Đệ nhất Phu nhân Melania Trump đã tận dụng chuyến thăm quân đội ở Bắc Carolina để đưa ra một thông điệp dài dòng, khi cho liên kết những bức thư tình với lòng yêu nước.

Tại Fort Bragg và phi trường quân sự mang tên Giáo hoàng thứ Sáu, bà Melania đã thể hiện ra trước các binh sĩ và gia đình của họ, khi nói rằng bà có lời chúc mừng ngày lễ Tình Yêu dành cho các quân nhân trên toàn thế giới.

"Gửi đến lực lượng vũ trang vĩ đại của Hoa Kỳ đóng quân khắp nơi trên thế giới, tôi có một thông điệp đầy 'hoài niệm': Chúc mừng Ngày Valentine", bà nói.

TT Trump bà bà Melanie viếng thăm căn cứ Fort Bragg hôm 13/2 (Minh họa)

Việc lựa chọn từ "hoài niệm", một từ hàm ý nỗi nhớ nhung da diết về điều gì đó đã mất, khiến cho lời chúc này nghe giống như một sự tưởng nhớ về một thời đã qua hơn là một lời chúc mừng tình yêu.

Thay vì gợi lên sự lãng mạn, bà đã cho định hình ngày lễ này như một sự suy ngẫm về hàng thế kỷ thư từ thời chiến.

"Những lá thư tình đã tượng trưng cho sự kết hợp giữa lòng yêu nước và lòng tận tụy gia đình giữa những người lính của chúng ta trong 250 năm qua", bà nói.

"Sự hài hòa giữa tình yêu đất nước và tình yêu gia đình là điều làm nên nét độc đáo của người Mỹ".

Tại một buổi lễ vinh danh về cuộc đột kích táo bạo gần đây của lực lượng đặc nhiệm, Đệ nhất Phu nhân đã biến Ngày Valentine thành một bài học về lịch sử chính trị 250 năm, một sự chuyển hướng kỳ lạ đối với một ngày lễ thường gắn liền với hoa và sự lãng mạn, chứ không phải nỗi hoài niệm về thời kỳ lập quốc.

Cách diễn đạt đầy cảm xúc này xuất hiện trong chuyến thăm vào ngày trước Ngày Valentine, nhưng hoàn toàn không tập trung vào tinh thần và ý nghĩa thật sự ngày lễ Tình Yêu này.

Bà và Tổng thống Donald Trump đã bay đến đó để vinh danh các thành viên của Lực lượng Đặc nhiệm Quân đội Hoa Kỳ, những người đã tham gia vào chiến dịch hồi tháng Giêng nhằm bắt giữ người đứng đầu Venezuela Nicolás Maduro và đưa ông ta đến Hoa Kỳ để đối mặt với các cáo buộc buôn lậu ma túy và các tội danh khác.

Tổng thống Donald Trump khiêu vũ cùng Đệ nhất phu nhân Melania Trump sau khi phát biểu trước các thành viên quân đội và gia đình họ tại Fort Bragg vào ngày 13 tháng 2 năm 2026. (Ảnh minh họa)
Sau khi kết thúc phần giới thiệu mang chủ đề Ngày Valentine, bà Melania đã nhường lại sân khấu cho chồng mình.

Trong bài phát biểu của mình, ông Trump đã ca ngợi các binh sĩ tham gia cuộc đột kích, nói với các binh sĩ và gia đình họ rằng chiến dịch này đã thể hiện "toàn bộ sức mạnh quân sự" của Hoa Kỳ.

"Chúng ta có những quân nhân giỏi nhất thế giới", ông Trump nói, đồng thời bảo đảm với các quân nhân rằng, "Tổng tư lệnh của các bạn hoàn toàn ủng hộ các bạn".

Nhưng bài phát biểu nhanh chóng chuyển sang đề tài tranh cử. Cùng đứng trên sân khấu với ứng cử viên Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Michael Whatley, Trump kêu gọi những người mặc quân phục ủng hộ đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

"Các bạn phải bỏ phiếu cho chúng tôi", Trump nói với đám đông, viện dẫn quyết định khôi phục tên gọi Fort Bragg sau khi Quốc hội ra lệnh đổi tên các căn cứ vinh danh các sĩ quan Liên minh miền Nam.

"Nếu chúng ta không thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, họ sẽ lại tước bỏ tên gọi đó. Họ sẽ lại tước bỏ nó. Các bạn không thể để điều đó sẽ xảy ra".
Buổi tối bắt đầu bằng một bài suy niệm theo phong cách chính trị về tình yêu thời chiến và kết thúc theo một cách kỳ lạ tương tự với dàn loa phát bài "Y.M.C.A" của nhóm Village People và Tổng thống cùng Đệ nhất Nhu nhân nán lại trên sân khấu trong khi khách mời nhảy múa, biến một buổi lễ tôn vinh một chiến dịch quân sự đầy rủi ro trở thành một thứ gì đó gần giống với một cuộc mít tinh của Trump mang hơi hướng Ngày Valentine.

THỦ CHÍNH: “6 RÕ” HAY 6 MỊT MỜ”?
Thủ Chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương quán triệt phương châm hành động "1 mục tiêu, 2 bảo đảm, 3 có, 4 không, 5 hóa và 6 rõ", trong đó 6 rõ gồm: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả. Xem chừng chỉ cái này thôi, thì đã gọi là khó hơn lên “thiên đường”! Tại sao vậy?
Có bao giờ công trình bị chậm trễ, đội vốn hay dự án bị rút ruột,…mà dân thấy ông lãnh đạo cấp cao nào đứng ra chịu trách nhiệm đâu. Thế mà khi cắt băng khánh thành, đọc báo cáo thành tích, thì ai cũng tranh nhau có phần, đến nỗi chẳng ai biết ai. Coi bộ việc “rõ người” khó rồi!
Việc nhẹ thì các cán bộ tranh nhau làm, như ngồi bàn “vẽ bánh”, chỉ tay năm ngón, hô khẩu hiệu, mấy cái đó cán bộ rành lắm. Ấy vậy mà khi chỉ đạo hiện trường, làm cho ra kết quả, thì ai cũng bặt tăm, “việc khó có dân” từ đấy mà ra!
Cầu sập, đường nứt, vỡ đê, thì tất cả vẫn do trời. Trời ơi! Trách nhiệm nếu không phải do tập thể thì cũng là do trời, đời nào mà thấy ông nào đứng ra chịu trách nhiệm cho mấy cái sai phạm của cấp dưới hay bản thân.
Một cái dự án, muốn được cấp phép, thì phải đi qua “ngóc ngách ngõ hẻm” các bộ ngành chức năng, một cửa nhưng nhiều bàn, đủ thứ con dấu. Một dự án, mà có tới chục đoàn kiểm tra, ông nào mặc ông nấy ngó nghiêng rồi ra về với tay đầy phong bì.
Và vì thế mà dân cũng chẳng rõ khi nào, lúc nào, và kết quả từ mấy cái “bánh vẽ” của lãnh đạo, tiền thuế của mình được dùng ra sao, chỉ biết trông vào mấy câu hứa qua mấy nhiệm kỳ, mỗi ông hứa một nẻo, làm một đằng.
Có lẽ điều đầu tiên Thủ Chính cần làm và làm ngay, nếu muốn Đất nước phát triển, đó là dạy cho mỗi Đảng viên chỉ cần biết liêm sỉ với bản thân và với dân , thế là đủ!


Nói về cái tai ương của Thủ Chính vừa ban cho dân ta mang tên “Nghị định 46”, mượn danh nghĩa là kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm, nhưng lại làm cho cả xã hội nhốn nháo bất an, kẻ chạy xuôi, người chạy ngược, đến có người còn than “cuối năm cũng không yên”. Vâng, đó chính là tai họa của Đảng úp cho dân! Vậy mà đến khi gỡ bỏ sau khi đã có thiệt hại, thì Đảng lại ca ngợi đó như một thành tựu vì đã “lắng nghe nhân dân”.
Ông Tư bán trà đá ngoài đầu ngõ nói: “Nó đến trước cửa nhà bây, nó làm một bãi, bây ra chửi thì nó dọn, rồi phải cảm ơn rồi đưa tiền cho nó. Từ nay đứa nào nói về cái bãi đó của nó, nó phạt.” Vâng, ai cũng biết “nó” là ai. Ra văn bản, nghị định, làm xã hội bất an, nhân dân thì nhốn nháo lo mất Tết, vật giá chi phí thì leo thang, còn doanh nghiệp mất trăm tỷ, Đảng làm “một bãi” cho dân dọn, rồi dân phải biết ơn Đảng. Đôi lúc, biết “bãi” đó có mùi, cũng là thành tựu cách mạng to lớn chăng?
Ở cái xứ Đông Lào, Đảng đi từ luật này đến nghị định kia, coi như là những chiến thắng vẻ vang sau khi lọt hầm mấy bận. Còn dân đi theo Đảng, không sụp hố thì cũng lo bị úp sọt, vinh quang chỗ gì?


Có một sự khác biệt lớn giữa tự do báo chí ở một nước văn minh và tự do báo chí trong khuôn khổ ở xứ Đông Lào.
Một văn bản, một quyết định trước khi được thi hành, thường phải được đem ra thảo luận công khai, có sự góp mặt của các chuyên gia, báo chí đồng thuận cũng như phản đối, mỗi bên một lẽ và Chính phủ phải căn cứ vào đó để quyết định tiếp. Còn “tự do trong khuôn khổ”, một văn bản được đưa lên báo thảo luận, gần như chắc chắn sẽ được thông qua, bởi chẳng ai dám góp ý, mà có góp ý thì báo cũng chẳng dám đăng, cả người nói lẫn người viết đều bị “chụp mũ”.
Còn khi đưa vào thi hành, báo chí có quyền chỉ trích về những khuyết điểm, thay mặt nhân dân lên tiếng để ngăn chặn những hậu quả tiêu cực. Nói lên những điều sai trái, những bất cập và thậm chí truy cùng trách nhiệm của người ký văn bản, đó là trách nhiệm của báo chí. Nhưng ở xứ Đông Lào, báo chí lại là công cụ “tô son” cho thành tựu của Nhà nước, Đảng đã quyết thì chỉ có đúng, hoặc nếu “sai”, thì người tố cáo sẽ đi tù. Còn nhân dân thì gánh chịu toàn phần hậu quả của những sai lầm đó.
Khác biệt là như vậy, Nghị định 46 chỉ là một ví dụ. Khi nhân dân kêu gào điêu đứng, thì báo chí im bặt, xoay sang “nói nhẹ”, “nói theo định hướng” để vui lòng quan trên. Để rồi khi thiệt hại tiền trăm tỷ, Tuyên giáo chỉ định hướng vài câu “sai lầm khách quan”, thế là cái trách nhiệm của kẻ ký, hiển nhiên “trong veo” và nhẹ tênh.

1) Miền Bắc Israel lại hú còi: rocket từ Lebanon bay qua biên giới
Rạng sáng Thứ Tư 4/3/2026 (giờ địa phương), quân đội Israel thông báo họ phát hiện nhiều rocket bay từ Lebanon sang lãnh thổ Israel. Còi báo động đã vang lên ở miền Bắc Israel trước khi các loạt đạn này vượt biên giới. Theo thông tin phía Israel, “phần lớn” rocket bị Không quân Israel/Phòng không đánh chặn; một quả khác rơi xuống khu vực gần đó, và “không có thương vong” được ghi nhận.

