RUSSIA “Moskva” chìm vì tên lửa: Nga lỡ thừa nhận rồi vội xóa, câu chuyện bị kéo về “tai nạn”

[Gibbs]

Lần đầu tiên, phía Nga bị phát hiện đã thừa nhận điều mà họ suốt nhiều năm cố tránh: soái hạm Hạm đội Biển Đen – tuần dương hạm mang tên lửa dẫn đường Moskva – đã bị tên lửa Ukraine đánh chìm.

Nhưng sự thừa nhận ấy chỉ tồn tại như một vệt bút chì trên kính: vừa kịp hiện ra, đã bị lau sạch. Sau khi thông tin xuất hiện, nó nhanh chóng biến mất khỏi website, và cỗ máy tuyên truyền quay về đúng quỹ đạo quen thuộc: Moskva “chìm do tai nạn bất thường” sau một vụ cháy khiến đạn dược nổ.

Moskva chìm vào tháng 4/2022, chỉ 7 tuần sau khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine. Khi Kyiv tuyên bố đã dùng tên lửa chống hạm Neptune đánh trúng con tàu, Moscow lập tức dựng một câu chuyện khác. Câu chuyện ấy, cho tới tận hôm nay, vẫn là tấm rèm che chính thức.

“Bản án vắng mặt” và chi tiết khiến Kremlin khó xử
Theo một hãng tin độc lập của Nga, nguồn cơn của “lỡ miệng” nằm ở một tòa án quân sự tại Moscow.

Tòa này được cho là đã ra thông báo về việc tuyên án một chỉ huy hải quân Ukraine – người bị cáo buộc ra lệnh tấn công Moskva và một chiến hạm khác. Bản án: tù chung thân, xét xử vắng mặt.

Chính trong thông báo đó, câu chữ đã vô tình “sửa” lại câu chuyện chính thức: Moskva bị tên lửa đánh trúng. Thông báo bị xóa rất nhanh, nhưng đã kịp được tải xuống và lưu lại.

Phía Nga từ chối bình luận về việc “quay xe”. Quân đội Nga cũng không phản hồi các câu hỏi liên quan.

Hai quả tên lửa, một con tàu kiêu hãnh, và con số người chết
Điều khiến dư luận rợn người không chỉ là cú đánh vào biểu tượng, mà là những con số thương vong mà câu chuyện chính thức lâu nay tránh né.

Theo nội dung được trích lại, hai quả tên lửa đã đánh trúng Moskva vào ngày 13/4/2022, gây cháy và khói tràn trong khoang. Thông tin này mô tả:

20 người thiệt mạng

24 người bị thương với mức độ khác nhau

8 người mất tích
và cuộc vật lộn để cứu con tàu kéo dài hơn 6 giờ.

Trước đó, Nga từng tuyên bố thủy thủ đoàn đã được di tản, rồi sau mới thừa nhận “một số người mất tích”. Nhưng những lời kể từ gia đình thủy thủ và các báo cáo độc lập suốt thời gian qua luôn cho thấy: sự thật khó gói gọn trong một câu “đã di tản”.

Một phát ngôn viên hải quân Ukraine cũng nhận xét rằng Nga rất khó tiếp tục phủ nhận, nhất là khi gia đình các thủy thủ đã lên tiếng.

Vì sao Moskva là nỗi nhục chiến lược
Moskva không chỉ là một chiến hạm. Đó là biểu tượng, là niềm kiêu hãnh của Hạm đội Biển Đen. Nó cũng là thứ quyền lực bằng thép mà Moscow muốn phô bày ra biển để nói rằng: “chúng tôi kiểm soát cuộc chơi”.

Bởi vậy, việc Moskva chìm là một cú tát vào hình ảnh, một trong những chiến thắng đáng chú ý nhất của Ukraine giai đoạn đầu chiến tranh. Và khi biểu tượng ngã xuống, điều đau nhất với một hệ thống tuyên truyền không phải là thiệt hại vật chất, mà là thiệt hại của câu chuyện.

Chiến tranh bị gọi bằng cái tên khác
Câu chuyện Moskva chỉ là một lát cắt của bức tranh rộng hơn: Nga kiểm soát cực chặt cách người dân được phép hiểu về cuộc chiến.

Ngay từ đầu, Kremlin tránh dùng chữ “chiến tranh”, gọi đó là “chiến dịch quân sự đặc biệt”. Những ai tường thuật trái với đường lối chính thức, đặc biệt khi nhắc đến các tội ác chiến tranh và thảm sát, có thể bị truy tố vì “phát tán thông tin sai lệch về quân đội”.

Không chỉ một lần, guồng máy ấy đã vấp: có lúc truyền thông nhà nước đăng bài ca mừng chiến thắng quá sớm rồi lẳng lặng gỡ xuống. Nhiều năm trôi qua, chiến sự vẫn dai dẳng, thương vong tăng, và “chiến thắng nhanh” chỉ còn là khẩu hiệu mắc kẹt trong ngăn kéo.

Theo một tổ chức bảo vệ nhà báo, đã có ít nhất 27 nhà báo bị bỏ tù vì các cáo buộc hình sự liên quan đến việc đưa tin kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện; một số được thả hoặc lưu vong, có người thiệt mạng, và nhiều người vẫn ở trong tù.

Một dòng chữ bị xóa không thể xóa được ký ức
Điều trớ trêu là: đôi khi sự thật không cần phát biểu hùng hồn. Nó chỉ cần một dòng chữ rơi ra khỏi kẽ hở của hệ thống, tồn tại đủ lâu để ai đó kịp lưu lại.

Moskva đã chìm từ lâu, nhưng cái cách nó chìm vẫn là cuộc giằng co giữa thực tế và tuyên truyền. Nga có thể xóa một thông báo. Có thể kéo câu chuyện về “tai nạn”. Có thể khóa ngôn từ trong khuôn “chiến dịch”.

Nhưng càng xóa, người ta càng nhớ. Và ở đâu đó, những gia đình thủy thủ vẫn mang theo một câu hỏi không chịu ngủ yên: nếu con tàu chìm vì “tai nạn”, tại sao sự thật lại phải trốn chạy nhanh đến thế?