một cảnh tượng ngày một quen thuộc hơn ở Tripoli trong tuần lễ qua. Công tác của các nhân viên công lực đă đến đúng lúc. Nay sự giao thông đă gia tăng khi nhiều người hơn mua được xăng nhớt với giá cả b́nh thường.
Dân chúng đă dám ra đường ngày một đông hơn. Cuối tuần qua là cả một quang cảnh đặc biệt của phụ nữ và con cái của họ. Nhiều khuôn mặt vui tươi xuất hiện. Một bà với vẻ lạc quan nói với NTB: “Điều khiến tôi vui là được thấy mọi sự đang dần dần trở lại với cuộc sống b́nh thường. Đặc biệt là tôi cảm thấy nhẹ nhơm và được an tâm khi thấy những cảnh sát viên của chế độ cũ nay xin ghi danh để khởi sự làm việc trở lại. Chúng tôi có xăng nhớt, và bây giờ cũng đă chấm dứt t́nh trạng bị cúp điện và rồi việc cung cấp nước cũng sắp được như xưa”.
Các nguồn trong NTC quả quyết rằng họ cảm nhận việc dân chúng tin tưởng và kính trọng chính quyền mới vốn đang nỗ lực mănh liệt để lo sao mọi công vụ sớm được đâu vào đấy.
* Rác rưới
Một trong những thực tế đă thật sự chậm trễ là việc giải quyết rác rưới. Thế nhưng từ sáng hôm qua người ta đă có thể trông thấy các nhân viên vệ sinh trong bộ đồng phục vàng khởi sự làm việc ở các chân những bức tường, nơi đây từng núi bịch rác xông mùi hôi thối nồng nặc dưới ánh mặt trời như lửa thiêu đốt suốt trong mấy tuần lễ qua.
Vẫn là những công nhân ngoại quốc vốn đến từ miền Nam của Phi Châu, đă “bao thầu” loại công việc này ở Libya. Cũng cần thêm rằng nhiều người trong họ trước đây đă bị cưỡng bức gia nhập các lực lượng của Gaddafi và bị ép buộc trở thành các tay súng bắn sẻ. Những người này có thể đă bỏ trốn hoặc bị câu lưu, trong khi các đồng nghiệp tay không vấy máu nay lại tiếp nhận công việc quan trọng là thu dọn rác rưởi ở thủ đô Tripoli.
* Bơm hiện kim vào Libya
Đài BBC hôm qua viết, chính quyền Anh đă giải tỏa 950 triệu “pound” - hay khoảng 1,5 tỉ đô la - trong số những phương tiện của Libya vốn đă bị “đóng băng” ở vương quốc này kể từ ngày cuộc nổi dậy mở màn vào tháng Hai năm nay.
Theo Reuters, một phát ngôn viên của chính phủ Anh nói rằng trong ṿng ít ngày nữa, số hiện kim này sẽ được chuyển vào các “minibanks” trên khắp lănh thổ Libya. Những ngân khoản này cũng sẽ được sử dụng để trả lương cho các công chức. Hầu hết họ đă không nhận được lương bổng trong nhiều tháng qua.
Ngoại Trưởng Anh William Hague tuyên bố kế hoạch này thực hiện một bước tiến lớn lao trong công việc mang lại sự giúp đỡ cần thiết cho dân chúng Libya.
Ủy ban đặc trách việc trừng phạt của Liên Hiệp Quốc (LHQ) từ Thứ Ba tuần trước đă khai thông việc giải tỏa tiền bạc theo lời đề nghị của Anh quốc. T́nh trạng thiếu tiền bạc đă trở thành một vấn đề trong suốt cuộc tranh chấp ở Libya, và đă khiến cảnh tượng khách hàng xếp hàng không ngừng dài thêm trước các ngân hàng để cầu mong rút được tiền. Chính phủ lâm thời đă nhiều lần xác quyết là họ đă nắm được sự kiểm soát trong các lănh vực.
Kể từ ngày cuộc xung đột ở Libya bộc phát, khoảng 150 tỉ đô la của Gaddafi và của giới thân cận ông ta đă bị “đóng băng” ở ngoại quốc. Nhiều quốc gia nay đă yêu cầu ủy ban đặc trách việc trừng phạt của LHQ “mở cửa” các phương tiện của Gaddafi cho phe nổi dậy. Hoa Kỳ đă giải tỏa 1,5 tỉ Mỹ kim. Cuối tuần vừa qua, một phát ngôn viên của chính quyền Pháp nói với Reuters là quốc gia này đă yêu cầu giải tỏa 1,5 tỉ euro trong tổng số phương tiện của Libya.
