Tình báo Mỹ 'chịu thua' Tổng thống Trump

[Romano]

Cộng đồng tình báo Mỹ đã thông tin chính xác cho Nhà Trắng về khả năng lẫn ý định của Iran trước chiến sự, song điều này vẫn không thể ngăn cản Tổng thống Donald Trump tấn công Tehran.

Năm 2005, một ủy ban lưỡng đảng gồm các nhà lập pháp và chuyên gia an ninh kết luận “Cộng đồng tình báo hoàn toàn sai lầm trong hầu hết đánh giá trước chiến tranh về vũ khí hủy diệt hàng loạt của Iraq”.

Các điệp viên Mỹ báo cáo với Tổng thống George W. Bush rằng cựu Tổng thống Saddam Hussein tái khởi động chương trình hạt nhân và Iraq sở hữu vũ khí sinh học cùng cơ sở sản xuất di động, cũng như kho vũ khí hóa học. Những thông tin này trở thành cơ sở cho chiến dịch Mỹ tấn công Iran và giao tranh kéo dài 8 năm sau đó.

“Không một thông tin nào trong số này được xác thực khi chiến tranh kết thúc. Đây là thất bại tình báo nghiêm trọng”, ủy ban viết.

Tương tự, nếu nhóm chuyên gia xem xét kỹ lưỡng quá trình dẫn tới cuộc chiến hiện tại ở Iran, họ có thể đánh giá như sau.

“Cộng đồng tình báo đánh giá chính xác và nhất quán trước chiến sự về khả năng và ý định Iran tấn công Mỹ và các đồng minh. Trái ngược với những gì Tổng thống Trump biện minh, thông tin tình báo tiết lộ Iran không có vũ khí hạt nhân, không có tên lửa đạn đạo vươn tới Mỹ.

Iran có khả năng trả đũa các nước láng giềng ở vịnh Ba Tư và đóng cửa eo biển Hormuz, kích hoạt khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Tổng thống Trump đã được báo cáo về kịch bản này trước chiến sự. Đây là một thành công về mặt tình báo”, tờ Atlantic ví dụ.

Hai thập niên trước, một tổng thống Mỹ chọn tin vào thông tin sai và thảm họa đã xảy ra. Hiện tại, tổng thống Mỹ khác lại phớt lờ những đánh giá đúng. Theo Atlantic, đây cũng là một thất bại về mặt tình báo, song theo cách khác hẳn sự kiện trước đó.

Tình báo nói một đằng, ông Trump làm một nẻo
“Thành công thường không được ca ngợi, nhưng thất bại thì lại bị khuếch đại”, cựu Tổng thống John F. Kennedy phát biểu trước nhân viên CIA năm 1961.

Kể từ đó, các sĩ quan tình báo Mỹ thường viện dẫn câu nói này mỗi khi họ bị đổ lỗi cho một sai sót lớn. Thất bại tình báo thường do giới phân tích bỏ qua bức tranh toàn cảnh, sĩ quan phụ trách dự án chọn sai nguồn tin, và chính trị gia bóp méo thông tin mơ hồ phục vụ những gì họ muốn. Chiến tranh Iraq cũng đi theo lối mòn này.

Chiến sự tại Iran lại đảo ngược hoàn toàn. Cộng đồng tình báo nói đúng, nhưng tổng thống đi theo hướng khác. Sai lầm tại Iraq đã dẫn tới những thay đổi mang tính hệ thống nhằm ngăn chặn dự đoán tương tự tái diễn. Về nhiều mặt, cải cách có hiệu quả. Tuy nhiên, hệ thống không thể giải thích được việc người đứng đầu bị che mắt bởi những thành công quân sự trước đó, khiến ông tin quân đội Mỹ sẽ không bao giờ bại trận.

Một số đồng minh chỉ trích ông Trump vì đã không viện dẫn những lý do cụ thể, ít nhất như cách chính quyền Bush đã làm. Tuy nhiên, nếu ông trình bày chính xác thông tin tình báo, các bằng chứng cho thấy việc tấn công Iran là không nên, hoặc ít nhất không nên trước khi không còn lựa chọn ngoại giao. Sau đó, ông Trump dường như bắt đầu tuyên bố không chính xác lời cố vấn.

“Iran có tên lửa đủ sức tấn công châu Âu và các căn cứ của chúng ta, cả trong và ngoài nước, và chẳng bao lâu nữa sẽ có tên lửa đủ vươn tới nước Mỹ tươi đẹp”, ông Trump nói hôm 2/3.

Tuy nhiên, Cơ quan Tình báo Quốc phòng kết luận kể cả khi Iran quyết tâm chế tạo tên lửa tấn công Mỹ, phải tới tận năm 2035 mới thành công. Trong phiên điều trần trước Quốc hội, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard cũng báo cáo Iran có công nghệ cho phép họ phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa trước năm 2035, nhưng không nói Tehran đã làm vậy.

