CHINA “G2” hay giấc mộng lưỡng cực: Trump muốn Mỹ - Trung cùng chia thiên hạ, Bắc Kinh lại không muốn mang tiếng bá quyền

[Gibbs]

Giữa lúc thế giới chưa hết chao đảo vì chiến tranh, thương chiến và những cuộc mặc cả quyền lực, Tổng thống Donald Trump lại nhắc tới một khái niệm nghe vừa ngắn gọn vừa đầy tham vọng: “G2”, tức “Nhóm Hai”, nơi trật tự toàn cầu dường như chỉ còn xoay quanh hai cực lớn là Hoa Kỳ và Trung Quốc. Nghe qua thì giống như một lối nói bâng quơ, nhưng kỳ thực nó chạm trúng một câu hỏi rất lớn của thời đại: rốt cuộc thế giới mai sau sẽ do vài đại cường quyết định, hay vẫn là sân khấu của hàng trăm quốc gia cùng chen vai góp tiếng? Với Trump, dường như bàn cờ quốc tế có thể quy về hai tay chơi lớn nhất; còn với Bắc Kinh, ít nhất trên mặt nổi, họ lại không muốn công khai ôm lấy cái danh “cùng Mỹ chia thiên hạ.”

“G2” là gì, và vì sao cái tên ấy lại làm nhiều nước giật mình?

Khái niệm “G2” không phải mới sinh ra hôm qua. Nó được nhà kinh tế học C. Fred Bergsten nêu ra từ giữa những năm 2000 để nhấn mạnh rằng hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc cần có một cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn trong quản trị toàn cầu. Về sau, ý tưởng ấy từng được nhắc lại mạnh hơn sau khủng hoảng tài chính 2008, khi người ta cho rằng nhiều vấn đề lớn của thế giới gần như không thể giải nếu Washington và Bắc Kinh cứ quay lưng với nhau. Nhưng càng về sau, khi cạnh tranh Mỹ - Trung ngày một gay gắt, “G2” lại trở thành một chữ dễ gây dị ứng: ở Mỹ, nó gợi cảm giác nhường quá nhiều vị trí cho Trung Quốc; ở các đồng minh của Mỹ, nó gợi nỗi lo bị hai ông lớn gạt khỏi bàn cờ; còn ở chính Trung Quốc, nó là cái gai ngoại giao vì dễ bị hiểu là Bắc Kinh đang chấp nhận một kiểu “đồng quản trị thế giới” cùng siêu cường số một.

Trump thích nói “G2” vì ông nhìn thế giới bằng lăng kính đại cường

Theo tường thuật từ NBC và các nguồn tin gần đây, Trump đã nhiều lần dùng chữ “G2” khi nói về tiếp xúc với Chủ tịch Tập Cận Bình, đặc biệt sau cuộc gặp mùa thu năm ngoái ở Hàn Quốc và trước chuyến đi Trung Quốc dự kiến cuối tháng 3 năm nay. Cách dùng từ ấy phản ánh khá rõ nhãn quan quyền lực của Trump: ông có xu hướng coi địa chính trị là cuộc mặc cả giữa những người mạnh nhất, nơi các trung tâm quyền lực thực sự không nhiều. Trong logic đó, châu Âu có thể là đồng minh, Nhật Bản hay Hàn Quốc có thể là đối tác, nhưng bàn cờ cuối cùng vẫn chỉ có Washington và Bắc Kinh là hai tay chơi có thể quyết định những hồ sơ lớn nhất, từ thương mại, công nghệ, tài chính cho tới chiến tranh và hòa bình. Nói nôm na theo lối dân gian, đó là kiểu nghĩ “trên bàn cờ chỉ có hai kỳ thủ, còn thiên hạ là quân cờ.”

Điều đáng chú ý là Trump dự kiến sẽ thăm Trung Quốc từ 31/3 đến 2/4/2026, và giới chức Mỹ xem đây là một trong nhiều cuộc gặp thượng đỉnh Trump - Tập có thể diễn ra trong năm nay. Điều đó cho thấy “G2” không chỉ là một chữ dùng cho vui miệng, mà đang dần phản ánh cách Nhà Trắng muốn định hình không gian đối thoại với Trung Quốc: vừa cạnh tranh, vừa giữ đường dây thượng tầng, vừa thử xem có thể mặc cả tới đâu trên các hồ sơ lớn.