Đáng chú ý: đây không chỉ là câu chuyện “một vài quả rocket” kiểu ăn miếng trả miếng. Khi còi báo động đã vang lên, người dân sẽ lại phải chạy hầm, hoạt động dân sự bị gián đoạn, trường lớp – bệnh viện – đường sá đều vận hành trong trạng thái “nghe tiếng còi là tim đập nhanh hơn tiếng trống lân”. Và mỗi lần như vậy, đường biên Israel–Lebanon lại giống một sợi dây đàn bị kéo căng: chỉ cần thêm vài nấc nữa là đứt.

2) Israel phát cảnh báo sơ tán ở Nam Lebanon: “rời ngay, không quay lại”
Song song với diễn biến rocket, Israel cũng liên tiếp đưa ra các cảnh báo/ra lệnh sơ tán đối với nhiều làng – thị trấn ở miền Nam Lebanon, nói rõ các đợt không kích nhằm vào vị trí của Hezbollah có thể xảy ra “cận kề”, và yêu cầu dân thường rời khỏi khu vực nguy hiểm (có nơi nhắc phải cách tối thiểu khoảng 1.000 mét).

Các đợt cảnh báo kiểu này thường kéo theo một chuỗi hệ lụy: người già không kịp thu dọn thuốc men; gia đình bồng bế con nhỏ, chở nhau bằng xe máy, xe tải; nhà cửa bỏ trống; chợ búa tê liệt; và quan trọng nhất là nỗi sợ “đi rồi có ngày về lại được không?”. Khi sơ tán không còn là “khuyến cáo”, mà thành “mệnh lệnh” lặp đi lặp lại, thì vùng biên trở thành một dải đất mà người dân sống bằng… trực giác sinh tồn.

3) Thương vong ở Lebanon tăng nhanh: Bộ Y tế báo ít nhất 50 người chết trong 2 ngày
Trong khi các cảnh báo sơ tán được phát đi, Bộ Y tế Lebanon cho biết ít nhất 50 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel trong vòng 2 ngày gần đây, và hàng trăm người khác bị thương. Một số báo cáo nêu thêm chi tiết về các đợt không kích rạng sáng, với thương vong tiếp tục tăng.

Các con số thương vong ở Lebanon thường gây tranh cãi vì nhiều lý do: tốc độ cập nhật, việc phân loại nạn nhân là dân sự hay thành viên vũ trang, và chênh lệch số liệu giữa các nguồn. Nhưng dù thống kê “chốt” ở mốc nào, thực tế vẫn là: bom rơi thì nhà sập, người chết, bệnh viện quá tải, và làn sóng di dời sẽ phình ra theo từng đợt nổ.

4) WHO cảnh báo “y tế bị kẹt giữa làn đạn”: 3 nhân viên cấp cứu thiệt mạng
Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng lên tiếng, cho biết có các nhân viên y tế/cấp cứu đã thiệt mạng khi đang làm nhiệm vụ, và cảnh báo xung đột ngày càng làm tê liệt dịch vụ y tế trong khu vực. Thông điệp chính của WHO: nhân viên y tế, cơ sở y tế, và bệnh nhân phải được bảo vệ theo luật nhân đạo quốc tế; nếu không, “vết thương chiến tranh” sẽ không chỉ nằm ở mặt trận mà lan vào từng phòng cấp cứu.


5) Phòng không hoạt động khắp Vùng Vịnh: Saudi bắn hạ drone, Kuwait có trẻ em thiệt mạng vì mảnh vỡ
Không chỉ Israel–Lebanon, làn sóng drone/tên lửa còn tạo áp lực phòng không lên nhiều nước vùng Vịnh.

Saudi Arabia: truyền thông/kênh tin quốc tế đưa tin Saudi đã đánh chặn và phá hủy nhiều drone xâm nhập không phận, với thông tin thay đổi theo từng đợt cập nhật.

Kuwait: có báo cáo về việc đánh chặn “mục tiêu trên không”, nhưng mảnh vỡ rơi xuống khu dân cư gây thương vong; đáng chú ý, một bé gái 11 tuổi được thông báo đã tử vong vì vết thương do mảnh văng.


6) Hormuz gần như “đóng băng”: tàu dầu nằm bờ, phí vận tải nhảy dựng, bảo hiểm chiến tranh bị cắt
Nếu phải chọn một điểm làm thị trường toàn cầu “đau tim”, thì đó là eo biển Hormuz: con “cổ chai” nối Vịnh Ba Tư với đại dương, nơi một phần rất lớn dầu thô và LNG của thế giới đi qua.

Những gì đang diễn ra được mô tả bằng các dấu hiệu cực mạnh:

Lượng tàu qua lại sụt nghiêm trọng; có dữ liệu cho thấy ngày bình thường có thể khoảng vài chục tàu dầu – hóa chất/ngày, nhưng có ngày chỉ còn vài chiếc.

Hàng loạt hãng bảo hiểm/hội bảo hiểm chiến tranh thu hẹp hoặc cắt bảo hiểm rủi ro chiến sự cho khu vực, khiến chủ tàu “không có bảo hiểm thì khỏi chạy”, vì lỡ bị đánh trúng là phá sản ngay trên biển.

Hệ quả tức thời: cước tàu tăng vọt, thị trường dầu – khí nhạy như da em bé; chỉ cần tin “đụng ở Hormuz” là giá nhảy.

Nói nôm na: chiến tranh không cần nổ ở giàn khoan, chỉ cần làm tuyến vận tải nghẽn là giá năng lượng tự tăng như nước triều. Và khi năng lượng tăng, mọi thứ đi theo: vận chuyển tăng, sản xuất tăng, giá hàng hóa tăng, cuối cùng là người dân ở rất xa Trung Đông… cũng cảm thấy “đắt đỏ” trong hóa đơn thường ngày.

7) Trump tung “bảo hiểm chiến tranh” cho tàu biển, nhắc khả năng hải quân hộ tống
Trước nguy cơ Hormuz bị “tê liệt vì sợ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông đã chỉ đạo cơ quan liên quan của Mỹ (DFC) triển khai bảo hiểm rủi ro chính trị và các bảo đảm tài chính cho hoạt động hàng hải, đặc biệt là dòng năng lượng qua vùng Vịnh; đồng thời nói Hải quân Mỹ có thể hộ tống tàu dầu qua Hormuz “nếu cần”.

Điểm quan trọng ở đây không chỉ là “hộ tống hay không”, mà là tín hiệu: Mỹ muốn dùng công cụ tài chính–bảo hiểm để kéo tàu quay lại tuyến đường, giảm hoảng loạn thị trường. Tuy nhiên, nhiều phân tích vẫn nhấn mạnh thực tế phũ phàng: trong chiến tranh, “bảo hiểm” có thể làm yên lòng sổ sách, nhưng không làm yên lòng thủy thủ khi rủi ro bị tấn công vẫn hiện hữu.

8) Vì sao Trung Quốc bị xem là “bên có thể hưởng lợi” từ lời kêu gọi bảo vệ Hormuz?
Khi Hormuz nghẽn, bên “đau” nhất thường là những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng khổng lồ. Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô hàng đầu, đồng thời châu Á nói chung phụ thuộc nặng vào dầu – khí Trung Đông. Vì vậy, bất kỳ cơ chế nào giúp dòng năng lượng “chảy lại” sẽ trực tiếp hạ nhiệt rủi ro cho các nền kinh tế châu Á.

Trong bối cảnh đó, phía Trung Quốc đã kêu gọi các bên hạ thang và bảo đảm an toàn tuyến hàng hải Hormuz, nhấn mạnh tác động tiêu cực lên kinh tế toàn cầu nếu tuyến này bị gián đoạn.

Câu chuyện “ai hưởng lợi” thường gây tranh luận chính trị, nhưng trên lớp lợi ích kinh tế thuần túy: nếu thị trường được “bình ổn bằng hộ tống và bảo hiểm”, các khách mua lớn (đặc biệt ở châu Á) sẽ hưởng lợi vì rủi ro giá giảm, nguồn cung ổn định hơn.

9) Trung Quốc vừa kêu gọi dừng tấn công, vừa tung “thông điệp răn đe” kiểu… 5 bài học
Ở mặt ngoại giao, Trung Quốc nhấn mạnh thông điệp: tấn công quân sự không giải quyết tận gốc, cần quay lại đối thoại và tránh mở rộng xung đột. Reuters ghi nhận các cuộc điện đàm của Ngoại trưởng Trung Quốc kêu gọi chấm dứt các đợt tấn công và thúc đẩy giải pháp ngoại giao.

Cùng lúc, không gian truyền thông liên quan quân đội Trung Quốc cũng xuất hiện cách diễn đạt mang tính “đúc kết bài học” từ các đòn đánh của Mỹ–Israel. Có nguồn tin ghi lại dạng thông điệp “5 bài học”, đại ý nhấn vào: nguy cơ từ “kẻ thù bên trong”, sai lầm vì “tin mù quáng vào hòa bình”, thực tế lạnh lùng của “hỏa lực vượt trội”, ảo tưởng chiến thắng và kết luận tự lực là nền tảng cuối cùng.

Nói cách khác: một bên là ngoại giao kêu gọi hạ nhiệt; một bên là tuyên truyền nhấn “tự lực – cảnh giác nội bộ – chuẩn bị cho kịch bản tệ”. Hai đường này đôi khi nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng lại rất “đúng kiểu cường quốc”: ngoài mặt nói hòa, trong bụng tính đường dài.

10) Iran – Israel – Mỹ: chiến sự mở rộng và con số thương vong gây choáng
Ở phía Iran, có báo cáo từ một tổ chức nhân quyền có trụ sở ngoài Iran (HRANA) nói số dân thường thiệt mạng kể từ khi chiến sự bùng lên đã vượt 1.000 người, trong đó có trẻ em; đồng thời hàng nghìn người bị thương. Các số liệu dạng này thường được mô tả là “sơ bộ” và còn tiếp tục kiểm chứng.

Trong chiến tranh, con số luôn đi sau khói lửa. Nhưng chỉ riêng việc mốc “trên 1.000” xuất hiện trong các báo cáo đã đủ cho thấy mức độ khốc liệt và tốc độ leo thang. Và khi thương vong tăng nhanh, áp lực “kết thúc chiến dịch” cũng tăng theo—không chỉ vì đạo lý, mà vì sức chịu đựng xã hội và kinh tế.

11) Quốc hội Mỹ nóng lên vì “quyền tuyên chiến”: tranh cãi chiến dịch kéo dài bao lâu?
Trong nội bộ Mỹ, tranh cãi tập trung vào 3 câu hỏi:
(1) Có “mối đe dọa sắp xảy ra” đủ để hợp thức hóa hành động quân sự không?
(2) Mục tiêu cuối là gì: chỉ “phá năng lực quân sự” hay thay đổi chế độ?
(3) Chiến dịch sẽ kéo dài vài ngày, vài tuần, hay… thành “vũng lầy”?

Một số lãnh đạo đảng Dân chủ nói họ không thấy bằng chứng về mối đe dọa “imminent” qua các buổi briefing; đồng thời có nỗ lực thúc đẩy các nghị quyết nhằm tái khẳng định vai trò Quốc hội trong việc cho phép dùng vũ lực.

Trong khi đó, các nguồn tin chính trị–quốc phòng đưa ra bức tranh không đồng nhất về thời lượng chiến dịch: có người nghe “3–5 tuần”, có người cho rằng “mơ hồ và mở”.