Trong khi đó chính phủ lâm thời Libya xin được tiếp cận 5 tỉ đô la vốn bị “đóng băng” ở ngoại quốc. Tiền này sẽ được dùng vào việc tái thiết các cơ sở thiết yếu trong nền kỹ nghệ dầu hỏa vốn b́nh thường vẫn chiếm tới 70 phần trăm lợi tức của đất nước.
Như Viễn Đông đă đăng tin, các nhà lănh đạo trên thế giới Thứ Năm tuần trước đă hội họp ở Paris để bàn luận về tương lai của Libya. Dưới sự điều hành của Pháp và Anh, mục đích của hội nghị thượng đỉnh này là phối hợp việc tái xây dựng kinh tế và chính trị của Libya. Nhiều đại cường quốc hy vọng được bảo đảm những quyền lợi thương mại ở nước này. NTC của Libya đă hứa là những quốc gia vốn đă yểm trợ đắc lực phe nổi dậy, sẽ được trọng thưởng.
Nga và Trung Cộng, hai nước đă không ủng hộ chiến dịch quân sự ở Libya lại cũng không công nhận NTC là chính phủ hợp pháp của Libya, nay cũng t́m cách “chen chân” vào tổng số 60 quốc gia và các tổ chức quốc tế trong hội nghị ấy.
* Thành phố quê quán của Gaddafi bị bao vây chặt chẽ hơn
Các cuộc điều đ́nh giữa NTC với các thành phần ủng hộ Gaddafi đă chấm dứt hôm Chủ Nhật mà không đạt được kết quả nào. Bởi thế cuộc tấn công của phe nổi dậy sắp diễn ra. Mahmoud Abdul Aziz, người điều hành việc đàm phán, xác nhận là Sirte, thành phố quê quán của Gaddafi đă bị siết chặt hơn. Chiều Chủ Nhật (giờ địa phương) ông này tiết lộ với đài Al Jazzera: “Chúng tôi đă sẵn sàng từ 3 chiến tuyến, Bắc, Đông và Tây. Thời gian của họ đă qua rồi. Sự quyết liệt sẽ diễn ra trong ṿng 24 tiếng nữa”.
T́nh h́nh kể như bế tắc và rất căng thẳng, nhưng theo BBC, một trong những thành viên đàm phán của NTC, Abdullah Kenchil, vẫn hy vọng có một giải pháp trong ṿng Thứ Hai.
Phóng viên của BBC loan tin là một tin đồn rằng hơn 10 thanh niên ở trong thành phố này đă bị bắt giữ rồi bị giết, khiến cho việc đàm phán trở nên khó khăn hơn nữa. Các chi tiết bao quanh những ai chịu trách nhiệm về sự kiện này, tạm thời chưa được biết.
* Dùng người làm khiên đỡ đạn
Một khi không đạt được sự thỏa thuận nào th́ một số đông thường dân trong thành phố ắt bị lâm nguy. Một trong những nỗi lo sợ rộng lớn là phe nổi dậy sẽ thực hiện một cơn sốt trả thù đối với những phần tử ủng hộ Gaddafi ở cả hai thành phố c̣n lại Bani Walid và Sirte. Tại hai nơi này, nhân số trung thành của chế độ cũ rất đáng kể, bởi họ thuộc về bộ tộc của Gaddafi.
Ông Kenchil xác quyết rằng thông điệp chính nằm trong các cuộc đàm phán và quan trọng hơn là những ǵ sức mạnh quân sự có thể làm: “Chúng tôi không muốn sự ǵ xẩy ra cho người nào ở Bani Walid. Chúng tôi ao ước tiến vào thành phố một cách yên ổn và dân chúng được an toàn. Nếu không, e rằng người ta có thể bị dùng làm khiên đỡ đạn hoặc phải đứng trước cơn sốt trả thù”.
Ở Tripoli cũng diễn ra tin đồn là có những vụ hành quyết công khai các quân nhân thuộc lực lượng của Gaddfi, bất chấp lời kêu gọi của tân chính phủ là phải tránh việc trả thù. Những sĩ quan chỉ huy trưởng thông báo rằng tất cả những người ra đầu hàng đều được đối xử đàng hoàng và được hưởng một tiến tŕnh pháp lư công b́nh.
