Sự phát triển của công nghệ thông tin đă tạo điều kiện cho dân chúng Việt nam tham gia vào đời sống chính trị của quốc gia. Sự tham gia như thế là cần thiết cho một xă hội văn minh mà đảng cộng sản tuyên bố hướng tới.
Một phụ nữ buôn bán hải sản tại một chợ ở Hà Nội đang sử dụng iPad hôm 26/7/2013/AFP photo
Việc tranh luận về điều khoản số 258, bộ luật h́nh sự Việt Nam cho thấy một sự quan tâm đến chính trị của công chúng Việt Nam đă gia tăng đáng kể. Sự quan tâm này được phát triển nhanh chóng nhờ vào công nghệ thông tin với các bloggers, và mạnh mẽ hơn nữa trong vài năm gần đây với mạng xă hội. Nếu không có các điều kiện này th́ ắt hẳn những b́nh luận, những thông tin, những quan tâm tới chính trị quốc gia không nở rộ như trong thời gian qua, v́ các định chế chính trị ở Việt Nam không cho phép điều đó.
Một tác giả người Mỹ là ông Harold Lasswell trong một tác phẩm của ḿnh về chính trị viết cách đây rất lâu, năm 1936, đề cập đến chính trị như là một cuộc tranh giành giữa những người thuộc tầng lớp tinh hoa.
Thập niên 30 này cũng chứng kiến trận thanh lọc khổng lồ do Stalin thực hiện, trong một mô h́nh chính trị Soviet, hoài thai từ các ư tưởng của Marx và Lenin, rằng nền chính trị phải được hai giai cấp đông đảo nhất của xă hội là công nhân và nông dân thực hiện một cách chuyên chính (chuyên chế.)
Sau thế chiến thứ hai, Harold bổ sung những ư tưởng mới trong cách nh́n về chính trị, trong đó ông nghiên cứu rộng hơn đến những tác nhân như văn hóa và con người tác động lên nền chính trị. Cùng thời gian đó, mô h́nh Soviet được mở rộng sang Đông Âu, Trung quốc,…với sự khẳng định mạnh mẽ nền chuyên chính, mà sau đó đôi khi được gọi tên là nền dân chủ tập trung. Và điều đáng nói là trong mô h́nh này cuối cùng cũng h́nh thành một tầng lớp tinh hoa mà Milovan Djilas, nhân vật ly khai từng đứng hàng thứ hai của đảng cộng sản Nam Tư, gọi là giai cấp mới thống trị bộ phận c̣n lại của xă hội..
Sự tác động của văn hóa và con người trong các mô h́nh chính trị phương tây càng phát triển hơn nữa với khái niệm xă hội dân sự mà Joseph Nye cho rằng, làm cho quyền lực tản ra khỏi chính quyền trung ương. Trong khi đó, mô h́nh thực nghiệm cộng sản đă sụp đổ, vết tích của nó tuy vậy vẫn tồn tại ở vài quốc gia mà Việt Nam là một trong số đó.
Mặc dầu đă chấp nhận kinh tế thị trường, nền chính trị Việt Nam vẫn được đảng cộng sản cầm quyền tuyên bố là một nền dân chủ tập trung, không chấp nhận các nhóm xă hội tự do, và do vậy sự tham gia vào chính trị của công dân vô cùng hạn chế. Hai tổ chức mang màu sắc xă hội là Quốc Hội, và Mặt Trận Tổ quốc thật sự vẫn nằm dưới sự lănh đạo của đảng cộng sản. Nhưng công nghệ thông tin đang làm thay đổi nhiều khía cạnh của nền dân chủ tập trung ấy.
Cây ngay không sợ gió
Kêu gọi tuyên bố chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa qua internet hôm 10/6/2011. AFP photo
Hệ thống blogs và mạng xă hội đă tạo nên hai tiền đề cho sự tham gia chính trị của dân chúng. Thứ nhất là sự tiếp cận thông tin. Thứ hai là sự mất kiểm soát của bộ máy cai trị trên một không gian điện tử mênh mông không biên giới.