Chiến tranh mà không có “điểm kết”, thì dù hỏa lực mạnh đến đâu cũng sẽ bị kéo xuống bởi: ngân sách, kho đạn, và sự mệt mỏi của cử tri.

12) Dân thường kẹt giữa chiến tranh: châu Âu cuống cuồng di tản, hàng không gián đoạn
Khi chiến sự lan rộng, một cuộc chiến khác nổ ra trong sân bay: chiến tranh “kiếm đường về nhà”. Nhiều quốc gia châu Âu triển khai các chuyến bay/điều phối để đưa công dân rời khỏi khu vực; có nơi dùng máy bay quân sự, có nơi thuê chuyến, có nơi nối hành trình vòng qua các điểm còn hoạt động. Báo chí quốc tế mô tả cảnh hàng nghìn người bị kẹt vì không phận đóng/mở thất thường và đường bay né vùng nguy hiểm.

Trong bức tranh đó, người dân thường rơi vào đúng “thế kẹt”:

Ở lại thì sợ tên lửa/drone và thiếu thông tin;

Rời đi thì không có chuyến bay, giá vé tăng, đường vòng dài, và đôi khi phải băng qua biên giới đường bộ.

Bom đạn rơi ở đâu thì khổ ở đó; nhưng “bóng chiến tranh” có thể phủ lên cả những người chỉ đi du lịch, du học, hay đi công tác—một buổi sáng thức dậy thấy mình mắc kẹt trong trang nhất thời sự.

13) Hiệu ứng dây chuyền lan tới châu Á: Thái Lan kêu gọi dân đừng “hoảng loạn tích xăng”
Chiến tranh ở Trung Đông nhưng người xếp hàng mua xăng lại có thể ở Bangkok. Tại Thái Lan, cơ quan năng lượng đã lên tiếng trấn an nguồn cung và kêu gọi người dân không hoard/tích trữ nhiên liệu, trong bối cảnh xuất hiện cảnh xếp hàng dài ở trạm xăng vì lo ngại giá tăng và gián đoạn vận tải.

Đây là phản ứng “tâm lý thị trường” rất điển hình: chỉ cần tin xấu về dầu – khí là người dân lập tức đổ ra cây xăng, làm nhu cầu tăng đột biến, khiến tình hình căng thẳng hơn dù nguồn cung thực tế chưa chắc thiếu. Chiến tranh, đôi khi thắng thua chưa rõ, nhưng “nỗi sợ” đã kịp tạo ra một cuộc khủng hoảng nhỏ ở bên kia bán cầu.

“Chưa đánh đã lo, đánh rồi càng lo”—lo cho người thân, lo cho đường về, lo cho giá xăng, lo cho bữa cơm. Và khi chiến tranh đẩy mọi thứ lên cùng lúc, thế giới rơi vào trạng thái rất khó chịu: vừa sợ tên lửa, vừa sợ hóa đơn.

Chiến tranh hiện đại không cần “đóng cửa toàn cầu”, nhưng chỉ cần làm nghẽn một cái cổ chai như Hormuz, hoặc làm không phận bất ổn, là đủ khiến mọi quốc gia—dù ở rất xa—cũng phải tính toán lại: dự trữ nhiên liệu bao nhiêu, di tản ra sao, bảo hiểm thế nào, và quan trọng nhất: câu chuyện này sẽ kéo dài đến khi nào.

Vì sao Trung Quốc có thể “hưởng lợi” khi Mỹ kêu gọi bảo vệ eo biển Hormuz?

Khi xung đột với Iran lan rộng, chi phí vận tải biển toàn cầu tăng vọt, đặc biệt là giá thuê siêu tàu chở dầu ở Trung Đông đã lên mức kỷ lục. Tình hình này khiến cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều lên tiếng kêu gọi bảo vệ an toàn tàu thuyền qua eo biển Hormuz.

Eo Hormuz là một “cổ chai” hàng hải ngoài khơi Iran, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu, đồng thời vận chuyển khối lượng rất lớn khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Iran tuyên bố sẽ tấn công bất kỳ con tàu nào cố đi qua, và thực tế đã có tàu trong khu vực bị trúng đòn tấn công. Vì lo ngại rủi ro, hoạt động hàng hải qua eo biển gần như tê liệt; dữ liệu theo dõi tàu từ MarineTraffic cho thấy khu vực này hầu như “trống rỗng”.

Nỗi sợ eo biển bị đóng kéo dài đã đẩy giá dầu và khí đốt tăng, khiến các cường quốc muốn ổn định thị trường. Phía Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh kêu gọi các bên lập tức dừng hoạt động quân sự, tránh leo thang, đảm bảo tuyến hàng hải ở Hormuz an toàn và ngăn tác động xấu lên kinh tế toàn cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đi xa hơn khi đề cập việc cung cấp “bảo hiểm và bảo đảm” cho tàu thuyền, đồng thời nói Hải quân Mỹ có thể hộ tống tàu chở dầu trong vùng Vịnh. Tuy vậy, các chi tiết cụ thể vẫn chưa rõ.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc được cho là bên có thể hưởng lợi nhiều nhất nếu dòng năng lượng qua Hormuz được “giữ thông suốt” trở lại: Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và cũng là khách mua lớn nhất của dầu Iran. Một số đối thủ chính trị của Trump lập luận rằng điều này trông giống như Mỹ đang trợ cấp và bảo vệ các chuyến hàng dầu mà Trung Quốc hưởng lợi trực tiếp.

Không chỉ Trung Quốc, châu Á nói chung phụ thuộc mạnh vào Trung Đông: khu vực này lấy khoảng 60% dầu từ Trung Đông. Ngoài ra, Trung Quốc và Nhật Bản cũng là hai nước nhập khẩu LNG lớn hàng đầu thế giới, nên bất kỳ biến động nào ở Hormuz đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và giá cả tại châu Á.

Châu Âu khẩn cấp di tản công dân mắc kẹt ở Trung Đông khi chiến sự leo thang

Nhiều quốc gia châu Âu đang gấp rút triển khai các kế hoạch sơ tán công dân khỏi Trung Đông khi cuộc chiến giữa Israel, Mỹ và Iran ngày càng leo thang. Hàng nghìn người châu Âu đang bị mắc kẹt trong khu vực khi nhiều tuyến bay bị đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động vì lý do an ninh.

Vương quốc Anh đang phối hợp với các hãng hàng không để tăng cường các chuyến bay sơ tán. Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cho biết một số chuyến bay thương mại hạn chế đã được khôi phục từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Chính phủ Anh cũng sẽ triển khai một chuyến bay thuê riêng từ Oman, ưu tiên những người dễ bị tổn thương nhất như người già, trẻ em và các trường hợp khẩn cấp.

Pháp cũng đang chuẩn bị kế hoạch đưa công dân rời khỏi khu vực. Tổng thống Emmanuel Macron cho biết hai chuyến bay sơ tán đầu tiên đã được lên lịch khởi hành vào tối thứ Ba. Theo ước tính của Paris, có khoảng 400.000 công dân Pháp đang sinh sống hoặc làm việc tại Trung Đông, khiến công tác sơ tán trở nên phức tạp và quy mô lớn.

Tại Ý, Bộ Ngoại giao thông báo đã sắp xếp hai chuyến bay thương mại đặc biệt từ Oman về Rome để đưa khoảng 300 công dân trở về nước. Ngoài ra, một chuyến bay khác từ Abu Dhabi cũng đang được chuẩn bị để chở khoảng 200 người, trong đó có nhiều sinh viên tham gia chương trình World Students’ Connection tại Dubai. Chính phủ Ý cũng cho biết sẽ tổ chức thêm một chuyến bay từ Muscat vào ngày hôm sau để tiếp tục đưa công dân rời khỏi khu vực.

Cộng hòa Czech cũng đã bắt đầu các chuyến bay sơ tán bằng máy bay quân sự. Chiếc Airbus quân sự đầu tiên đã hạ cánh xuống sân bay Vaclav Havel ở Prague vào ngày 3/3 sau khi đón công dân từ Jordan, với sức chứa khoảng 40 hành khách. Hai chuyến bay khác dự kiến sẽ tiếp tục thực hiện trong ngày để đưa thêm người trở về.

Một hành khách trên chuyến bay sơ tán, ông Zdenek Viktorin, cho biết chuyến đi của gia đình ông vốn diễn ra bình thường cho đến khi chiến tranh bùng nổ. Ông nói rằng thật khó hiểu khi chỉ vài ngày trước các chính trị gia vẫn nói rằng các cuộc đàm phán đang tiến triển tốt, nhưng sau đó chiến sự lại nổ ra đột ngột. Nhận xét này phản ánh tâm trạng chung của nhiều người đang mắc kẹt trong khu vực: sự bất ngờ và lo lắng trước tình hình an ninh thay đổi quá nhanh.

Quân đội Trung Quốc nêu “5 bài học” từ các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran

Quân đội Trung Quốc cho rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran mang lại “năm bài học quan trọng”. Nhận định này được đăng tải trên tài khoản mạng xã hội X của một cơ quan truyền thông quân đội Trung Quốc vào ngày thứ Ba.

Trong một đồ họa đơn giản được công bố kèm theo bài đăng, phía Trung Quốc liệt kê năm “bài học” như sau:

Mối đe dọa chết người nhất: kẻ thù từ bên trong

Sai lầm tốn kém nhất: niềm tin mù quáng vào hòa bình

Thực tế lạnh lùng nhất: logic của hỏa lực vượt trội

Nghịch lý tàn nhẫn nhất: ảo tưởng chiến thắng

Sự dựa vào cuối cùng: tự lực tự cường

Những thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh quân đội Trung Quốc liên tục chỉ trích chiến dịch quân sự của Mỹ kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu vào cuối tuần trước. Các tài khoản truyền thông quân sự Trung Quốc đã đăng nhiều nội dung tuyên truyền trên mạng xã hội, bao gồm tranh biếm họa và video nhằm chỉ trích Washington.

Trong một hình ảnh được đăng chỉ vài giờ sau thông điệp về “năm bài học”, hình vẽ mô tả một người lính cầm dao rựa và dây xích, đứng trước biểu tượng Liên Hiệp Quốc bị phá vỡ, trong khi phía sau là cảnh trẻ em thiệt mạng. Hình ảnh này được chú thích bằng dòng chữ: “Kẻ hủy diệt hòa bình”, hàm ý chỉ trích vai trò của Mỹ trong các cuộc xung đột quân sự.

Quân đội Mỹ tuyên bố đã phá hủy 17 tàu chiến Iran, bao gồm cả tàu ngầm

Chỉ huy lực lượng Mỹ tại Trung Đông cho biết quân đội Mỹ đã phá hủy 17 tàu của Iran trong chiến dịch quân sự đang diễn ra, trong đó có cả một tàu ngầm đang hoạt động. Thông tin này được Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), công bố trong một đoạn video đăng tải trên mạng xã hội vào ngày thứ Ba.

Theo ông Cooper, chiến dịch của Mỹ đang tập trung vào việc tiêu diệt tất cả các hệ thống vũ khí có khả năng tấn công lực lượng Mỹ. Ông nói một cách ngắn gọn: “Chúng tôi đang bắn hạ mọi thứ có thể bắn vào chúng tôi.” Ông cũng cho biết các máy bay ném bom B-2 và B-1 của Mỹ đã thực hiện các cuộc tấn công chính xác nhằm vào mục tiêu của Iran.

