Chương trình phòng thủ tên lửa Liên Xô (kỳ 1)

Kể từ khi các loại tên lửa đạn đạo ra đời thì cũng là lúc các cường quốc quân sự tính đến phương án đánh chặn những vũ khí nguy hiểm đó.

Liên Xô là một trong những quốc gia đi đầu trong công nghệ phòng thủ chống tên lửa đạn đạo.

Thực tế, ý tưởng về hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo (anti ballistic missile - ABM) đã được Mỹ nhen nhóm ngay từ năm 1946 với mục đích đối phó các loại tên lửa tương tự V-2 của phát xít Đức.

Tên lửa đánh chặn V-1000.

Đối với Liên Xô, công việc này chỉ thực sự bắt đầu năm 1948 khi Viện nghiên cứu NII-4 “tìm hiểu” khái niệm ABM.

Năm 1953, các sỹ quan cao cấp Hồng Quân đề nghị Ủy ban Trung Ương Đảng Cộng Sản Liên Xô xem xét phát triển hệ thống ABM chống lại mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) của Mỹ.

Ngày 17/8/1956, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô quyết định cho phép nghiên cứu thiết kế hệ thống ABM.

Các hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạo đạo (ABM) Liên Xô:

Hệ thống A - System A

Nhiệm vụ đầu tiên cho các tổ hợp công nghiệp quốc phòng Liên Xô là thiết kế chế tạo hệ thống ABM thử nghiệm nhằm xác nhận và làm rõ “khái niệm”. Trung tâm thử nghiệm được xây dựng ở Sary Shagan (thuộc Kazakhstan), tới ngày nay đây vẫn là nơi diễn ra các chương trình thử nghiệm ABM của Nga.

Hệ thống ABM thử nghiệm được đặt đặt tên hiệu là “System A”, được xây dựng từ năm 1959. System A bao gồm một loạt thành phần nằm rải rác trong phạm vi Sary Shagan, kết nối với nhau thông qua mạng lưới tín hiệu vô tuyến.

“Trái tim” System A là radar cảnh báo sớm tầm xa Dunai-2 có tầm hoạt động tới 1.200 km. Sau này, Dunai 2 được thay thế bởi Dunai-3UP (biến thể thử nghiệm của radar Dunai-3U dành cho ABM-35).

Cả hai loại radar Dunai-2 và Dunai-3 cùng được xây dựng để thực hiện các cuộc kiểm tra thông số kỹ thuật. Tới ngày nay, chúng đều đã bị dỡ bỏ nhưng các tòa nhà điều khiển kiểm soát radar vẫn còn đó.


System A trang bị tên lửa đánh chặn V-1000, tên lửa thiết kế với hai tầng nhiên liệu, đặt trên bệ phóng cố định. V-1000 có tầm bắn 300 km và độ cao bay tiêu diệt mục tiêu 25.000 mét.

V-1000 lắp đầu đạn thuốc nổ mạnh, trong đầu đạn chứa 16.0000 viên bi vật liệu Cacbua – Vonfram gắn vào khối thuốc nổ TNT. Tên lửa nhận các lệnh dẫn đường từ hai radar phát hiện/theo dõi RSV-PR và RTN.

Ngày 4/3/1961, lần đầu tiên hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo System A đã đánh chặn thành công tên lửa đạn tầm xa R-12. Chỉ 22 ngày sau, tên lửa V-1000 tiếp tục bắn hạ tên lửa đạn đạo tầm ngắn R-5. Sau đó, Liên Xô còn thử nghiệm thêm một vài lần để chứng minh hiệu quả của hệ thống và hoàn tất “khái niệm” ABM.

A-35 (ABM-1)

Năm 1960, Trung Ương Đảng Cộng Sản Liên Xô ra quyết định phát triển và triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo A-35, mục đích là bảo vệ thủ đô Moscow trước các cuộc tấn công của tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM).

Ban đầu, quân đội Liên Xô triển khai System A để bảo vệ Moscow. Toàn hệ thống gồm: 8 radar cảnh báo sớm chống tên lửa đạn đạo, radar kiểm soát chiến đấu Dunai-3U (sử dụng cho A-35), 32 bệ phóng tên lửa đánh chặn V-1000.

Trong quá trình phát triển, OKB Fakel nhận ra rằng V-1000 không thể là tên lửa đánh chặn lý tưởng cho hệ thống A-35 và họ đã phát triển loại tên lửa đánh chặn mới.

Năm 1964, quanh Moscow chỉ còn 16 bệ phóng V-1000 nhưng bù lại loại tên lửa này được lãnh đạo Liên Xô đồng ý lắp đầu đạn hạt nhân.

Tên lửa đánh chặn A-350Zh thuộc ABM A-35.

Biến thể thử nghiệm A-35 được gọi tên là hệ thống Aldan, bắt đầu xây dựng ở trung tâm Sary Shagan từ năm 1967.

Trong khu vực này các hạng mục chính được dựng lên gồm các radar, bệ phóng cố định lắp tên lửa đánh chặn mới do OKB Fakel chế tạo.