Bắc Kinh nghe thì thích được nâng tầm, nhưng lại không muốn mang tiếng chia phần thiên hạ với Mỹ

Nếu chỉ nhìn bề ngoài, người ta có thể nghĩ Trung Quốc hẳn phải thích chữ “G2”, bởi nó mặc nhiên công nhận Bắc Kinh là ngang hàng với Washington. Nhưng chuyện đời thường vẫn có câu “được cái này lại vướng cái kia.” Với Trung Quốc, cái lợi của “G2” là được thừa nhận tư cách siêu cường hàng đầu; còn cái hại là bị gắn vào hình ảnh một đại quốc muốn cùng Mỹ quyết định số phận phần còn lại của thế giới. Mà đó lại chính là điều Bắc Kinh lâu nay cố tránh trong diễn ngôn đối ngoại, nhất là với các nước đang phát triển ở châu Phi, Mỹ Latinh, Đông Nam Á và cái gọi là Nam bán cầu toàn cầu. Trung Quốc thường tự quảng bá mình là nước ủng hộ đa cực, chống bá quyền, chống việc nước lớn áp đặt lên nước nhỏ. Nếu công khai ôm lấy “G2”, Bắc Kinh sẽ rất khó giữ được chiếc áo ấy.

Chính vì thế, Ngoại trưởng Vương Nghị tại cuộc họp báo bên lề kỳ họp thường niên ở Bắc Kinh hôm 8/3 đã trả lời khá rõ ràng: đúng là Trung Quốc và Mỹ có ảnh hưởng rất lớn đối với thế giới, nhưng trái đất này còn hơn 190 quốc gia; lịch sử thế giới luôn do nhiều nước cùng viết nên, và tương lai nhân loại cũng phải do mọi quốc gia cùng nhau tạo dựng. Ông còn nhấn mạnh Trung Quốc muốn xây dựng một thế giới “đa cực bình đẳng, có trật tự”, và nói Bắc Kinh sẽ “không bao giờ tìm kiếm bá quyền hay bành trướng.” Nói cách khác, Trung Quốc không phủ nhận vị thế lớn của mình, nhưng nhất quyết không chịu ký tên vào mô hình “hai nước lớn cai quản phần còn lại.”

Vì sao Trung Quốc phải nói cứng như vậy?

Lý do thứ nhất là bài toán hình ảnh quốc tế. Bắc Kinh đang dồn nhiều công sức xây dựng ảnh hưởng trong thế giới đang phát triển bằng thông điệp rằng trật tự cũ do phương Tây dẫn dắt là bất công, và rằng các nước nhỏ hơn phải có tiếng nói nhiều hơn. Nếu quay sang chấp nhận “G2”, Trung Quốc sẽ tự làm suy yếu luận điệu ấy. Nói cho dễ hiểu, đã đi rao giảng chuyện “thiên hạ là của trăm họ” thì không thể cùng lúc ngồi vào ghế “hai anh lớn chia phần” mà không bị thiên hạ nhìn bằng con mắt ngờ vực.

Lý do thứ hai là trách nhiệm đi kèm quyền lực. Nếu thật sự bước vào logic “G2”, Trung Quốc sẽ bị đòi hỏi gánh nhiều hơn trong quản trị toàn cầu: từ xung đột Trung Đông, an ninh biển, khủng hoảng nhân đạo, nợ công, cho đến các hồ sơ nóng mà xưa nay Bắc Kinh thường thích giữ khoảng cách. Trong khi đó, Vương Nghị lần này cũng tranh thủ nhấn mạnh rằng cuộc chiến với Iran “không đem lại lợi ích cho ai,” phản đối lạm dụng vũ lực và bác bỏ kiểu “luật rừng.” Những phát biểu ấy cho thấy Bắc Kinh muốn giữ tư thế của người kêu gọi đối thoại chứ chưa muốn bị kéo vào vị trí đồng chịu trách nhiệm như một “đồng quản trị viên” của thế giới.

Các đồng minh của Mỹ lo điều gì khi nghe chữ “G2”?

Nỗi lo lớn nhất của đồng minh Mỹ là bị bỏ rơi sau cánh cửa phòng họp. Khi Washington và Bắc Kinh nói chuyện với nhau bằng ngôn ngữ “hai đại cường”, các nước khác sợ rằng quyền lợi của họ có thể bị đem ra mặc cả như những quân bài phụ. Châu Âu lo bị gạt khỏi những quyết định kinh tế lớn; Nhật, Hàn, Úc lo các vấn đề an ninh khu vực bị xử lý theo kiểu trao đổi song phương Mỹ - Trung; còn các nước nhỏ hơn thì sợ thế giới trở lại kiểu “hội nghị cường quốc”, nơi số phận của nhiều quốc gia bị quyết bởi những người không sống trong hoàn cảnh của họ. Bởi thế, chỉ một chữ “G2” thôi cũng đủ làm nhiều thủ đô không yên lòng. “Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết” là vậy: hai ông lớn càng ngồi gần nhau, những kẻ ở giữa càng sợ mình thành phần mặc cả.

