Middle East Iran thay tướng Tổng Chỉ Huy giữa bão lửa chiến tranh: Quyền lực Vệ binh Cách mạng trỗi dậy, đàm phán vẫn mịt mờ

[Gibbs]

Iran thay tướng giữa khói lửa chiến tranh, quyền lực IRGC trỗi dậy mạnh mẽ

Trong thời khắc mà vận mệnh quốc gia treo lơ lửng giữa làn ranh chiến tranh và ngoại giao, Iran đã có một bước đi mang tính chiến lược: bổ nhiệm một “lão tướng trận mạc” của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Đó không chỉ là một quyết định nhân sự, mà còn là thông điệp cứng rắn gửi ra thế giới: Tehran chưa bao giờ có ý định lùi bước.

Mohammad Bagher Zolqadr (Mục Hãn Mặc Đức · Ba Cái Nhĩ · Tá Lặc Khắc Đạt Nhĩ) một cái tên gắn liền với lịch sử quân sự và chính trị Iran suốt hơn bốn thập kỷ – chính thức thay thế Ali Larijani (A Lý La Lý Gia Ni), người vừa thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel. Sự ra đi của Larijani giống như “một mắt xích bị bẻ gãy giữa cơn bão”, buộc Tehran phải lập tức tái cấu trúc bộ máy an ninh trong lúc chiến sự leo thang từng giờ.

Zolqadr không phải là một nhân vật bình thường. Ông từng chỉ huy một sư đoàn trong cuộc chiến Iran–Iraq khốc liệt, nơi máu và lửa đã tôi luyện nên những con người “gan vàng dạ sắt”. Từ chiến trường, ông bước vào chính trường, rồi tiến dần lên vị trí Phó Tư lệnh IRGC – một trong những vị trí quyền lực nhất trong hệ thống quân sự Iran. Gần đây, ông còn giữ vai trò tại Hội đồng Phân định Lợi ích, cơ quan tham mưu tối cao cho lãnh tụ tối cao.

Chính những năm tháng chiến tranh đã đưa Zolqadr trở thành người được tin cậy tuyệt đối trong hệ thống quyền lực Iran. Không chỉ vậy, ông còn có mối liên hệ sâu rộng với các lực lượng bán quân sự như Basij hay Ansar-e Hezbollah – những công cụ kiểm soát xã hội và trấn áp bất ổn nội bộ.

Việc đưa một nhân vật “diều hâu” như vậy lên nắm quyền an ninh quốc gia cho thấy rõ một điều: Iran đang chuẩn bị cho một giai đoạn căng thẳng kéo dài, nơi mà “mềm nắn, rắn buông” không còn là lựa chọn.

Chiến tranh leo thang: tên lửa, bom đạn và khói lửa phủ kín Trung Đông

Trong khi các bàn đàm phán còn chưa kịp nóng lên, chiến trường đã kịp bùng cháy dữ dội. Iran liên tục phóng các loạt tên lửa vào Israel, với ít nhất 7 đợt tấn công chỉ trong một đêm. Thành phố Tel Aviv rung chuyển bởi các vụ nổ, xe cộ cháy rụi, khói đen bốc cao như báo hiệu một thời kỳ bất ổn chưa từng có.

Ở chiều ngược lại, Israel không hề chùn bước. Không quân nước này đã tấn công hơn 50 mục tiêu tại Iran chỉ trong một đêm, và tổng cộng hơn 3.000 mục tiêu kể từ khi chiến tranh nổ ra. Bộ trưởng Quốc phòng Israel thẳng thắn tuyên bố: chiến dịch còn kéo dài nhiều tuần nữa.

Giữa vòng xoáy “ăn miếng trả miếng”, Trung Đông đang dần biến thành một thùng thuốc súng khổng lồ. Những tiếng còi báo động vang lên giữa đêm, những mảnh tên lửa rơi xuống khu dân cư – tất cả như minh chứng rằng chiến tranh hiện đại không còn ranh giới giữa tiền tuyến và hậu phương. “Chim trời ai dễ đếm lông, người trong cuộc chiến ai mong yên bình” – người dân hai bên giờ đây chính là những người gánh chịu hậu quả nặng nề nhất.