Tên lửa đánh chặn trang bị cho hệ thống A-35 là loại A-350Zh. Đây là thế hệ tên lửa đánh chặn hai tầng nhiên liệu (nhiên liệu rắn và nhiên liệu lỏng), tầm bắn tối đa 350 km, mang đầu đạn hạt nhân. A-350 đặt trên bệ phóng cố định.

Dự kiến, hệ thống A-35 bảo vệ Moscow gồm 8 khu vực bố trí tên lửa, tuy nhiên, giai đoạn xây dựng khác nhau nên đến khi công việc dừng lại chỉ có 4 khu vực hoàn thành.

Mỗi điểm gồm: 8 bệ phóng tên lửa A-350Zh, 2 radar theo dõi và 1 radar dẫn đường.

Trong quá trình triển khai sử dụng A-35 thì những người thiết kế nhận ra, hệ thống này cực kỳ hiệu quả khi đối phó với tên lửa đạn đạo mang một đầu đạn, nhưng lại không phù hợp với mục tiêu là tên lửa mang nhiều đầu đạn.

Dat Viet

Các thế hệ tên lửa đạn đạo trên thế giới phát triển không ngừng, để đối phó với mối nguy tên lửa từ Mỹ, Liên Xô thực hiện nhiều chương trình phát triển ABM mới.

A-35M (ABM-1B)

A-35M là phiên bản nâng cấp của A-35. Công tác thử nghiệm A-35M bắt đầu năm 1977 và tới năm 1978 đưa vào hoạt động thay thế A-35 bố trí bảo vệ thủ đô Moscow. Hệ thống này được mong đợi là sẽ đánh chặn được các loại tên lửa đạn đạo liên lục địa trang bị hệ thống đối phó chống ABM (như là bộ gây nhiễu hoặc mồi bẫy).

Sơ đồ bố trí hê thống A-35M.

Hệ thống A-35M bố trí các radar cảnh báo sớm, radar kiểm soát chiến đấu Dunai-3M, tên lửa đánh chặn A-350R.

Kể từ khi đưa vào biên chế, A-35M đóng vai trò quan trọng trong hệ thống phòng thủ bảo vệ Moscow. Một số điểm phóng tên lửa đánh chặn A-350Zh chuyển đổi thành A-350R. A-35M hoạt động cho tới khi A-135 hoàn thành đầu những năm 1990.

Điểm đáng nghi ngại của A-35M là tên lửa đánh chặn không nằm trực tiếp trên bệ phóng mà được lưu trữ ở một cơ sở gần đó. Trên bệ phóng chỉ là các ống phóng tên lửa giả, khi có lệnh chiến đấu các tên lửa sẽ được nạp nhiên liệu, lắp đầu đạn vận chuyển tới bệ phóng.

Thực tế, động cơ nhiên liệu lỏng thường không được đánh giá cao, dễ bay hơi và không ổn định, có thể gây ra vụ nổ nhiên liệu khủng khiếp “góp phần” phát tán chất phóng xạ ra bên ngoài môi trường.

Taran ABM

Hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo Taran được đề xuất năm 1963. Taran được trang bị tên lửa đánh chặn UR-100PRO, đây là biến thể của tên lửa đạn đạo liên lục địa UR-100 (SS-11 Sego). UR-100PRO lắp đầu đạn hạt nhân 10 Megaton để tiêu diệt mục tiêu nguy hiểm ở tầm xa.

Radar kiểm soát hỏa lực độc đáo Don-2N.

Dự kiến, Liên Xô sẽ chế tạo radar kiểm soát hỏa lực TSSO-S và đặt ở gần Leningrad. Năm 1964, dự án chính thức hủy bỏ và không có bất kỳ radar TSSO-S nào được xây dựng.

Aurora (ABM-X-2)

Aurora là hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia được phát triển bổ sung cho hệ thống A-35 bảo vệ Moscow. Hệ thống được triển khai với hai loại tên lửa đánh chặn tầm xa A-900 và tầm ngắn A-351 (cả hai đều là biến thể tên lửa A-350Zh), radar kiểm soát hỏa lực 5N24 Argun.

Năm 1967, dự án Aurora hủy bỏ, nhưng radar Argun vẫn còn tồn tại cho tới ngày nay ở trung tâm thử nghiệm Sary Shagan. Theo tạp chí Jane Defence, radar Argun đã được sử dụng cho các hoạt động thử nghiệm vũ khí chống vệ tinh.

S-225 (ABM-X-3)

S-225 là hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo di động được hi vọng trở thành vũ khí phòng thủ khu vực chống lại các cuộc tấn công hạn chế của 1-2 tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM).

Tên lửa đánh chặn tầm xa SH-11 (51T6).

S-225 được phát triển trong giai đoạn 1965-1978, thành phần hệ thống bao gồm: radar mảng pha RSN-225 làm nhiệm vụ theo dõi mục tiêu và dẫn đường cho tên lửa; hai loại tên lửa đánh chặn tầm xa 5Ya27 (V-825) và tầm ngắn 5Ya26 (PRS-1); trung tâm truyền tải lệnh dẫn đường tới tên lửa.