Quan hệ Mỹ - Trung đang ấm lên thật, nhưng chưa phải tình bằng hữu không mây mù

Điều làm câu chuyện thêm phần thú vị là song song với lời lẽ dè dặt về “G2”, Bắc Kinh lại phát tín hiệu khá tích cực về quan hệ với Washington. Vương Nghị nói năm 2026 là một “năm lớn” trong quan hệ Mỹ - Trung, rằng chương trình trao đổi cấp cao đã đặt lên bàn và hai bên cần chuẩn bị kỹ, kiểm soát rủi ro, loại bỏ các yếu tố gây nhiễu không cần thiết. Ông cũng ca ngợi việc lãnh đạo hai nước vẫn duy trì tương tác cấp cao, xem đó là chỗ dựa chiến lược giúp quan hệ quay lại trạng thái cân bằng hơn sau những thăng trầm. Nói trắng ra, Bắc Kinh không muốn “G2” trên danh nghĩa, nhưng lại rất muốn giữ đường dây Trump - Tập trên thực tế.

Tuy vậy, phía sau cái giọng hòa dịu ấy vẫn là vô số mâu thuẫn: thuế quan, công nghệ, fentanyl, Đài Loan, chuỗi cung ứng, ảnh hưởng khu vực và nay còn thêm chiến tranh Iran. Reuters cho biết Bắc Kinh vừa nhấn mạnh cần đối thoại với Mỹ, vừa khẳng định sẽ giữ các “lằn ranh đỏ” của mình. Tức là hai bên đều hiểu không thể cắt đứt, nhưng cũng chưa bên nào sẵn sàng nhượng bộ về các lợi ích cốt lõi. Đây không phải tình bạn, mà là một kiểu “vừa bắt tay vừa thủ thế.”

Thực chất Bắc Kinh đang muốn gì?

Nếu gạn kỹ lời lẽ của Vương Nghị, có thể thấy Trung Quốc đang chọn một lối đi rất điển hình: muốn được công nhận là siêu cường, nhưng không muốn bị đóng khung trong mô hình lưỡng cực do Mỹ đặt tên; muốn đối thoại ở tầm cao nhất với Washington, nhưng không muốn bị coi là đồng tác giả của một trật tự “hai nước lớn quyết định tất cả”; muốn mở rộng ảnh hưởng toàn cầu, nhưng chưa muốn ôm trọn gánh nặng và rủi ro của vai trò đó. Đó là thế “tiến mà không nhận là tiến, mạnh mà không nhận là muốn bá quyền.” Nói theo kiểu cổ nhân, ấy là nước cờ “đắc thế nhưng không lộ thế.”

Còn Trump thì sao: ông muốn một thế giới dễ mặc cả hơn

Về phần Trump, chữ “G2” hấp dẫn vì nó hợp với phong cách chính trị của ông: đơn giản hóa bàn cờ, tập trung vào người có quyền nhất, bỏ qua bớt những tầng nấc thể chế rườm rà. Với kiểu tư duy đó, G7 hay G20 là những diễn đàn đông người, chậm chạp, nhiều nghi thức; còn “G2” là mô hình trực diện hơn, nơi hai người mạnh nhất có thể ngồi xuống, mặc cả, chia việc, dàn xếp xung đột, thậm chí thỏa hiệp sau lưng người khác. Nhưng chính vì quá trực diện như vậy, nó cũng khiến nhiều nước lo ngại. Thế giới không phải bàn poker chỉ có hai người chơi; càng không phải thương vụ bất động sản nơi hai ông chủ bắt tay xong là mọi người còn lại phải chấp hành.



Nhìn cho cùng, câu chuyện “G2” không đơn thuần là tranh cãi về một thuật ngữ. Nó phản ánh cuộc đấu trí lớn hơn nhiều về cách định nghĩa trật tự thế giới. Trump dường như thích một thế giới nơi Mỹ và Trung Quốc là hai đầu mối chính, còn phần còn lại đứng xem hoặc thích nghi. Trung Quốc thì muốn được đối xử như một cực lớn ngang hàng, nhưng lại không muốn công khai thừa nhận mô hình ấy, vì làm thế sẽ mâu thuẫn với cả chiến lược ngoại giao lẫn hình ảnh mà họ đã dày công xây dựng. Bởi vậy, Bắc Kinh nói “không” với chữ G2, nhưng không hề nói “không” với việc được xem là một siêu cường có tiếng nói ngang cơ Washington. Đó mới là cái lõi của vấn đề. “Miệng nói không, lòng chưa chắc đã chối” — Bắc Kinh không mê cái tên, nhưng chắc chắn không ghét cái thế.