'Khi nh́n loài cá trên tấm h́nh, ba tôi nói rằng loài này ngày xưa gia đ́nh tôi thường vẫn kho mặn để ăn dần mỗi khi ba tôi có có thời gian rảnh đi đánh lưới cải thiện bữa ăn gia đ́nh.
Loài cá này rất ngon và ngon nhất là nấu với lá rau sắng có sẵn trong rừng và chúng thường sống ở các vùng có đá ngầm và nước xoáy.
Nhưng đó là thời gian của hơn 40 năm về trước khi ba tôi c̣n là công nhân viên ở lâm trường Thạch Kiệt, Thanh Sơn, Phú Thọ. C̣n bây giờ qua các phương tiện thông tin đại chúng, ba tôi mới biết ngày xưa ḿnh đă được ăn nhiều lần loài cá dùng để tiến Vua”.
Một lần, tôi đem chuyện về cá tiến Vua cho ba tôi đọc. Nh́n tấm h́nh minh họa trong bài, ông cười và bảo “Đây là cá tiến Vua à? Thế th́ hồi bé con là Vua rồi !”.
Hành tŕnh
Với tôi đem lại những thông tin cung cấp cho cộng đồng và những nhà nghiên cứu khoa học luôn được đặt lên hàng đầu. Với khoa học kỹ thuật hiện nay cung cấp những tấm h́nh màu có chất lượng và chụp trong tự nhiên là việc làm hết sức cần thiết nhưng cũng rất nhiều gian nam.
Đặc biệt là những tấm h́nh về những loài sinh vật đă được đưa vào sách đỏ Việt nam v́ hầu như những loài này không chỉ rất quí mà c̣n rất hiếm, hơn nữa chúng có vùng phân bố ở những nơi khó khăn để có cơ hội ghi h́nh.
Loài cá anh vũ Semilabeo notabilis là một điển h́nh, hầu hết cá tấm ảnh t́m kiếm trong các tài liệu đề là h́nh đơn sắc, trên internet th́ hầu như không có v́ trước đây do điều kiện về phương tiện nghiên cứu “các cụ” nhà ta không có các máy móc thiết bị tốt như hiện nay mà tác nghiệp.
Anh vũ, cá tiến vua
Khi các phương tiện báo đài viết nhiêu về các hành tŕnh săn t́m tiến vua để cung cấp cho các đại gia nhiều tiền lắm của, nh́n những tấm h́nh mờ nhạt đơn sắc trên báo và trên trang web của ḿnh tôi lại ước mơ có một lần được gặp mặt chúng và chụp được vài tấm h́nh để đời, để chia xẻ với cộng đồng về một loài cá được tiến vua ở vùng quê hương Trung du Bắc bộ Việt Nam.
Một lần tôi đem câu chuyện về cá anh vũ cho ba tôi đọc ông ấy cười và bảo “cũng may nhà tôi chỉ có tôi hồi nhỏ may mắn được nhiều lần ăn loài cá tiến vua này” v́ cho măi đến bây giờ ba tôi mới biết đó là cá tiến vua chứ hồi xưa cá này cũng chỉ là một món b́nh thường.
Mặc dù cá này rất ngon nhưng theo ông th́ vẫn thua cá Vé xa lắc. Không bỏ lỡ cơ hội này tôi liền phỏng vấn và ghi chép tỉ mỉ những ǵ c̣n sót lại trong kư ức về một thời trai trẻ của ông già 70 tuổi và đă công hiến sức lực cho vùng đất này.
May mắn trong một lần có cơ hội tham gia vào dự án t́m hiểu cây thuốc của đồng bào Dao tại vườn quốc gia Xuân Sơn, Phú Thọ. Đây có lẽ là cơ hội tốt nhất được trở lại nơi ḿnh được sinh ra và lớn lên, được ăn cá tiến vua từ khi con nhỏ, được ngắm nh́n, chụp ảnh và được cảm nhận về môi trường sống của loài cá này.
Háo hức trong chờ đợi một lần và cũng chỉ cần một lần để thỏa măn ước mơ và đam mê cháy bỏng.
Trước khi đi tôi không quên được tư vấn ba tôi, một người đă gắn bó gần 1/3 cuộc đời ở vùng đất này và ông đă cho tôi tên, tuổi, địa chỉ những người bạn năm xưa để liên hệ và cũng không quên hướng dẫn lưu vực ghềnh đá xoáy của con sông mà ngày xưa ông đă bắt được loài cá này.
Đôi khi trên báo chí xuất hiện những bài viết về hành tŕnh săn t́m loài cá tiến Vua. Tên của nó là cá Anh Vũ -Semilabeo obscurus. Tương truyền rằng ngày xưa, loài cá này rất ngon nên thường được dùng để tiến Vua.