* Thời hạn tới Thứ Bẩy này
Trong khi đó, lực lượng do Il Ranci El Jeddiq chỉ huy, đă chế ngự một địa điểm quan trọng, chỉ cách Bani Walid 60 cây số. Ông này tuyên bố với thông tấn xă NTB: “Chúng tôi vẫn duy tŕ thời hạn mà chính phủ chuyển tiếp đă ban hành đối với Bani Walid và Sirte. Thời hạn này là Thứ Bẩy tới đây” (ngày 10 tháng 9).
Sirte sẽ bị cô lập hóa trong trường hợp Bani Walid thất thủ. Và như thế phe nổi dậy sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn. Mohammed Zawawi, một phát ngôn viên của tân chính phủ tŕnh bầy: “Thành phố này không có tầm quan trọng nào về kinh tế, và chúng tôi không muốn mất sinh mạng nào để đánh chiếm thành phố ấy. Chúng tôi có thế cắt đứt đường tiếp tế và chờ đợi thêm một tuần lễ nữa”.
Người ta suy đoán ngoài những người con của Gaddafi và chỉ huy trưởng ngành t́nh báo Abdullah al-Senussi, có thế cả nhà độc tài thất sủng Muammar Gaddafi cũng ẩn trú trong thành phố Bani Walid, nơi cách thủ đô Tripoli chừng 150 cây số.
Chỉ huy trưởng của các lực lượng nổi dậy quả quyết rằng họ đă bao vây chặt chẽ Bani Walid; không ai có thể ra, vào thành phố này. Một đại gia đă hứa phần thưởng 1,3 triệu đô la cho ai giết được Muammar Gaddafi hay bắt được đương sự.
* Con của Gaddafi đă đào tẩu khỏi Bani Walid
Hôm qua Thứ Hai, phóng viên Sur Turton của đài Al Jazeera, loan tin: “Các dân quân nổi dậy hiện chỉ c̣n 7 cây số cách Bani Walid. Tiếng súng nổ giao tranh giữa hai bên đă khởi sự khốc liệt”.
Thế nhưng theo đài BBC, hai người con của Gaddafi, Sail al-Islam và Mutassim Gaddafi đă tẩu thoát khỏi thành phố này mà măi chiều Thứ Bẩy họ c̣n ở lại cho tới khi các cuộc đàm phán bị tan ră. Chủ tịch NTC, ông Mustafa Abdul Jalil nói với đài BBC: “Hai người nay đă ngăn chận các cuộc đàm phán; nay th́ họ đă đi khỏi Bani Walid”.
Nhân vật điều hành việc thảo luận của NTC, ông Abdullah Kamshil cũng xác nhận với nhật báo Anh The Guardian là 2 người con của Gaddafi đă đi thoát, nhưng 2 người con khác và phát ngôn viên của Gaddafi, Moussa Ibrahim, th́ vẫn c̣n ở lại trong thành phố này.
Theo ông Kamshil, những người trung thành với Gaddafi đă muốn rút lui khỏi Bani Walid hôm Chủ Nhật, nhưng họ chỉ được phép với điều kiện không mang theo vũ khí. Họ đă không đồng ư. Phần đông họ thuộc bộ tộc Warfalla và lo sợ cho sinh mạng của ḿnh.
* Phe nổi dậy đă chiếm hầu hết Bani Walid
Ahmed Bani, phát ngôn viên của chính phủ lâm thời hôm qua Thứ Hai đă xác nhận: “Đă xẩy ra cuộc đụng độ ở Bani Walid. Phe kháng chiến đă chiếm được sự kiểm soát hầu hết thành phố này”. Trong một cuộn băng video mà nhật báo The Guardian hôm qua đă cho tŕnh chiếu, ông Bani tuyên bố: “Tôi muốn quả quyết với các gia đ́nh của chúng tôi và với cộng đồng quốc tế là thành phố này sắp được giải thoát”.
Câu hỏi là quân số của lực lượng Gaddafi ở Bani Walid là bao nhiêu. Con số ước lượng đă không được đưa ra, nhưng một vài người quả quyết chừng 200 tay súng; những người khác lại cho rằng số phần tử trung thành với Gaddafi là 400 cộng với 600 thành viên trong lực lượng an ninh của Sail a-Islam. – (HM)
Hoài Mỹ/Viễn Đông
Tù nhân bị chế độ Gaddafi chôn sống