Vị đô đốc này cho biết chiến dịch không chỉ nhắm vào các căn cứ và hệ thống tên lửa, mà còn nhằm vào lực lượng hải quân Iran. Theo ông, “chúng tôi cũng đang đánh chìm hải quân Iran — toàn bộ hải quân của họ.” Tính đến nay, lực lượng Mỹ đã phá hủy 17 tàu của Iran, bao gồm một tàu ngầm quan trọng mà ông mô tả hiện “đã bị thủng một lỗ lớn”.

Ông Cooper nói rằng trong nhiều thập niên qua, Iran thường xuyên quấy rối các tuyến vận tải hàng hải quốc tế. Tuy nhiên hiện tại, theo đánh giá của Mỹ, không còn tàu chiến Iran nào hoạt động trong khu vực Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz hay Vịnh Oman. Ông khẳng định chiến dịch sẽ tiếp tục cho đến khi các mối đe dọa đối với lực lượng Mỹ và các tuyến hàng hải quốc tế bị loại bỏ.

Những tuyên bố này được đưa ra sau bốn ngày kể từ khi Mỹ bắt đầu chiến dịch quân sự chống Iran mang tên “Operation Epic Fury”. Theo các quan chức Lầu Năm Góc, việc phá hủy lực lượng hải quân Iran là một trong những mục tiêu chính của chiến dịch.

Ông Cooper cũng tiết lộ quy mô chiến dịch hiện rất lớn, với hơn 50.000 binh sĩ Mỹ tham gia và hơn 200 máy bay chiến đấu đang hoạt động trong khu vực. Các cuộc không kích và tấn công quân sự đang được tiến hành liên tục suốt 24 giờ mỗi ngày.

Để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran đã phóng hơn 500 tên lửa đạn đạo và hơn 2.000 máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu trong khu vực, theo lời vị chỉ huy CENTCOM. Tuy nhiên ông cho rằng khả năng tấn công của Tehran đang suy giảm dần khi nhiều cơ sở quân sự và phương tiện chiến đấu của Iran đã bị phá hủy trong những ngày đầu của chiến dịch.

Pháp điều tàu sân bay hạt nhân Charles de Gaulle tới Địa Trung Hải khi chiến sự Trung Đông lan rộng

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thông báo nước này sẽ điều tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân Charles de Gaulle cùng các tàu hộ tống đến khu vực Địa Trung Hải trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông ngày càng lan rộng sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.

Trong bài phát biểu trên truyền hình tối 3/3, ông Macron cho biết quyết định này được đưa ra vì tình hình khu vực đang rất bất ổn và khó dự đoán trong những ngày tới. Ông nói đã ra lệnh cho tàu sân bay Charles de Gaulle, cùng các máy bay chiến đấu trên tàu và các tàu hộ tống, di chuyển tới Địa Trung Hải để sẵn sàng ứng phó với các diễn biến mới.

Nhà lãnh đạo Pháp nhận định các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran được tiến hành “ngoài khuôn khổ của luật pháp quốc tế”, điều mà Paris không thể ủng hộ. Tuy vậy, ông cũng chỉ trích Iran, cho rằng chính quyền Tehran phải chịu “trách nhiệm chính” đối với sự bất ổn kéo dài trong khu vực.

Ông Macron cảnh báo các cuộc tấn công vào Iran có thể tiếp tục trong những ngày tới và các đòn trả đũa từ phía Iran trên khắp Trung Đông cũng có khả năng gia tăng. Theo ông, nguy cơ leo thang vẫn rất lớn nếu các bên không nhanh chóng giảm căng thẳng.

Cùng với Đức và Vương quốc Anh, Pháp đã kêu gọi chấm dứt ngay các cuộc tấn công quân sự và quay trở lại con đường ngoại giao. Tổng thống Macron nhấn mạnh rằng hòa bình lâu dài trong khu vực chỉ có thể đạt được thông qua việc nối lại các cuộc đàm phán ngoại giao.

Ngoài việc điều tàu sân bay, Pháp cũng đã triển khai các máy bay chiến đấu Rafale, các hệ thống phòng không và máy bay cảnh báo sớm để bảo vệ không phận của các đồng minh trong khu vực. Paris cho biết những biện pháp quân sự phòng thủ này sẽ được duy trì “chừng nào còn cần thiết” để đảm bảo an ninh trong bối cảnh xung đột tiếp tục leo thang.

Bức tranh chung: Ngày thứ 5 của cuộc chiến và hiệu ứng “domino” trên toàn khu vực
Cuộc chiến Trung Đông bước sang ngày thứ 5, và cái đáng sợ không chỉ nằm ở tiếng nổ hay số liệu thương vong, mà nằm ở cảm giác “mọi thứ có thể đổ xuống bất cứ lúc nào”. Sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran (bối cảnh được nhắc đến xuyên suốt các cập nhật), khu vực lập tức rơi vào trạng thái rúng động dây chuyền: không phận nhiều nơi rối loạn, các chuyến bay thương mại bị hủy, đường bộ tắc nghẽn vì dòng người di tản, trong khi các quốc gia vùng Vịnh vừa phòng thủ, vừa trấn an dân chúng, vừa lo giữ ổn định nội bộ.

Nhà Trắng nhấn mạnh các mục tiêu của chiến dịch theo hướng “đánh vào năng lực” của Iran hơn là nói thẳng “thay đổi chế độ”. Nhưng trên thực địa, những gì người dân cảm nhận lại là một cuộc khủng hoảng lan rộng: từ nỗi lo an ninh ngay trước cổng đại sứ quán, đến chuyện ngủ vạ vật ngoài đường vì nhà cửa bị đánh trúng, rồi cảnh du khách “mắc kẹt” săn vé máy bay như săn… vé số.

Mỹ xác nhận: chuyến bay charter chở người Mỹ đã rời Trung Đông – tín hiệu khởi động chiến dịch sơ tán
Điểm nhấn quan trọng nhất trong chuỗi thông tin lần này là: Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận một chuyến bay charter chở công dân Mỹ đã rời Trung Đông vào ngày Thứ Tư. Đáng chú ý, phía Mỹ không công bố chi tiết: không nói rõ máy bay khởi hành từ đâu, hạ cánh ở đâu, có bao nhiêu người, tuyến bay ra sao.

Vì sao lại “kín như bưng”? Bộ Ngoại giao giải thích thẳng: lý do là “an ninh tác chiến” (operational security). Nói nôm na: trong một bối cảnh chiến sự, càng ít thông tin lộ ra, càng giảm rủi ro bị theo dõi, gây nhiễu, đe dọa hay phá hoại. Một chuyến bay sơ tán, nhìn thì tưởng chỉ là chuyện hàng không, nhưng thực tế là một chuỗi hậu cần – an ninh – phối hợp ngoại giao cực kỳ nhạy cảm.

Quan trọng hơn: đây được mô tả là chuyến bay sơ tán đầu tiên có xác nhận do Mỹ “tạo điều kiện”. Và nó đến chỉ vài ngày sau khi Mỹ–Israel mở chiến dịch quân sự chống Iran, nghĩa là Washington đang chuyển dần từ “khuyến cáo công dân tự rời đi bằng đường thương mại” sang “tổ chức rời đi có hỗ trợ”.

“Sẽ tăng cường thêm nhiều chuyến bay”: lời hứa đi kèm sự im lặng có tính toán
Bộ Ngoại giao Mỹ không dừng ở thông báo một chuyến bay, mà nói rõ: “additional flights will be surged throughout the region” – tức sẽ tăng cường thêm các chuyến bay rải trên toàn khu vực.

Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh rằng: sẽ không công bố thêm thông tin về các hoạt động vận chuyển đang diễn ra. Đây là kiểu thông điệp “vừa trấn an vừa khóa miệng” rất đặc trưng trong thời chiến: trấn an rằng chính phủ đang làm việc, nhưng không để lộ lịch trình để kẻ xấu lợi dụng.

Ở góc nhìn công dân, điều này có thể gây bức xúc: “Tôi cần biết chuyến bay nào? Khi nào? Ở đâu?” Nhưng ở góc nhìn điều phối rủi ro, thông tin càng mở, càng dễ trở thành mồi cho tin giả, cho đe dọa, hoặc đơn giản là làm bùng lên hỗn loạn tại các điểm tập trung.

Gần 6.500 người Mỹ đã được hỗ trợ: không phải ai cũng lên máy bay, nhưng ai cũng cần đường sống
Một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết: trong ngày Thứ Tư, cơ quan này đã hỗ trợ gần 6.500 công dân Mỹ bằng cách cung cấp thông tin quan trọng, giúp lựa chọn phương án di chuyển, hỗ trợ tìm “đường thoát”, v.v.

Con số này rất đáng chú ý vì nó cho thấy:
Không phải 6.500 người đều “được bốc lên charter” – mà là được trợ giúp theo nhiều dạng: hướng dẫn tuyến đường, phương án bay nối chuyến, điểm tập trung an toàn, phương thức qua biên giới đường bộ, thủ tục giấy tờ, liên hệ khẩn cấp… Trong khủng hoảng, đôi khi thứ cứu người không phải là chiếc máy bay, mà là một cú điện thoại đúng lúc, một danh sách điểm tập kết, hoặc một cảnh báo kịp thời để tránh đi vào vùng nguy hiểm.

Mỹ yêu cầu công dân ở nhiều nước điền “crisis form”: sắp xếp rời đi theo danh sách, không theo tiếng la hét
Một cập nhật khác liên quan đến sơ tán: Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi công dân Mỹ ở UAE, Qatar, Saudi Arabia và Israel hoàn tất mẫu crisis intake form để nhận thông tin hỗ trợ rời đi bằng đường hàng không hoặc đường bộ.

Mẫu này thường hỏi các thông tin kiểu: quốc tịch, vị trí, dự định ở lại hay rời đi, tự lo được hay cần hỗ trợ, đã rời đi chưa… Nghe như thủ tục giấy tờ, nhưng thực chất là cách để họ xếp ưu tiên và tổ chức nguồn lực: ai bị kẹt, ai có trẻ em, ai có vấn đề y tế, ai không có đường di chuyển… Trong khủng hoảng, nếu không có danh sách, mọi chuyện sẽ biến thành “ai chen được thì sống”.

Ngoài ra, những người ở các quốc gia khác vẫn được hướng dẫn gọi đường dây nóng 24/7 của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Qatar sơ tán cư dân quanh khu vực Đại sứ quán Mỹ: “biện pháp tạm thời” nhưng đủ làm dân mất ngủ
Tại Qatar, nhà chức trách thông báo đang sơ tán cư dân sống “gần khu vực” Đại sứ quán Mỹ như một biện pháp phòng ngừa tạm thời nhằm đảm bảo an toàn công cộng. Họ nói sẽ cung cấp nơi ở phù hợp cho người di tản.

Điểm đáng nói là: chính quyền không nêu rõ lý do cụ thể. Trong thời chiến, “không nói lý do” đôi khi lại chính là thông điệp: hoặc có đánh giá rủi ro, hoặc có thông tin tình báo, hoặc đơn giản là muốn tránh gây hoảng loạn. Nhưng với dân thường, chỉ cần nghe “sơ tán quanh đại sứ quán” là đủ hiểu mức độ căng thẳng đã lên nấc mới.