Cái tên Anh Vũ thật đẹp, dễ khiến người ta tưởng tượng một con cá đẹp như tiên, sắc màu rực rỡ như cầu vồng! Thế nhưng, kèm theo các bài viết chỉ là những tấm h́nh minh họa đen trắng mờ nhạt được chụp từ rất xưa rồi.
Cá anh vũ, tên khoa học là Semilabeo obscurus
Điều đó ngày càng thôi thúc trong tôi nỗi khao khát một lần được gặp cá Anh Vũ trong tự nhiên. Cá Anh Vũ có thật không, hay chỉ c̣n là huyền thoại?
Tôi xin nghỉ hẳn 2 ngày làm dự án để chạy xe đến lâm trường Cường Thịnh. Có lẽ thời gian trôi đi theo tháng năm nên mọi cảnh sắc nơi đây đă thay đổi. Không c̣n các cánh rừng bạt ngàn như lời kể của ba tôi mà chỉ c̣n những quả đồi và dăy núi trọc.
Một số quả đồi thấp được khoác lên ḿnh bằng những cây nguyên liệu giấy như tràm bông vàng, bạch đàn hay những đồi chè nhỏ và hầu như chẳng có ai c̣n nhớ tên lâm trường này nữa mặc dù tôi đă hỏi nhiều người.
May mắn có một chú lớn tuổi sau khi hỏi ông mới cho tôi biết là chẳng c̣n ai nhớ nữa v́ lâm trường này đă không c̣n tồn tại hơn ba chục năm rồi.
Nói chuyện một hồi hỏi thăm tôi từ đâu đến và cuối cùng hai chú cháu nhận nhau là người quen v́ ông ấy là bạn cũ của ba tôi, chú Nguyễn Văn Sửu.
Câu chuyện về loài cá trong tấm h́nh đơn sắc của tôi được đưa ra trong bữa tối thân mật với những món sản vật của vùng đất đă một thời nuôi tôi lớn khôn.
Nh́n h́nh con cá chú Sửu mấy người con trai của chú cho biết là có một loài rất giống loài này ở ở vùng lưu vực nhưng rất hiếm v́ chúng thường sống ở vùng nước rất xoáy và nơi gành đá. Cũng đă rất lâu rồi họ không c̣n cơ hội đánh bắt được loài này nên việc t́m kiếm chắc cũng khó khăn.
Chúng tôi lên kế hoạch ngày mai cho việc t́m kiếm chúng và chú Sửu cũng cử luôn 3 anh con trai tham gia. Họ cũng rất nhiệt t́nh mời thêm một số ngư dân thường hay chài lưới trong vùng ủng hộ t́m kiếm loài này.
Khi mặt trời c̣n đang ngái ngủ, làm sương sớm phủ kín mặt con sông Bứa hiền ḥa thơ mộng vào những tháng mùa khô. Mùa này những cơn mưa cũng đă ngừng rơi, mặt sông không c̣n đục ngàu màu đất và ḍng nước không c̣n quá chảy xiết.
Tuy nhiên nh́n ḍng sông vẫn c̣n hung dữ với những người rất thiếu kinh nghiệm sông nước như tôi. Nhưng ḷng đam mê luôn là vũ khí giúp tôi vượt qua nhiều thách thức cuộc sống, nên tôi luôn hy vọng và tin tưởng vào kinh nghiệm ḿnh đă có.
Một ngày làm việc cật lực của 6 con người nào chài, nào lưới dăng, trong cái lạnh giá v́ ngâm ḿnh trong nước lâu môi ai cũng thâm tím, tay chân th́ nhợt nhạt. Chúng tôi trở về trong vô vọng trên tay ch́ là một ít cá mương sông và một con cá vé khá lớn. Mặc dù không thành công như mong đợi nhưng những hy vọng làm tan biến sự mệt mỏi trong khi đôi tay tôi cũng run lên bần bật v́ lạnh và đói.
Ngày hôm sau cũng là một ngày thất bại với chúng tôi mặc dù đă rất nỗ lực. "Bất chợt, một ngư dân reo lên “có cá” .
Mẻ lưới kéo lên trong sự vui mừng của mọi người. Tim tôi đập th́nh thịch. Con cá thon dài, kích cỡ gần như con cá trong h́nh. Gỡ lưới ra, hóa ra chỉ là một con cá Vé! Đến cuối giờ chiều mà cũng không có ǵ hơn.
Chúng tôi trở về với một ít cá mương sông và cô cá vé đi lạc. Tôi chỉ có hai ngày ở đây. Vậy mà, ngày kế tiếp cũng lại là một ngày thất bại.
Có lẽ sự may mắn được gặp mặt loài cá tiến vua không mỉm cười với tôi.
