Iran nói bắn hạ F-18 Mỹ và hàng loạt UAV: Cục diện không chiến thay đổi ra sao?

[PinaColada]

Iran tuyên bố bắn rơi F-18 Mỹ, F-35 bị trúng đạn và gần 200 UAV bị tiêu diệt, làm dấy lên lo ngại về sức mạnh phòng không và bước ngoặt chiến sự Trung Đông.


Máy bay F-18E Super Hornet của Hải quân Mỹ tại Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti, Jordan, thuộc Phi đội Chiến đấu Cơ 25. Ảnh: MW.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 25/3 tuyên bố đã bắn hạ một tiêm kích hạm F-18E/F Super Hornet của Hải quân Mỹ, với đoạn video được công bố cho thấy máy bay bị phá hủy bởi một tên lửa phòng không tầm ngắn.

Chiếc máy bay bị bắn rơi trên khu vực hạt Chabahar và rơi xuống Ấn Độ Dương – nơi sự hiện diện hải quân Mỹ đang được tăng cường mạnh. IRGC cho biết đây là chiếc tiêm kích thứ tư của Mỹ và Israel bị bắn hạ bởi các hệ thống phòng không nội địa kể từ khi hai nước phát động chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2.

Thông tin này làm dấy lên khả năng các hệ thống phòng không nhập khẩu như S-300PMU-2 và Tor-M2 có thể đã được sử dụng trong các vụ bắn hạ khác. Các lực lượng bán quân sự thân Iran tại Iraq cũng tuyên bố chịu trách nhiệm cho nhiều vụ bắn rơi máy bay khác trong không phận Iraq.

Iran đồng thời tuyên bố đã bắn hạ một tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ trong không phận phía nam nước này vào ngày 22/3, và một chiếc F-16 Fighting Falcon của Israel một ngày trước đó. Trước đó, ngày 20/3, IRGC cho biết đã đánh trúng một chiếc F-16 khác trong không phận trung tâm Iran.

Đáng chú ý, ngày 19/3, Iran được cho là đã tấn công thành công một tiêm kích thế hệ thứ 5 F-35 Lightning II của Mỹ, gây thương tích cho phi công. Sau sự kiện này, các nguồn tin Iran cho biết Mỹ và Israel đã giảm đáng kể các đợt không kích sâu vào lãnh thổ Iran – một dấu hiệu cho thấy rủi ro tác chiến gia tăng ngay cả với các dòng máy bay hiện đại nhất.

Một số phân tích cho rằng việc thiếu hụt tên lửa hành trình và đạn đạo phóng từ trên không có thể buộc tiêm kích Mỹ và Israel phải bay sâu vào không phận Iran để sử dụng bom lượn tấn công mục tiêu, từ đó làm tăng nguy cơ bị bắn hạ.

Ngoài ra, Iran cũng đánh giá rằng số lượng máy bay không người lái (UAV) của Mỹ và Israel bị bắn hạ đã lên tới gần 200 chiếc. Các UAV này có giá trị rất khác nhau, từ drone tấn công giá dưới 100.000 USD cho tới các nền tảng trinh sát – tấn công cao cấp như MQ-9 Reaper, có giá hơn 150 triệu USD, với hơn một chục chiếc đã bị phá hủy trong chiến đấu.

Tổn thất lớn ở UAV phản ánh thực tế rằng các phương tiện không người lái thường có khả năng sống sót thấp hơn so với tiêm kích có người lái, đồng thời thường được sử dụng trong các nhiệm vụ xâm nhập sâu rủi ro cao, trong khi máy bay có người lái được triển khai thận trọng hơn.

Dù vậy, các chuyên gia nhận định thành công của hệ thống phòng không Iran đối với các mục tiêu có người lái vẫn còn tương đối hạn chế. Ngược lại, hệ thống phòng thủ của Mỹ, Israel và các đồng minh trước các cuộc tấn công tên lửa của Iran lại tỏ ra kém hiệu quả hơn, cho phép IRGC tấn công các mục tiêu giá trị cao trên khắp Trung Đông.

Trong khi đó, F-18E/F Super Hornet đã là xương sống của lực lượng tiêm kích Hải quân Mỹ trong gần hai thập kỷ. Đây là dòng tiêm kích thế hệ 4 nâng cấp, ban đầu được phát triển như một giải pháp chuyển tiếp giữa các máy bay thời Chiến tranh Lạnh như F-14, F-18C/D, A-6, A-7 và các nền tảng hiện đại hơn như F-35C hay tiêm kích thế hệ 6 trong tương lai.

Do sự chậm trễ trong chương trình F-35C, việc sản xuất F-18E/F đã được kéo dài thêm 12 năm kể từ 2015, giúp Hải quân Mỹ hiện sở hữu hơn 700 chiếc Super Hornet cùng biến thể tác chiến điện tử E/A-18G.

Tuy nhiên, ngoại trừ một số ít máy bay được nâng cấp lên chuẩn Block 3 với radar mảng pha điện tử hiện đại và hệ thống điện tử hàng không “4+”, phần lớn phi đội F-18E/F hiện bị đánh giá là đã lỗi thời và kém phù hợp trong các cuộc xung đột cường độ cao với các đối thủ có hệ thống phòng không tiên tiến.

Dù vậy, chi phí vận hành thấp và khả năng bảo trì đơn giản từng khiến Super Hornet trở thành “ngựa thồ” lý tưởng cho Hải quân Mỹ trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh.

VietBF@ sưu tập