Theo kế hoạch ban đầu, S-225 sẽ tiếp nhận dữ liệu mục tiêu từ hệ thống radar cảnh báo sớm Dnestr-M. Năm 1978, dự án S-225 bị đình chỉ.

A-135 (ABM-4)

Để tiếp tục nâng cao sức mạnh bảo vệ thủ đô Moscow trước các loại tên lửa đạn đạo tối tân từ phương tây, năm 1968 Liên Xô tiến hành phát triển hệ thống ABM A-135.

Nguyên mẫu A-135 được xây dựng ở Sary Shagan năm 1974. Trong giai đoạn 1976-1980, A-135 trải qua các bài kiểm tra khắt khe để đánh giá đầy đủ tham số hiệu suất hoạt động. A-135 chính thức đưa vào hoạt động năm 1989.

Thành phần chính của A-135 gồm: radar kiểm soát chiến đấu Don-2N; tên lửa đánh chặn tầm ngắn SH-08 (Gazelle) và tên lửa đánh chặn tầm xa SH-11 (Gorgon).

Radar kiểm soát hỏa lực RSN-225.

“Trái tim” hệ thống A-135 là radar mảng pha 5V20 Don-2N. Don-2N thiết kế theo kiểu kim tự tháp chóp cụt, hình dáng kỳ lạ. Để xây dựng Don-2N Liên Xô phải tiêu tốn 32.000 tấn sắt thép, 50.000 tấn bê tông, 20.000 dây cáp điện và hàng trăm km đường ống các loại.

Bốn mặt phẳng hình thang Don-2N là khung trạm phát sóng và xử lý tín hiệu, các hình tròn ở mỗi mặt là ăng ten mảng pha phần tử thụ động.

Tên lửa đánh chặn tầm ngắn SH-8 (hay còn gọi là 53T6) được triển khai ở năm vị trí (gồm 68 giếng phóng) bao bọc thủ đô Moscow. SH-8 là tên lửa hai tầng nhiên liệu, sử dụng vật liệu nhẹ có độ bền cao để giúp cho SH-8 “vượt qua” nhiệt độ sinh ra khi bay với tốc độ Mach 10. SH-8 có tầm bắn tối đa 80 km, trang bị đầu đạn hạt nhân 10 kiloton.

Tên lửa đánh chặn tầm xa SH-11 (hay còn gọi là 51T6) được triển khai ở hai vị trí bảo vệ thủ đô Moscow. SH-11 là tên lửa ba tầng nhiên liệu, tầm bắn 350 km, trang bị đầu đạn hạt nhân 1 Megaton.

Hiện tại, cả hai loại tên lửa đánh chặn này đều đã gỡ bỏ đầu đạn hạt nhân và thay vào đó bằng đầu đạn thuốc nổ thông thường.

Dat Viet

Bộ trưởng Bộ quốc phòng Nga, ông Anatoly Serdyukov cho biết, có thể Nga sẽ mua các loại súng trường tấn công nước ngoài nhằm thay thế AK-47.

Theo ông Anatoly Serdyukov, nước Nga đang muốn xây dựng quân đội của mình hiện đại, thiện chiến hơn. Vì vậy, các loại súng trường tấn công cần góp phần nâng cao sức chiến đấu của binh lính, trong đó, một tiêu chí quan trọng là độ chính xác.

Súng trường AK là sản phẩm bất hủ của nền quốc phòng Nga.

Dù mang lại hỏa lực mạnh, độ tin cậy cao nhưng nhược điểm chính của AK-47 là độ chính xác thấp khi bắn ở tốc độ liên thanh, độ chụm của hỏa lực tản mát khá nhiều, không phù hợp với nhiều chiến thuật chiến tranh hiện đại. Mặt khác AK-47 đang là vũ khí ưa thích của các lực lượng khủng bố.

Tuy nhiên, nhiều người cho rằng, AK-47 là sản phẩm hoàn hảo và phù hợp với quân đội Nga, thậm AK-47 còn là biểu tượng của cả nước. Điều này khiến dự định trên của Bộ Quốc phòng Nga có thể gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ.

Súng AK-47 ra mắt năm 1947, được coi là một niềm tự hào, kiêu hãnh của công nghiệp quốc phòng Liên Xô. Đây là loại súng trường tấn công hiện đại đầu tiên.

Nga đang thực hiện một kế hoạch 5 năm, với chi phí lên tới 12 tỷ USD, với mục đích nghiên cứu sản xuất từ công nghệ vũ khí của nước ngoài. Việc trao đổi mua bán giữa các bên có liên quan bao gồm: mua của Pháp 4 tàu đổ bộ lớp Mistral, mua máy bay không người lái của Israel, xe bọc thép của Italy... và nhiều hạng mục khác.

Các công ty của Nga khẳng định, họ có thể nhanh chóng nắm bắt công nghệ kỹ thuật của nước ngoài, từ đó chế tạo ra sản phẩm tương tự. Tuy nhiên, "sao chép" hay "học mót" công nghệ chế tạo vũ khí không phải là truyền thống của ngành công nghiệp quốc phòng Nga.

Dat Viet