Cơ duyên gặp cá Anh Vũ
Tôi trở dậy rất sớm và sáng ngày thứ ba chuẩn bị hành lư để quay về với công việc dự án. Trước khi ăn sáng tôi một ḿnh ra bờ sông ngắm nh́n làn sương phủ trên mặt nước và đợi ánh b́nh minh thức dậy đuổi làn sương sớm về trời.
Trong tiết trời se lạnh của sáng sớm vùng cao, một cảm giác b́nh yên đến lạ kỳ trong tôi pha một chút buồn man mác. Đang ngồi ngắm sông, anh con lớn nhà chú Sửu rủ hai tôi ra chợ làng gần đó uống chút rượu sáng cho ấm bụng. Trước khi rượu mồi của cái quán nhỏ được đưa ra, theo thói quen tôi lang thang vào khu chợ bán cá.
Cái mơm đặc biệt của cá anh vũ. Ảnh Đỗ Doăn Hoàng
Tôi gần như không tin vào mắt ḿnh khi thấy rổ bán cá của một bác trai với nhiều loài có một con cá h́nh như tôi phải mất hai ngày ṛng chưa t́m thấy nó.
B́nh tĩnh tiến lại và xem xét và âu yếm cầm con cá anh vũ lên trong sự ngỡ ngàng của cả tôi và bác bán cá nh́n tôi với ánh mắt lạ kỳ.
Không trả giá, không ngần ngại tôi đồng ư mua giúp bác ấy tất cả số cá trong rổ mặc dù chỉ cần một con lớn duy nhất.
Sau một vài trao đổi tôi được biết loài cá này bác ấy đă bắt được đêm qua bằng cách đặt những chiếc lờ cá rất sâu ở khu vực nơi ghềnh đá xoáy ở nơi mà hai ngày chúng tôi quần thảo và cũng rất lâu rồi bác ấy mới gặp lại được con cá này mặc dù đây là công việc hàng ngày của bác.
Không kịp hỏi tên, không kịp ghi lại địa chỉ, không kịp lấy số cá đă trả tiền và cũng không kịp uống ly rượu sáng cùng người bạn, tôi tức tốc ôm con cá anh vũ chạy về nhà để c̣n chụp h́nh khi nó vẫn c̣n ngắc ngoải.
Chắc là do ức chế tôi bấm máy liên tục, chiếc đèn flash làm việc hết công xuất và chiếc thẻ nhớ cũng mệt mỏi v́ cá.
Cuối cùng th́ tôi đă gặp được cá anh vũ. Có thể bạn sẽ thất vọng khi xem h́nh. Tuy h́nh màu, rơ nét nhưng mà con cá không đẹp như… tiên, màu sắc cũng không rực rỡ như cầu vồng.
Cá anh vũ màu xanh xám, ánh hồng. Màu hồng ẩn sau lớp vẩy cá anh vũ, với tôi, lóng lánh như ánh b́nh minh bỗng hé lộ sau lớp mây, rực chiếu trên mặt sông Bứa buổi sớm ấy.
Cuốc rượu sáng đấy dẫu tôi chưa kịp nếm giọt nào mà ḷng vẫn cứ lâng lâng say. Không có nhiều duyên may như thế. Cơ duyên gặp cá anh vũ là một kỷ niệm khó quên trong quăng đời làm nghiên cứu đa dạng sinh học của tôi.
Chân dung cá tiến vua
Cá Anh Vũ có thân dày, tương đối. Với 2 đôi râu. Râu lơm lớn hơn râu hàm. Miệng dưới. Môi trên rộng có nhiều u tṛn nổi. Rănh sau môi dưới không có. Mắt vừa phải. Khoảng cách trước ổ mặt lớn hơn khoảng cách sau ổ mắt, khoảng cách hai ổ mắt rộng.
Khởi điểm của vây lưng ở trước khởi điểm của vây bụng. Vây lưng không có tia gai cứng. Lỗ hậu môn ở giữa vây bụng và vây hậu môn. Vảy vừa phải, xếp đều đặn. Cá có thân màu xám tro, bụng màu vàng nhạt. Vây ngực, vây bụng, vây hậu môn có màu xám pha vàng. Vây lưng, vây đuôi có màu xám.
Cá Anh Vũ ăn các loại chất hữu cơ vụn nát, tảo và động vật không xương sống ở nước cỡ nhỏ. Cá dùng môi sừng cải tạo các loài tảo và thức ăn bám trên mặt các tảng đá để ăn. Cá có tốc độ lớn khá nhanh. Cá 2 tuổi thành thục. Mùa các anh vũ đẻ từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau. Cá đẻ ở hang đáy sông.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. V́ một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hăy ghé thăm chúng tôi, hăy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
Hành tŕnh đi t́m loài cá đặc biệt nhất Việt Nam