Đại sứ quán, trong chiến sự, vừa là biểu tượng, vừa là điểm nhạy cảm. Chỉ cần một sự cố nhỏ cũng đủ tạo làn sóng chấn động ngoại giao và tâm lý.

Canada cũng chạy đua giải cứu: bus tới biên giới Ai Cập, Beirut “giới hạn ghế”, và charter từ UAE khi không phận hé mở
Không chỉ Mỹ. Canada xác nhận họ đang lên kế hoạch di tản một phần công dân. Thông tin cụ thể gồm:
Tại Israel: công dân Canada sẽ được đưa bằng xe bus tới biên giới Ai Cập.
Tại Beirut: chỉ có một số lượng giới hạn được đưa lên máy bay.
Và Canada cũng đang cố thu xếp các chuyến charter rời UAE khi không phận bắt đầu mở lại.

Canada cho biết có hơn 100.000 công dân đã đăng ký đang ở Trung Đông; trong đó khoảng 2.000 người yêu cầu rời đi. Con số “đăng ký” này quan trọng: nó phản ánh quy mô cộng đồng, nhưng đồng thời cũng cho thấy bài toán khổng lồ cho chính phủ: không thể “bốc” hết một lúc, mà phải phân tầng ưu tiên.

Du khách Trung Quốc mắc kẹt: mua 3 vé một lúc, thuê xe vượt biên – miễn sao máy bay cất cánh
Một lát cắt rất “đời” trong cơn bão chiến tranh là cảnh khách du lịch Trung Quốc loay hoay tìm đường về giữa tình trạng hàng không đứt gãy.

Có người ở Dubai kể đã chi hơn 4.350 USD mua ba vé máy bay chỉ để hy vọng “ít nhất một cái” giúp mình thoát. Trên mạng xã hội Trung Quốc, người ta chia sẻ mẹo, ảnh chụp lịch bay, visa, lộ trình vòng vèo. Có người còn tính thuê xe chạy từ UAE sang Oman với chi phí tới 1.450 USD, rồi bay sang Đông Nam Á, sau đó mới về Trung Quốc.

Một câu nói gây ám ảnh: “Miễn máy bay cất cánh là được. Tôi không còn nghĩ đến giá nữa.” Trong khủng hoảng, tiền bạc bỗng trở thành thứ yếu; thứ người ta muốn mua là “khoảng cách với vùng nguy hiểm”.

Một số người may mắn rời đi được, như một sinh viên Trung Quốc kể họ phải đổi kế hoạch liên tục: đi từ Abu Dhabi sang Riyadh, bị hủy chuyến, lái xe nhiều giờ tới Jeddah, rồi bay sang Kuala Lumpur, sau đó mới tính tiếp đường về. Cảm giác nhẹ nhõm của họ đến không phải vì sang nước nào “đẹp”, mà vì “tới nơi có thể ngủ mà không giật mình”.

Kuwait: Lầu Năm Góc công bố danh tính 2 quân nhân Mỹ thiệt mạng còn lại trong vụ drone – và chi tiết khiến người ta rùng mình
Một diễn biến khác cho thấy chiến sự không chỉ là chuyện “trên bản đồ”, mà là sinh mạng thật: Lầu Năm Góc đã xác nhận danh tính 2 quân nhân Mỹ còn lại thiệt mạng trong vụ tấn công bằng drone ở Kuwait vào Chủ Nhật.

Hai người được nêu tên:
Thiếu tá Jeffrey O’Brien (45 tuổi), quê Indianola, bang Iowa.
Chuẩn úy 3 Robert Marzan (54 tuổi), quê Sacramento, California.

Cả hai đều thuộc 103rd Sustainment Command – một đơn vị Army Reserve có gốc ở Iowa, làm nhiệm vụ liên quan hậu cần, tiếp vận (sustainment). Chi tiết đáng chú ý và nặng nề là: trường hợp của Marzan được nói là “vẫn chờ xác nhận cuối cùng” từ giám định y khoa, dù ông có mặt tại hiện trường và “được tin là đã thiệt mạng”. Còn việc thu hồi thi thể/tiếp cận hiện trường của hai người này được mô tả là mất nhiều thời gian hơn vì tình trạng của tòa nhà bị đánh trúng.

Thông tin đi kèm còn cho biết họ phục vụ hỗ trợ 1st Theater Sustainment Command – cơ quan phụ trách tiếp tế và duy trì hậu cần cho quân đội Mỹ trên toàn Trung Đông. Điều này nhấn mạnh: chiến tranh hiện đại không chỉ giết lính tuyến đầu; hậu cần – vốn là “mạch máu” – cũng trở thành mục tiêu.

Kuwait ngoài khơi: tàu dầu báo nổ, dầu tràn ra biển – bóng ma môi trường trong khói lửa chiến tranh
Một báo cáo hàng hải cho biết thủy thủ đoàn một tàu chở dầu neo ngoài khơi Kuwait đã thấy một vụ nổ lớn phía mạn trái, rồi có một tàu nhỏ rời khỏi khu vực. Sau đó, dầu từ tàu bắt đầu tràn ra mặt nước.

Điểm đáng sợ là: “tất cả thuyền viên đều an toàn”, nhưng biển thì không chắc an toàn. Dầu tràn không chỉ là con số; nó là hệ sinh thái, là ngư trường, là bờ biển, là chuỗi cung ứng năng lượng. Trong chiến tranh, môi trường thường là “nạn nhân câm”: bị đánh trước, chết sau, và rất lâu mới hồi phục.

Nhà chức trách đang điều tra. Nhưng chỉ riêng cụm từ “tàu nhỏ rời khỏi khu vực” cũng đủ làm người ta nghĩ tới vô vàn kịch bản: phá hoại, tai nạn, đòn cảnh cáo, hay một sự cố giữa vùng nước đang căng như dây đàn.

Lebanon: Israel đánh Beirut, người dân kiệt sức và “tái chấn thương” tập thể
Khi chiến sự lan sang Lebanon, bức tranh nhân đạo trở nên ngột ngạt. Israel thông báo bắt đầu tấn công hạ tầng Hezbollah ở Beirut. Tại thủ đô Lebanon, tiếng nổ lớn được ghi nhận ngay trước khi Israel đưa ra thông báo.

Những lời kể từ các tổ chức cứu trợ và nhân viên nhân đạo mô tả một tình trạng gần như “đứt gãy tinh thần”:
Trẻ con giật mình vì tiếng bom trong đêm.
Người già có người gục ngã vì kiệt sức ngoài đường.
Gia đình phải ngủ vỉa hè, không biết chạy đi đâu.
Nhiều người không kịp mang theo bất cứ tài sản nào.

Khái niệm “retraumatizing” được nhắc tới: người Lebanon vốn đã trải qua các vòng bạo lực, khủng hoảng kinh tế, và ký ức đau đớn (kể cả thảm họa nổ cảng Beirut), nay nghe mỗi tiếng nổ lại như bị kéo tuột về những ngày địa ngục cũ. Có nhân viên cứu trợ nói chỉ một tiếng cửa sập cũng khiến người ta bật dậy như bị điện giật.

Số liệu thương vong và di dời được nhắc đến trong các cập nhật: hàng chục nghìn người phải rời nhà; hàng trăm người bị thương; thương vong tăng theo từng đợt đánh. Càng kéo dài, “mệt mỏi chiến tranh” sẽ không còn là khái niệm học thuật, mà là đôi mắt thâm quầng của một bà mẹ ôm con trên vỉa hè.

Iran: người ở Tehran kể phố xá đóng cửa nhưng lại có “bầu không khí hy vọng” lạ lùng
Giữa hình ảnh bom đạn, xuất hiện một chi tiết gây tò mò: một cư dân Tehran mô tả rằng thành phố khá im ắng, nhiều cửa hàng đóng, chỉ hàng thực phẩm hoạt động. Thế nhưng, họ nói không khí trên đường lại có nét “hy vọng”, ít thấy biểu cảm “buồn rầu” như người ta tưởng.

Đây là một lát cắt rất khó đo lường: có thể là hy vọng vì biến động chính trị, có thể là tâm lý “qua cơn sốc ban đầu”, cũng có thể là khoảnh khắc ngắn ngủi trước khi nỗi sợ dài hạn bủa xuống. Người kể cũng thừa nhận: nếu chiến tranh kéo dài, sự bất mãn có thể sẽ lộ rõ hơn. Tâm lý xã hội trong chiến tranh luôn là đường cong: sốc – lì – mệt – vỡ.

Nhà Trắng nói gì: 4 mục tiêu, tranh cãi “có phải chiến tranh không”, và lời hứa “không đưa bộ binh (lúc này)”
Các cập nhật liên tục nhắc đến thông điệp từ Nhà Trắng, đặc biệt qua phát ngôn của Thư ký báo chí: chiến dịch nhằm vào Iran hướng đến bốn mục tiêu lớn:
Phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo của Iran.
“Xóa sổ” hiện diện hải quân của Iran trong khu vực.
Tháo dỡ mạng lưới lực lượng ủy nhiệm (proxies).
Ngăn Iran theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Đồng thời, Nhà Trắng nói “không có kế hoạch đưa bộ binh Mỹ vào Iran ở thời điểm này”, nhưng cũng không “tự trói tay” bằng cách loại bỏ mọi lựa chọn.

Một điểm thú vị về mặt chính trị là tranh luận chữ nghĩa: một số quan chức/đảng phái né chữ “war” (chiến tranh), thích gọi là “hoạt động quân sự”, “engagement”, “chiến dịch”. Nghe như trò chơi ngôn ngữ, nhưng lại liên quan trực tiếp tới pháp lý, trách nhiệm, ngân sách và quyền lực hành pháp – lập pháp.

Quốc hội Mỹ: nỗ lực kiềm chế quyền “war powers” của Tổng thống thất bại – và cuộc giằng co còn tiếp diễn
Trong Thượng viện, phe Cộng hòa đã bác bỏ một nghị quyết nhằm yêu cầu Tổng thống phải xin phép Quốc hội cho những hành động quân sự tiếp theo đối với Iran. Cuộc bỏ phiếu được mô tả là sát sao theo lằn ranh đảng phái, với vài trường hợp “đi ngược dòng” gây chú ý.

Ngay cả khi một nghị quyết kiểu này vượt qua cửa đầu, nó vẫn phải qua quy trình sửa đổi, chuyển Hạ viện, và đối mặt nguy cơ phủ quyết của Tổng thống – mà muốn vượt phủ quyết thì cần tỷ lệ hai phần ba, rất khó.

Điều đáng nói: cuộc tranh luận “có cần Quốc hội cho phép không” luôn bùng lên mỗi khi Mỹ tham gia xung đột lớn. Và khi thương vong tăng, câu hỏi sẽ càng sắc: ai quyết định, ai chịu trách nhiệm, ai trả hóa đơn?

Mặt trận công nghệ: Iran nhắm vào trung tâm dữ liệu Amazon (AWS) ở Bahrain và UAE – chiến tranh chạm vào “đám mây”
Một chi tiết khiến nhiều người giật mình: Iran (thông qua IRGC theo các nguồn tường thuật) bị nói là đã tấn công bằng drone vào cơ sở trung tâm dữ liệu của Amazon tại Bahrain, và nhắm vào các cơ sở khác ở UAE. Amazon Web Services thừa nhận có sự cố “tác động vật lý” và thiệt hại cấu trúc, gián đoạn điện, thậm chí có nơi phải dùng biện pháp chữa cháy dẫn tới hư hại do nước.

