Ba quân bài của châu Âu trong cuộc đua bảo vệ Greenland

[therealrtz]

“Thật không dễ nghĩ ra giải pháp khi mỗi sáng thức dậy lại đối mặt với những mối đe dọa mới” - Lars Lokke Rasmussen, Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch, nói hôm 14-1. Ông và đại diện ngoại giao Greenland khi đó vừa có cuộc gặp căng thẳng với người đồng cấp Mỹ Marco Rubio và Phó tổng thống JD Vance tại Washington.

Kể từ khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, Tổng thống Mỹ Donald Trump khơi lại mối quan tâm “chinh phục” Greenland. Ông Donald Trump khẳng định bất cứ thứ gì ngoài việc hòn đảo này “nằm trong tay Mỹ đều không thể chấp nhận được”, bởi Greenland “sẽ rơi vào tay Nga hoặc Trung Quốc”.

Việc tổng thống Mỹ can thiệp vào chủ quyền của một đồng minh NATO khiến châu Âu thấp thỏm và lo lắng. Không ai biết ý định sau cùng của ông Donald Trump là gì. Liệu Mỹ muốn chia rẽ người dân Greenland với Đan Mạch, mua chuộc người dân trên đảo, hay thậm chí hành động quân sự?

Giới chính trị gia châu Âu đang gấp rút tìm kiếm chiến lược đối phó. Tờ Economist nhận định họ có 3 lựa chọn: Xoa dịu, răn đe và đánh lạc hướng.

Giảm bớt lo lắng của ông chủ Nhà Trắng

Đây là ưu tiên hiện tại của châu Âu. Họ muốn nhấn mạnh vấn đề có thể giải quyết bằng những khuôn khổ pháp lý hiện tại. Ông Rasmussen cho biết một “nhóm cấp cao” sẽ được triệu tập để thảo luận về an ninh Bắc Cực. Trong NATO, Anh và Đức đề xuất sứ mệnh giám sát hải quân Arctic Sentry.

Trên thực tế, theo thỏa thuận ký kết với Đan Mạch năm 1951, Mỹ có thể đóng quân tùy số lượng trên Greenland. Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã thu hẹp quy mô triển khai quân sự, xuống còn dưới 200 binh sĩ tại một căn cứ duy nhất ở phía Tây Bắc hòn đảo.

Căn cứ này dùng cho hoạt động giám sát không gian và radar cảnh báo sớm. Greenland cũng nằm dưới sự bảo hộ an ninh của NATO .

Chuyên gia cho rằng những lo ngại về an ninh dường như bị thổi phồng quá mức. “Hiện tại không có lý do an ninh hợp lý để NATO triển khai sứ mệnh tại vùng biển Greenland” - Andreas Osthagen, chuyên gia về Bắc Cực tại Viện Fridtjof Nansen, nhận định.

Không có nhiều bằng chứng củng cố cho lập luận “Greenland đầy rẫy thuyền Nga và Trung Quốc” như ông Donald Trump tuyên bố. Đồng thời, Đan Mạch phần lớn không hứng thú với đầu tư từ Trung Quốc.

Chuyên gia chỉ ra những vấn đề cấp bách hơn ở Bắc Cực nằm ở địa điểm khác, trong đó có Alaska.

Còn về các loại đất hiếm và khoáng sản, việc khai thác rất tốn kém. Các công ty Mỹ có thể xin giấy phép khai thác, song rất ít bên thực sự quan tâm.

Những lá bài cứng rắn

Dẫu vậy, những lập luận kể trên chưa đủ lay chuyển tổng thống Mỹ. Một cựu quan chức ngoại giao cho rằng việc đảm bảo quyền sở hữu Greenland thuộc một phần “nỗi ám ảnh về di sản” của ông Donald Trump.

Do đó, châu Âu cần xem xét những lựa chọn khác: Ngăn ông Donald Trump chiếm Greenland. Một số ý kiến cứng rắn chỉ ra cần đình chỉ điều khoản trong thỏa thuận thương mại gần đây giữa EU và Mỹ, hoặc gây sức ép lên các công ty công nghệ Mỹ.

Táo bạo hơn nữa là đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ ở châu Âu hoặc bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ.

Tuy nhiên, Jeremy Shapiro - Giám đốc nghiên cứu của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu - nhận định những đề xuất này mang tính trả đũa hơn là răn đe, đồng thời sẽ vấp phải nhiều rào cản.

Ông cho rằng tốt nhất nên xem xét những hành động thay đổi cách tính toán của Nhà Trắng. Ví dụ, châu Âu có thể thiết lập quân đội hiện diện luân phiên ở Greenland, cam kết trừng phạt các công ty Mỹ khai thác khoáng sản Greenland nếu người dân chưa đồng thuận, hoặc vận động hành lang các đảng viên Cộng hòa ôn hòa.

Khi cuộc họp ở Washington bắt đầu, Đan Mạch tuyên bố tăng cường hiện diện trên biển, trên không và trên bộ ở Greenland. Các đồng minh gồm Pháp, Đức và Thụy Điển cũng góp mặt. Hành động này mang tính biểu tượng, song châu Âu có đủ can đảm cứng rắn hơn nữa?

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron có quan điểm mạnh mẽ. Ngày 14-1, ông nói ông Donald Trump đang mạo hiểm gây ra “hàng loạt hậu quả chưa từng có”. Thủ tướng Đan Mạch Mette Fredriksen trước đây khá thận trọng, song giờ cảnh báo tấn công Greenland sẽ phá hủy NATO.

Hiện tại, hầu hết chính trị gia châu Âu dường như không muốn thúc ép. Một số ý kiến cho rằng việc châu Âu leo thang căng thẳng sẽ khiến khả năng ông Donald Trump kiểm soát Greenland cao hơn nữa.

Vấn đề Ukraine cũng là mối lo khác, khi đối đầu Nhà Trắng có nguy cơ phá hỏng lời đề nghị Mỹ cùng châu Âu đảm bảo an ninh cho Kiev sau thỏa thuận hòa bình.
Hy vọng cuối cùng

Hy vọng cuối cùng của châu Âu là ông Trump bị phân tâm khỏi mục tiêu này. Chiến dịch vận động Greenland độc lập để làm bước đệm liên kết hoặc sáp nhập với Mỹ đòi hỏi quy trình phức tạp. Bước đi này không phải thế mạnh của ông Donald Trump. Hành động quân sự đỡ phức tạp hơn nhưng dễ vấp phải phản đối từ Quốc hội hay người dân Mỹ.

Ông Donald Trump đang đối mặt với nhiều vấn đề, từ bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tới đến Iran. Economist cho rằng có lẽ ông Trump hùng hồn tuyên bố như vậy vì muốn buộc Đan Mạch ký thỏa thuận an ninh hoặc khai thác mỏ. Hoặc ít nhất, đó chỉ là những gì châu Âu hy vọng.