Vài năm trước, trang mạng Bauxite Việt Nam với mục đích phản biện dự án Bauxite ở Tây Nguyên của nhiều nhân sĩ trí thức được thành lập. Trang mạng này tồn tại tới ngày nay và là nơi xuất phát của nhiều hành động chính trị của công dân Việt Nam. Chính nơi đây là nơi khởi phát kiến nghị 72 yêu cầu xóa bỏ điều 4 qui định sự độc tôn chính trị của đảng cộng sản trong nền chính trị Việt Nam.
Trang nhật kư điện tử của giáo sự toán học Ngô Bảo Châu th́ dấy lên những ư kiến chính trị của công dân trong mục Cùng viết Hiến pháp.
Sự tham gia chính trị của những công dân tiếp cận với công nghệ thông tin càng dấy lên mạnh mẽ hơn khi xuất hiện liên tục các kiến nghị đ̣i cải tổ chính trị, và gần đây nhất là kiến nghị 258 cùng sự phản đối kiến nghị này như đă đề cập ở phần đầu.
Ư thức tham gia chính trị đă rơ ràng nơi các công dân.
Công dân trẻ tuổi Nguyễn Nữ Phương Dung nói về kiến nghị 258, “Chuyện chúng tôi làm là b́nh thường để góp phần làm thay đổi xă hội Việt Nam.”
Ư thức về sự tham gia chính trị, làm nhiều công dân vượt qua nỗi sợ hăi trước kia áp đặt bởi nền chuyên chính. Một công dân trẻ tuổi khác là Thảo Chi, sau chuyến đi Bangkok trao kiến nghị 258 cho Ủy ban nhân quyền Liên hiệp quốc đă nói về hoạt động của ḿnh sau chuyến đi, “Chúng tôi làm tất cả đều công khai, chúng tôi không có ǵ lo ngại, chúng tôi không làm trái pháp luật, có thể là sẽ bị phiền nhiễu đôi chút.”
Chúng tôi làm tất cả đều công khai, chúng tôi không có ǵ lo ngại, chúng tôi không làm trái pháp luật, có thể là sẽ bị phiền nhiễu đôi chút.
- Blogger Thảo Chi
Nếu sự tham gia chính trị đó là rất rơ ràng nơi các công dân tiếp xúc với công nghệ thông tin, th́ nó vẫn c̣n e ngại, không rơ ràng nơi tầng lớp đông đảo của xă hội Việt Nam là những người nông dân.
Dưới chính sách đất đai sở hữu toàn dân, hàng ngàn nông dân bị mất đất đă và đang biểu t́nh khắp nơi để đ̣i lại của cải của ḿnh. Đây chính là những hành động chính trị, dù người nông dân không ư thức rơ ràng về chuyện ấy. Có lẽ một trong những nguyên nhân của sự không ư thức rơ ràng ấy chính là sự không tiếp cận với công nghệ thông tin của tuyệt đại đa số nông dân Việt Nam, cùng với hệ thống kiểm soát của đảng cộng sản ở thôn quê vẫn hữu hiệu hơn, nơi cuộc sống kém năng động hơn, tĩnh tại hơn, dễ kiềm chế hơn. Một nông dân nói với chúng tôi về sự e ngại những vấn đề chính trị:
“Khi đưa những thông ḿnh của ḿnh lên th́ nên giấu tên đi nhé v́ nó mang tính chính trị. Ḿnh muốn tham gia câu chuyện một cách dân dă thôi v́ ḿnh không hiểu chính trị, ḿnh không được học luật. Nhưng mà đôi khi bức xúc lên (cười) th́ cũng chiến luôn, máu lắm (cười).”
Và thực sự là những người nông dân đă …chiến luôn… trong những xung đột xă hội vừa qua. Tiếng súng hoa cải Đoàn văn Vươn, tiếng súng lục Đặng Ngọc Viết, đều xảy ra ở môi trường nông thôn.
Để tạo nên một xă hội văn minh như đảng cộng sản vẫn hằng công bố, có phải chăng là nên dành chổ để đối thoại nhiều hơn ở nghị trường, hơn là những tiếng súng ở chiến trường như Tiên Lăng và Thái B́nh? Phải chăng là cần sự tham gia chính trị nhiều hơn nữa của dân chúng?
Kính Ḥa, phóng viên RFA
Sự tham gia chính trị của dân chúng