Đây là dấu hiệu chiến tranh bước vào vùng “không ai muốn đụng”: hạ tầng số. Data center không chỉ là máy chủ; nó là ngân hàng, y tế, thương mại điện tử, logistics, dữ liệu chính phủ và vô số dịch vụ sống còn. Khi “đám mây” bị đánh, hiệu ứng không chỉ là mất mạng vài giờ, mà có thể là gián đoạn dây chuyền của cả nền kinh tế khu vực.

Bahrain trấn áp nội dung “bày tỏ cảm tình”: chiến tranh và nỗi sợ lan sang cả… màn hình điện thoại
Trong các cập nhật còn có thông tin Bahrain bắt giữ thêm người vì đăng video liên quan tới các cuộc tấn công và nội dung bị coi là “bày tỏ cảm tình”, với lập luận rằng những nội dung đó có thể gây hoang mang và ảnh hưởng an ninh – trật tự.

Chiến tranh hiện đại có một mặt trận vô hình: thông tin. Nơi nào căng thẳng, nơi đó sẽ có kiểm soát narrative. Và khi người dân chỉ cần bấm “đăng” là có thể bị xem là “đe dọa an ninh”, thì nỗi sợ không còn nằm ngoài đường phố mà nằm ngay trong túi quần.

Đòn tâm lý và an ninh mạng: quan chức Israel được cảnh báo tắt định vị GPS vì nguy cơ truy dấu
Một thông tin khác cho thấy mức độ “săn đầu người” trong chiến tranh: các bộ trưởng Israel và người thân cận được cảnh báo tắt dịch vụ định vị, hạn chế ứng dụng dùng GPS, vì nguy cơ bị tình báo đối phương phối hợp truy tìm vị trí. Thậm chí ngành y tế cũng được yêu cầu nâng mức sẵn sàng trước tấn công mạng.

Thời nay, một bức ảnh vô tình bật định vị, một cú check-in, hay một tài khoản email bị chiếm, đôi khi nguy hiểm chẳng kém việc lộ tọa độ quân sự. Chiến tranh càng hiện đại, càng “đánh” vào thói quen công nghệ của con người.

Ukraine “xin góp một tay”: kinh nghiệm chống drone Iran và lời đề nghị hỗ trợ tại chỗ
Giữa bức tranh rối ren, Ukraine xuất hiện như một “người từng trải” về drone Shahed: Tổng thống Zelensky nói Ukraine sẵn sàng chia sẻ chuyên môn giúp bảo vệ dân thường và ổn định tình hình, nhấn mạnh đã có phối hợp để đưa chuyên gia tới hỗ trợ “tại chỗ” mà không làm suy yếu phòng thủ trong nước.

Chi tiết này cho thấy một điều: công nghệ drone Iran từng là “bóng ma” ở chiến trường Ukraine, nay lại xuất hiện dày đặc ở Trung Đông. Kinh nghiệm chiến trường vì thế trở thành “mặt hàng chiến lược”.

Những câu chuyện bên lề: nhà báo ở Tehran, khách Mỹ mắc kẹt, và cảm giác “chỉ muốn được ngủ yên”
Trong các mẩu tin đan xen là những khoảnh khắc rất người:
Một nhà báo ở Tehran mô tả cảnh anh chứng kiến và nghe được – cái “đáng sợ” là sự bất định kéo dài.
Một influencer người Mỹ bay nối chuyến, dừng ở Doha rồi bị kẹt vì không phận hỗn loạn: chuyến đi từ trải nghiệm du lịch biến thành tình huống sinh tồn.
Nhiều người không còn hỏi “đi đâu cho tiện”, mà hỏi “đi đâu để sống”.

Những mẩu chuyện này nhắc một điều: chiến tranh không chỉ có tướng lĩnh và bản đồ; chiến tranh bắt người thường phải giỏi lên kế hoạch như chuyên gia hậu cần, phải can đảm như lính, và phải may mắn như trúng số.

Du khách Trung Quốc mắc kẹt ở Trung Đông vì gián đoạn hàng không, tìm mọi cách bay về nước
Du khách Trung Quốc tại Trung Đông đang nằm trong số hàng ngàn khách du lịch bị mắc kẹt vì các chuyến bay bị gián đoạn trên diện rộng, khiến việc trở về quê nhà trở nên vô cùng khó khăn.

Một người đang ở Dubai tên Kun Wang nói với CNN rằng anh đã chi hơn 4.350 USD (khoảng 30.000 nhân dân tệ) để mua ba vé máy bay, chỉ với hy vọng ít nhất một vé có thể giúp anh rời khỏi khu vực.

Tình trạng gián đoạn này cũng làm bùng lên một làn sóng chia sẻ trên mạng xã hội Trung Quốc: người dùng đăng tải kinh nghiệm, lời khuyên đường đi, câu chuyện sơ tán. Trên nền tảng Xiaohongshu, có người viết rằng họ dự tính thuê xe chạy từ UAE sang Oman với giá 1.450 USD, sau đó bay sang Đông Nam Á rồi mới tìm đường về Trung Quốc.

Một bình luận thể hiện tâm lý chung của nhiều người: “Miễn chuyến bay cất cánh là được. Tôi không còn nghĩ đến giá nữa.” Nhiều người khác nói họ đang theo dõi sát lịch bay và chia sẻ ảnh chụp đặt vé, quy định visa hoặc gợi ý lộ trình thay thế.

Hiện mới chỉ có một số ít người may mắn rời đi được. Trong nhóm đó có Matt Hu, một sinh viên Trung Quốc, cuối cùng đã bay ra khỏi khu vực sau vài ngày bất định. Anh kể với CNN rằng trước khi căng thẳng leo thang, anh cùng bạn học đã đi từ Abu Dhabi sang Riyadh. Khi chuyến bay quay về bị hủy, họ phải lái xe nhiều giờ để tới Jeddah, rồi từ đó bay sang Kuala Lumpur và hiện đang tiếp tục sắp xếp đường về Trung Quốc.

Matt Hu nói họ chỉ muốn tới một nơi “có thể ngủ yên vào ban đêm”, và anh cảm thấy nhẹ nhõm trong khoảnh khắc đặt chân tới Malaysia sau những ngày hỗn loạn vì lịch bay đảo lộn.

Dù vậy, vẫn còn rất nhiều người khác tiếp tục mắc kẹt, chờ các chuyến bay hoạt động trở lại hoặc tìm những con đường khác để rời đi. Theo dữ liệu theo dõi bay của FlightRadar24, một chuyến của Emirates đã rời Dubai đi Guangzhou vào ngày Thứ Tư sau khi bị hủy liên tiếp ba ngày trước đó, được xem như một dấu hiệu hy vọng cho một số người.

Hơn 1.000 người thiệt mạng sau các cuộc tấn công giữa Mỹ–Israel và Iran, thương vong lan rộng khắp Trung Đông
Hơn 1.000 người đã thiệt mạng tại Iran kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nước này vào cuối tuần qua, theo báo cáo của Human Rights Activists News Agency (HRANA) – một tổ chức có trụ sở tại Mỹ theo dõi tình hình nhân quyền tại Iran.

Cùng thời gian đó, các cuộc tấn công trả đũa của Iran cũng đã khiến hàng chục người thiệt mạng, theo thông tin từ các cơ quan chức năng địa phương.

Khi xung đột tiếp tục lan rộng, các số liệu ban đầu cho thấy thương vong đã xuất hiện tại nhiều quốc gia trong khu vực kể từ hôm thứ Bảy.

Tại Iran, HRANA cho biết tính đến chiều hôm qua theo giờ Mỹ, ít nhất 1.097 dân thường đã thiệt mạng. Trong số này có 168 trẻ em và 14 giáo viên, được cho là đã chết trong một cuộc tấn công của Mỹ–Israel nhằm vào một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở miền nam Iran vào ngày thứ Bảy, theo truyền thông nhà nước Iran.

Tại Lebanon, ít nhất 77 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel, theo Bộ Y tế nước này thông báo hôm thứ Tư. Trong số các nạn nhân có ba nhân viên cấp cứu, theo người đứng đầu Tổ chức Y tế Thế giới.

Tại Kuwait, ít nhất 10 người đã thiệt mạng do các cuộc tấn công của Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), trong số đó có sáu quân nhân Mỹ, cùng với hai binh sĩ Kuwait, theo thông tin từ quân đội nước này công bố hôm thứ Ba.

Tại Israel, các cuộc tấn công kể từ hôm thứ Bảy đã khiến ít nhất 10 người thiệt mạng, theo cơ quan cứu hộ khẩn cấp Magen David Adom.

Tại Iraq, bốn binh sĩ thuộc lực lượng Popular Mobilization Force đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Mỹ–Israel nhằm vào tỉnh Diyala, theo cơ quan truyền thông của lực lượng dân quân này cho biết hôm Chủ Nhật.

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Bộ Quốc phòng nước này cho biết ít nhất ba người đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công bằng drone của Iran. Các nạn nhân là công dân của Pakistan, Nepal và Bangladesh.

Trong khi đó tại Bahrain, một người đã thiệt mạng sau khi các mảnh vỡ từ một tên lửa bị đánh chặn rơi xuống và gây cháy trên một con tàu nước ngoài tại khu công nghiệp Salman, theo truyền thông nhà nước Bahrain đưa tin hôm thứ Hai.

Nhà Trắng bảo vệ quyết định không cảnh báo sớm công dân Mỹ rời Trung Đông trước khi chiến sự bùng nổ
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã lên tiếng bảo vệ chính quyền trước những chỉ trích cho rằng Washington không cảnh báo sớm công dân Mỹ rời khỏi Trung Đông trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự.

Leavitt cho rằng người Mỹ đã bỏ qua “nhiều dấu hiệu cảnh báo” mà Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa ra trước khi chiến dịch quân sự bắt đầu. Theo bà, Bộ Ngoại giao đã ban hành khuyến cáo Cấp độ 4: Không nên đi lại (Do Not Travel) đối với “nhiều quốc gia” trong khu vực trước khi các hoạt động quân sự diễn ra.

Tuy nhiên trên thực tế, trước khi chiến tranh nổ ra, chỉ có ba quốc gia bị xếp ở mức cảnh báo cao nhất là Iran, Iraq và Lebanon. Trong khi đó, các nước khác trong khu vực như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Oman, Bahrain, Jordan, Kuwait, Qatar và Israel vẫn không nằm trong danh sách Cấp độ 4 tính đến ngày thứ Tư, mặc dù Iran đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nhiều quốc gia này.

Hiện nay, tất cả các quốc gia trên đã được nâng lên Cấp độ 3: Cân nhắc lại việc đi lại (Reconsider Travel). Trước khi các cuộc tấn công quân sự bắt đầu, phần lớn các nước này chỉ ở mức cảnh báo thấp hơn.

Leavitt cũng nhắc lại rằng vào ngày 14 tháng 1, phái bộ Mỹ tại Saudi Arabia đã khuyến cáo nhân viên và công dân Mỹ cần tăng cường cảnh giác và hạn chế di chuyển không cần thiết tới các cơ sở quân sự. Tuy nhiên, phần lớn công dân Mỹ chỉ có thể biết được những cảnh báo này nếu họ đăng ký chương trình Smart Traveler Enrollment Program (STEP) hoặc theo dõi thông tin từ mạng xã hội của cơ quan ngoại giao.