Ông Trump khẳng định mối đe dọa đó không phải chuyện của nhiều năm nữa. Iran “sẽ chiếm lấy Trung Đông, tiêu diệt Israel bằng vũ khí hạt nhân”, ông nói hôm 16/3. Ông Trump tin rằng Iran muốn dùng vũ khí hạt nhân. Nhưng mong muốn, hoặc thậm chí là ý định, không đồng hành cùng khả năng.

Iran sở hữu lượng uranium làm giàu cao có thể tiến tới chế tạo vũ khí hạt nhân nếu tiếp tục làm giàu. Cuối tháng 6/2025, Mỹ đã ném bom các cơ sở hạt nhân Iran, và tình báo Mỹ nhấn mạnh Iran “không có hành động nào để khôi phục khả năng làm giàu uranium”, trong khi “lối vào các cơ sở ngầm đã bị chôn vùi và bịt kín”.

Biết trước nhưng vẫn "ngạc nhiên"
Bên cạnh đó, ông Trump ngạc nhiên trước phản ứng đáp trả của Iran, khi đóng cửa eo biển Hormuz và phóng vũ khí vào các nước vùng Vịnh. Tuy nhiên, các cố vấn đã đề cập tới kịch bản này, một chiến thuật hiển nhiên tới mức Lầu Năm Góc đưa vào kế hoạch tác chiến.

Báo cáo của Wall Street Journal tiết lộ ông Trump phớt lờ thông tin này, cho rằng Iran sẽ đầu hàng trước khi phong tỏa eo biển, và dù kịch bản nào thì quân đội Mỹ vẫn xử lý được. Ngay cả Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth - người có lẽ ủng hộ cuộc chiến nhất trong chính quyền - cũng thừa nhận đòn trả đũa khu vực của Iran không hoàn toàn bất ngờ.

Theo Politico dẫn nguồn tin, trước chiến sự, hai quốc gia Arab nói với Nhà Trắng họ lo ngại Iran có thể phản công nhằm ngăn chặn dòng chảy dầu mỏ, đẩy giá và gây khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Còn một nguồn tin khác cho biết một đối tác chia sẻ thông tin tình báo thân cận nhất của Mỹ ở châu Âu xác định nếu Mỹ tấn công, Iran sẽ nhắm vào vùng Vịnh và đóng cửa eo biển. Theo người này, người Mỹ biết rõ về kịch bản đó và tỏ ra khó hiểu khi ông Trump “ngạc nhiên”.Các thành viên Ủy ban Tình báo Thượng viện cũng bối rối và tức giận trong phiên điều trần của bà Gabbard. “Dường như có mâu thuẫn giữa những gì cộng đồng tình báo báo cáo trong những năm qua và những gì tổng thống nói. Bà có báo cáo cho ông ấy không?”, Thượng nghị sĩ Angus King đặt câu hỏi.

Bà Gabbard không trả lời trực tiếp, chỉ nói các cơ quan bà giám sát đã cung cấp cho ông Trump “thông tin tình báo liên quan đến chiến dịch này ở Iran, trước đó và trong suốt quá trình”. Giám đốc CIA John Ratcliffe cho biết ông đã tham gia “hàng chục cuộc họp với tổng thống”, kể cả trong những tuần trước khi chiến sự nổ ra.

Nhiều tổng thống Mỹ không để tâm tới lời cảnh báo và dự đoán của các cố vấn tình báo. Trong vụ máy bay Cessna rơi xuống bãi cỏ phía Nam của Nhà Trắng năm 1994, một số người nói đùa chiếc máy bay do một nhân viên CIA điều khiển, với ý định muốn gặp Tổng thống Bill Clinton. Ở thái cực khác, ông George W. Bush lại ám ảnh bởi chi tiết nhỏ nhặt của các hoạt động chống khủng bố, theo dõi sát sao các thành viên al-Qaeda bị CIA truy lùng và tiêu diệt.

Mối quan hệ giữa ông Trump với cộng đồng tình báo căng thẳng hơn mọi tổng thống Mỹ. Khi còn là ứng cử viên, ông chỉ trích gay gắt quyết định sai lầm về Iraq. Khi làm tổng thống, ông lên án "nhà nước ngầm". Ông Trump từ lâu tin tưởng vào trực giác của mình. Gần đây, ông nói cuộc chiến Iran kết thúc "khi tôi dự cảm".

“Cộng đồng tình báo Mỹ không thể kiềm chế một tổng thống bị chi phối bởi sự bốc đồng, cảm xúc và tình cảm cá nhân. Họ chỉ có nhiệm vụ cung cấp thông tin. Khi một tổng thống chọn làm ngơ, lỗi có lẽ thuộc về chính tổng thống”, tờ Atlantic kết luận.