Đàm phán trong bóng tối: Mỹ – Iran dò đường qua trung gian

Giữa bức tranh chiến tranh đầy u ám, vẫn le lói những tia hy vọng mong manh từ các kênh ngoại giao. Một số nguồn tin cho biết đã có những “tiếp xúc gián tiếp” giữa Mỹ và Iran, được khởi xướng từ phía Washington. Tuy nhiên, tất cả mới chỉ dừng lại ở mức thăm dò.

Iran khẳng định rõ lập trường: không cần đàm phán trực tiếp, nhưng sẵn sàng lắng nghe nếu có một kế hoạch thực tế, lâu dài và bảo đảm lợi ích quốc gia. Điều kiện của Tehran cũng không hề nhẹ: chấm dứt toàn bộ trừng phạt, đảm bảo an ninh chế độ, và công nhận quyền phát triển hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump lại tuyên bố rằng hai bên đã đạt được “những điểm đồng thuận lớn” – một phát biểu khiến thị trường dầu mỏ chao đảo. Một số chuyên gia cho rằng đây có thể chỉ là “đòn tâm lý” nhằm hạ nhiệt giá năng lượng đang leo thang.

Pakistan và Trung Quốc vào cuộc: bàn cờ ngoại giao thêm nhiều nước đi

Trong bối cảnh các bên chưa thể ngồi lại trực tiếp, Pakistan nổi lên như một địa điểm tiềm năng cho các cuộc đàm phán. Với vị trí địa chính trị đặc biệt, mối quan hệ thân cận với cả Mỹ lẫn Iran, Islamabad được xem là “cầu nối tự nhiên” giữa hai đối thủ.

Có thông tin cho rằng Phó Tổng thống Mỹ JD Vance có thể tham dự một cuộc gặp tại đây, nếu các điều kiện chín muồi. Tuy nhiên, mọi thứ vẫn còn nằm trong vòng bí mật.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng tăng cường vai trò trung gian. Đặc phái viên của Bắc Kinh tuyên bố sẽ không ngừng nỗ lực hòa giải, đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế, đặc biệt là không được đe dọa tuyến hàng hải sống còn như eo biển Hormuz.

Nhưng thực tế phũ phàng là: “người buộc chuông phải là người tháo chuông” – và hiện tại, cả Mỹ lẫn Iran đều chưa sẵn sàng bước đầu tiên.

Eo biển Hormuz – con át chủ bài của Iran và nỗi lo của thế giới

Một trong những yếu tố khiến Iran tự tin bước vào bất kỳ cuộc đàm phán nào chính là khả năng kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Chỉ cần một động thái phong tỏa, giá dầu toàn cầu có thể bùng nổ chỉ trong vài giờ.

Các chuyên gia nhận định Iran hiện có “đòn bẩy lớn hơn” so với trước đây, bởi họ có thể gây hỗn loạn toàn khu vực nếu bị dồn vào chân tường. Điều này khiến bất kỳ giải pháp quân sự nào cũng trở nên cực kỳ rủi ro.

Không phải ngẫu nhiên mà giá dầu lại tăng trở lại ngay khi giao tranh leo thang – bởi thị trường hiểu rõ rằng: chỉ cần Hormuz bị đe dọa, cả thế giới sẽ phải trả giá.



Tính đến thời điểm hiện tại, một thỏa thuận hòa bình vẫn còn “xa như chân trời”. Israel cho rằng Iran chưa có dấu hiệu nhượng bộ, trong khi Tehran vẫn kiên định lập trường. Mỹ thì đứng giữa hai lựa chọn: tiếp tục gây sức ép quân sự hay mở cánh cửa ngoại giao. Trong ván cờ này, mỗi nước đều có tính toán riêng, và không ai muốn là người “xuống nước trước”. Nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh: chiến tranh không bao giờ là con đường ngắn nhất dẫn đến hòa bình.