Trên thực tế, Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ thay đổi trạng thái hoạt động ngoại giao tại hai đại sứ quán trước khi chiến dịch quân sự bắt đầu, gồm Israel và Lebanon. Trong đó, việc điều chỉnh đối với Lebanon được thực hiện chỉ một ngày trước khi xung đột bùng nổ.

Phải đến ngày thứ Hai, tức vài ngày sau khi các cuộc tấn công quân sự đã bắt đầu, quan chức phụ trách lãnh sự cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ mới kêu gọi công dân Mỹ “RỜI KHỎI NGAY” bằng các chuyến bay thương mại còn hoạt động từ hơn một chục quốc gia tại Trung Đông.

Nhà Trắng chỉ trích truyền thông “cố tình làm xấu hình ảnh Tổng thống Trump”
Trong cùng buổi họp báo tại Nhà Trắng, Karoline Leavitt cũng lên tiếng bảo vệ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trước những tranh cãi liên quan đến phát biểu của ông về truyền thông.

Trước đó, trong buổi họp báo buổi sáng tại Lầu Năm Góc, Hegseth cho rằng báo chí thường đưa tin nổi bật về thương vong của binh sĩ Mỹ nhằm khiến Tổng thống Donald Trump trông tệ hơn trong mắt công chúng.

Khi được phóng viên CNN Kaitlan Collins chất vấn liệu chính quyền có cho rằng truyền thông không nên đưa tin về cái chết của binh sĩ Mỹ hay không, Leavitt đã bác bỏ câu hỏi này và gọi đó là “một câu hỏi thiếu thiện chí”.

Bà khẳng định: “Báo chí chỉ muốn làm cho tổng thống trông xấu đi — đó là một sự thật.” Leavitt cũng nhấn mạnh rằng Bộ trưởng Quốc phòng quan tâm sâu sắc tới các binh sĩ và những người phục vụ trong quân đội Mỹ.

Theo bà, truyền thông vẫn nên đưa tin về nghi lễ tiếp nhận thi hài binh sĩ hy sinh (dignified transfer), nhưng đồng thời cho rằng nhiều cơ quan báo chí — đặc biệt là CNN — luôn tìm cách sử dụng mọi phát biểu của chính quyền để khiến Tổng thống Trump bị nhìn nhận tiêu cực.

Tổng thống Trump tuyên bố chiến dịch chống Iran “thành công lớn”, chấm điểm chiến tranh 15/10
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến dịch quân sự chống Iran đang đạt được thành công lớn ngay trong những ngày đầu tiên của cuộc xung đột.

Phát biểu tại một sự kiện ở Nhà Trắng, ông Trump nói tình hình trên chiến trường đang diễn biến rất thuận lợi cho phía Mỹ. “Chúng tôi đang làm rất tốt trên mặt trận chiến tranh, nói nhẹ thì là như vậy,” ông nói. “Có người hỏi tôi nếu chấm điểm từ 1 đến 10 thì tôi cho bao nhiêu. Tôi nói khoảng 15 điểm.”

Đánh giá này của Tổng thống Trump tương đồng với những nhận định trước đó từ các quan chức trong chính quyền, những người cũng cho rằng chiến dịch quân sự đang đạt được nhiều kết quả tích cực.

Ông Trump cho biết các lực lượng Mỹ và đồng minh đang phá hủy nhanh chóng hệ thống tên lửa của Iran, bao gồm cả các bệ phóng. Theo ông, “tên lửa của họ đang bị xóa sổ rất nhanh, các bệ phóng cũng đang bị tiêu diệt.”

Tổng thống Mỹ thừa nhận rằng Iran đã tiến hành một số cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia láng giềng, nhưng ông không đi sâu vào vấn đề này. Ông nói Iran “đang tấn công các nước láng giềng, thậm chí trong một số trường hợp là những nước từng là đồng minh của họ,” và cho rằng đây là một quốc gia đã “mất kiểm soát”.

Ông Trump cũng nhắc lại rằng hiện ông không có quan điểm cụ thể về việc ai sẽ lãnh đạo Iran trong tương lai, sau khi nhiều lãnh đạo cấp cao của nước này bị thiệt mạng trong các cuộc tấn công gần đây.

“Bộ máy lãnh đạo của họ đang biến mất rất nhanh,” ông nói. “Dường như bất cứ ai muốn trở thành lãnh đạo đều cuối cùng… cũng bị giết.”

Trump nói Mỹ tấn công trước để ngăn Iran ra đòn, khẳng định Tehran có kế hoạch đánh Israel và Mỹ
Trong phát biểu hôm thứ Tư, Tổng thống Trump cũng một lần nữa khẳng định rằng ông tin Iran đã chuẩn bị tấn công Israel và có thể cả Mỹ, nếu Washington không ra tay trước.

“Tôi nghĩ nếu chúng ta không làm trước thì họ đã làm điều đó với Israel, và nếu có cơ hội thì họ cũng sẽ tấn công chúng ta,” ông nói tại sự kiện ở Nhà Trắng, đồng thời mô tả cuộc chiến hiện nay là “một điều đáng kinh ngạc đang diễn ra trước mắt mọi người.”

Những phát biểu này là phiên bản mới nhất trong các lập luận mà chính quyền Trump đưa ra để giải thích quyết định phát động chiến dịch quân sự. Ban đầu, một số quan chức cho rằng Israel chuẩn bị tấn công Iran trước, trong khi những tuyên bố sau đó lại nói rằng Iran đang chuẩn bị tấn công Israel hoặc các lực lượng Mỹ trong khu vực.

Trước đó một ngày, ông Trump cũng nói rằng Iran “đang chuẩn bị tấn công Israel và những mục tiêu khác”.

Trong khi đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump đã ra lệnh tấn công Iran dựa trên một “linh cảm mạnh mẽ” rằng Tehran đang lên kế hoạch nhắm vào các lực lượng Mỹ tại Trung Đông.

Nhà Trắng nói “phải chờ xem” ai sẽ trở thành lãnh tụ tối cao tiếp theo của Iran
Nhà Trắng cho biết hôm thứ Tư rằng họ sẽ phải “chờ xem” ai sẽ trở thành lãnh tụ tối cao tiếp theo của Iran, sau khi lãnh đạo hiện tại thiệt mạng trong bối cảnh xung đột đang leo thang. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ cũng thừa nhận đã ghi nhận các báo cáo cho rằng Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của Ayatollah Ali Khamenei, có thể là một trong những người được xem xét cho vị trí này.

Phát biểu với báo chí, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói rằng chính quyền Mỹ đã theo dõi những thông tin này và các cơ quan tình báo đang giám sát chặt chẽ diễn biến tình hình.

“Chúng tôi cũng đã thấy những báo cáo đó, và đây là điều mà các cơ quan tình báo của chúng tôi đang theo dõi rất sát,” bà Leavitt nói. “Sự thật là chúng ta sẽ phải chờ xem điều gì sẽ xảy ra.”

Kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập sau cuộc cách mạng năm 1979, chức vụ lãnh tụ tối cao của nước này mới chỉ được thay đổi một lần duy nhất. Ayatollah Ali Khamenei lên nắm quyền vào năm 1989, sau khi người sáng lập chế độ là Ayatollah Ruhollah Khomeini qua đời.

Theo các thông tin hiện tại, Khamenei đã thiệt mạng mà không có người kế nhiệm chính thức được công bố, khiến quá trình lựa chọn lãnh tụ mới trở thành một trong những vấn đề quan trọng nhất của hệ thống chính trị Iran trong giai đoạn hiện nay.

Giữa nhịp sống của Nhật Bản lãng quên lịch âm, Bảo Ngọc và Khosbayar vẫn đón Tết Nguyên đán trong căn nhà nhỏ. Cả hai cùng rót sữa bò, nhấm nháp bánh chưng xanh.


Bảo Ngọc và Khosbayar từng được chú ý nhờ lễ cưới hỏi đậm chất thảo nguyên. Ảnh: NVCC.
Vào những ngày Việt Nam đón Tết Nguyên đán, ở quốc gia "xóa sổ" Tết Âm lịch như Nhật Bản, các cửa hàng vẫn mở cửa, tàu điện vận hành đúng giờ, người lao động vẫn tất bật đến công sở dưới cái lạnh khô khốc.

Trong guồng quay đó, Nguyễn Hoàng Bảo Ngọc (sinh năm 2001, Khánh Hòa) và Khosbayar (sinh năm 1999, quốc tịch Mông Cổ) tự tạo không khí Tết cho mình. Cặp vợ chồng từng gây chú ý sau lễ ăn hỏi mang đậm phong cách Mông Cổ, với nghi thức rót sữa bò và những chi tiết văn hóa đặc trưng của thảo nguyên.

Đón Tết xa nhà
Sau khi về chung một nhà, Bảo Ngọc và Khosbayar lần đầu đón Tết cùng nhau ở đất nước Phù Tang. Bảo Ngọc cho biết cảm giác của cô là sự lạ lẫm xen lẫn chạnh lòng.

Ở quê nhà, gia đình Bảo Ngọc đang đón mùa mai nở và rộn ràng đi chúc Tết người thân. Ở Mông Cổ, gia đình Khosbayar cũng bước vào dịp năm mới truyền thống - Tsagaan Sar, hay còn gọi là Tết Tháng Trắng.

Không khí trầm lắng ở Nhật Bản khiến cả hai nhớ nhà hơn bao giờ hết. "Tôi cũng hơi chạnh lòng nhưng đã có chồng ở bên. Hai đứa tự tạo không khí Tết riêng", Bảo Ngọc nói.


Bảo Ngọc rót sữa bò mời chồng và đồng nghiệp. Ảnh: NVCC.
Không gian sinh hoạt của hai vợ chồng được chuẩn bị từ trước Tết Nguyên đán vài tuần. Những vật dụng trang trí được đặt mua qua mạng, từ dây treo đỏ, bao lì xì cho đến các chi tiết mang biểu tượng mùa xuân. Việc trang trí không mang tính hình thức mà nhằm tái hiện không khí Tết.

Song song với đó, Bảo Ngọc lập danh sách các nguyên liệu cần thiết cho mâm cỗ, tìm nguồn mua trực tuyến và sắp xếp thời gian chế biến phù hợp với lịch làm việc tại Nhật Bản. Không có nhiều thời gian nghỉ, vợ chồng cô chủ yếu chuẩn bị mọi thứ vào buổi tối hoặc cuối tuần.

Chiều 29 Tết, sau giờ làm, Bảo Ngọc và Khosbayar bắt đầu nấu nướng, bày biện và sắp xếp bàn ăn.

Đêm giao thừa, cả hai gọi video về cho gia đình tại Việt Nam và Mông Cổ. Đây là cách duy nhất để duy trì cảm giác đoàn viên trong điều kiện địa lý cách xa.

"Đúng 0h, vợ chồng tôi vẫn mở nhạc Tết Việt Nam, còn anh thì chúc theo cách của người Mông Cổ", Bảo Ngọc kể, cho biết thêm việc duy trì các yếu tố quen thuộc giúp họ bắt được nhịp sinh hoạt của ngày Tết, dù ở nơi xa xứ.

Sữa bò, bánh chưng trong mâm cỗ
Bên cạnh việc tái tạo Tết Việt, gia đình nhỏ của Bảo Ngọc và Khosbayar còn đưa vào đó các yếu tố của Tết Mông Cổ - Tsagaan Sar. Mâm cỗ đêm giao thừa của họ không còn là biểu tượng của riêng một quốc gia nào, mà là một "bản giao hưởng" ẩm thực đặc biệt.

Trên bàn ăn, chiếc bánh chưng xanh mướt và khoanh giò lụa đậm đà vị quê hương Khánh Hòa được đặt trang trọng cạnh tháp bánh Boov - loại bánh quy truyền thống hình đế giày tượng trưng cho sự vững chãi của người dân thảo nguyên.

Khosbayar cũng tự tay chuẩn bị những chiếc bánh bao kiểu Mông Cổ để cùng vợ thưởng thức sau một ngày làm việc mệt mỏi. Bảo Ngọc chia sẻ: "Đây là mâm cỗ của gia đình nhỏ của tụi mình. Tết ở xa nhà không rộn ràng, nhưng vẫn ấm cúng".

Sự hòa hợp của vợ chồng trẻ còn thể hiện qua cách mỗi người trân trọng di sản văn hóa của đối phương.

Khosbayar đặc biệt hào hứng với phong tục lì xì và xông đất của người Việt bởi ý nghĩa cầu chúc may mắn, khởi đầu mới. Trong khi đó, Bảo Ngọc lại dành sự ngưỡng mộ cho nghi thức chào hỏi Zolgokh và trao khăn của người Mông Cổ - cách người trẻ nâng tay, thể hiện sự tôn kính với người lớn một cách trang trọng và sâu sắc.

Chính vì vẫn phải đi làm trong những ngày Tết, giá trị của bữa cơm tối sau giờ làm đối với Bảo Ngọc và Khosbayar càng trở nên rõ nét. Trong không gian sinh hoạt nhỏ giữa một quốc gia không đón Tết Nguyên đán, mâm cơm đầu năm không chỉ là bữa ăn thường nhật mà trở thành điểm tựa tinh thần để duy trì cảm giác sum vầy.

Hai nền văn hóa, hai ngôn ngữ khác nhau được đặt cạnh nhau trên cùng một bàn ăn và điều còn lại sau tất cả là sự trân trọng, biết ơn và ý thức về đoàn viên.

VietBF@ sưu tập

Gần 14 năm sau đêm Benghazi rực cháy, Bộ Tư pháp Mỹ bất ngờ công bố một bước ngoặt: Tổng chưởng lý Pam Bondi tuyên bố FBI đã bắt giữ một “nhân vật tham gia then chốt” trong vụ tấn công khủng bố năm 2012 tại Benghazi, Libya. Người bị bắt là Zubayar Al-Bakoush, bị cáo buộc có vai trò trực tiếp trong chuỗi bạo lực đã cướp đi sinh mạng 4 người Mỹ.

Bondi nói đây là món nợ công lý mà Washington “không bao giờ quên”, và nhấn mạnh các cơ quan Mỹ đã bám đuổi vụ việc suốt nhiều năm. Việc bắt giữ diễn ra ở nước ngoài trước khi nghi can được đưa về Mỹ để đối diện tòa án liên bang.

Những cáo buộc: giết người, phóng hỏa, âm mưu khủng bố
Theo cáo trạng và thông tin công bố, Al-Bakoush bị truy tố liên quan đến cái chết của Đại sứ Chris Stevens và nhân viên Bộ Ngoại giao Sean Smith, cùng cáo buộc mưu sát đặc vụ an ninh ngoại giao Scott Wickland (bị thương trong cuộc tấn công). Ngoài ra còn có các tội danh như âm mưu, phóng hỏa, và hỗ trợ vật chất cho khủng bố.

Cáo trạng mô tả ông ta bị cho là thành viên của Ansar al-Sharia, nhóm vũ trang Hồi giáo cực đoan từng nhận trách nhiệm về vụ tấn công. Công tố cáo buộc nghi can đã có mặt tại khu phức hợp, thực hiện hoạt động do thám, và tìm cách đột nhập/phá hoại tài sản liên quan đến nhân viên cơ quan ngoại giao Mỹ.

Đêm Benghazi: lửa, khói và 4 sinh mạng Mỹ
Benghazi không chỉ là một địa danh. Với người Mỹ, đó là một đêm dài bị đóng dấu bằng khói đen và tiếng súng. Cuộc tấn công năm 2012 đã khiến Đại sứ Chris Stevens và Sean Smith thiệt mạng trong đám cháy/ngạt khói tại khu nhà chính. Khi những người sống sót rút về một cơ sở gần đó, nơi này tiếp tục hứng đạn và hỏa lực, dẫn đến cái chết của hai cựu Navy SEAL làm nhiệm vụ an ninh: Glen Doherty và Tyrone Woods.

Cuộc săn kéo dài giữa hỗn loạn Libya
Vụ Benghazi bị xem là một trong những cuộc điều tra khó khăn nhất của FBI nhiều năm qua, một phần vì Libya rơi vào bất ổn và chia rẽ kéo dài sau biến động năm 2011. Trước Al-Bakoush, Mỹ từng bắt được Ahmed Abu Khattala (bị kết án và sau đó lãnh án tù dài hạn vì vai trò trong vụ tấn công), và Mustafa al-Imam (bị kết án với mức án gần 20 năm). Việc bắt thêm một nghi can bị truy nã lâu năm vì thế được xem như một “mảnh ghép” mới trong hồ sơ vốn dai dẳng và tốn kém.

Tại buổi họp báo, Bondi xuất hiện cùng Giám đốc FBI Kash Patel, Trợ lý giám đốc FBI Christopher Raia, và Công tố viên liên bang Jeanine Pirro (Washington, DC) — người sẽ dẫn dắt việc truy tố. Pirro nói thẳng: “Ngoài kia vẫn còn những kẻ khác… và thời gian sẽ không chặn được chúng tôi.”

Benghazi: vết cắt an ninh và cơn bão chính trị chưa tắt
Suốt nhiều năm, Benghazi không chỉ là vụ án hình sự mà còn là một cơn bão chính trị ở Washington. Hết cuộc điều trần này đến cuộc điều tra khác xoay quanh câu hỏi: an ninh khi đó ra sao, phản ứng của chính quyền thế nào, và vì sao thông tin ban đầu lại gây tranh cãi. Đảng Cộng hòa nhiều lần chỉ trích chính quyền Obama và Ngoại trưởng khi ấy là Hillary Clinton về các lỗ hổng an ninh và cách xử lý hậu quả.

Còn với những gia đình nạn nhân, Benghazi là chiếc đồng hồ không chịu đứng yên. Lần bắt giữ này chưa khép lại toàn bộ câu chuyện, nhưng nó gửi đi một thông điệp lạnh và rõ: có những vụ án, dù bị phủ bụi bởi năm tháng và chiến trường hỗn loạn, vẫn có thể bị kéo trở lại ánh sáng — để công lý, muộn màng, vẫn tìm đường tới cửa.

Anh Dũng chia sẻ như sau:
Cười người hôm trước, hôm sau người cười.
TT Trump thích gọi cựu TT Joe Biden là "sleepy Joe", và người ủng hộ TT Trump cũng hùa theo gọi Joe Biden là "bảy gật". Người lớn tuổi làm công việc đầy áp lực thì dĩ nhiên hao mòn sức khỏe là việc không thể tránh khỏi. Việc khiến tôi buồn cười là những người nước ngoài adua theo vào chửi lãnh đạo Mỹ, trong khi họ không dám chạm đến lãnh đạo nước của họ.
Tôi không hoan nghênh việc mang lãnh đạo nước khác ra mạ lị, nếu mình không dám lên án lãnh đạo nước mình hoặc không muốn người nước ngoài chửi lãnh đạo mình thì cũng đừng đi chửi dạo lãnh đạo nước khác.

Mấy bức ảnh lan truyền cho thấy ông Donald Trump nhắm mắt, gục đầu trong một cuộc họp – nhìn như đang “ngủ gật”. Thế là mạng xã hội lại có dịp ồn ào: người thì bảo “bình thường thôi, ai lớn tuổi làm việc căng cũng mệt”, người thì cười hả hê “gậy ông đập lưng ông”, kẻ khác lại nghi ngờ “ảnh AI”, “clip cắt ghép”, và rồi… thêm một vòng tranh cãi chẳng hồi kết.

Trong làn sóng đó, một status của Clarence Dũng Taylor (Dũng Taylor) khiến nhiều người chú ý vì khá “lạ đời”: anh được xem là fan MAGA, nhưng lại thẳng thừng chỉ ra nghịch cảnh — từng có thời ông Trump và người ủng hộ gọi cựu Tổng thống Joe Biden là “sleepy Joe”, thậm chí chế giễu theo kiểu “bảy gật”; vậy mà nay hình ảnh “ngủ gật” lại quay về phía ông Trump. Và Dũng Taylor chốt bằng câu mà người Việt nghe là hiểu ngay: “Cười người hôm trước, hôm sau người cười.”

“Cười người hôm trước…” – một câu thành ngữ đủ gây bão

Dũng Taylor nói thẳng: người lớn tuổi làm công việc áp lực cao, hao mòn sức khỏe là điều khó tránh. Điều anh thấy “buồn cười” không phải là chuyện một người nhắm mắt vài phút, mà là thái độ của đám đông — trước đó từng hùa nhau chê bai người khác, giờ gặp cảnh tương tự lại vội tìm cách bào chữa.

Trong mắt nhiều người, status này giống một cú “cà khịa” ngay trong nhà: ủng hộ MAGA nhưng không chịu “bịt mắt bịt tai”, và nhắc lại đúng cái câu dân gian lâu đời: “Ở hiền gặp lành” chưa chắc đến ngay, nhưng “gieo gió gặt bão” thì thường rất đúng hẹn.

Đừng “chửi dạo” lãnh đạo xứ người nếu không dám đụng lãnh đạo xứ mình

Một ý khác trong dòng tranh luận (được nhắc kèm theo) là quan điểm của luật sư Lê Công Định: không nên mang lãnh đạo nước khác ra mạ lị, nhất là khi bản thân lại né tránh, hoặc không dám lên án những vấn đề của chính đất nước mình. Nói nôm na: muốn người khác tôn trọng “nhà mình”, thì cũng đừng lấy “nhà người ta” ra làm chỗ trút giận cho vui miệng.

Câu này chạm vào đúng thói quen rất phổ biến trên mạng: có người hăng máu bình luận chuyện Mỹ, chuyện Tây, chuyện thiên hạ; nhưng đụng chuyện “sân nhà” thì im thin thít. Như ca dao nhắc khéo: “Chân mình thì lấm bê bê, lại cầm bó đuốc mà rê chân người.”

MAGA “da vàng” và màn giải thích: ngủ hay… “deeply thinking”?

Tất nhiên, phản ứng từ hai phía bùng lên ngay.

Có người mỉa mai rằng đây không phải “deeply sleeping” như họ từng chê Biden, mà là “deeply thinking”, nên phải nhắm mắt cho… tập trung suy nghĩ. Một câu châm chọc khiến đám đông cười nghiêng ngả, nhưng cũng làm lộ ra đúng cơ chế quen thuộc của tranh cãi chính trị:

Khi “phe mình” bị chê, lập tức đổi từ tiêu chuẩn sang ngoại lệ. Khi “phe kia” bị chê, lập tức biến ngoại lệ thành bản án.

Người khác thì khẳng định ông Trump làm việc cường độ cao, ngủ ít, nên có lúc mệt là bình thường. Lại có bình luận cho rằng đăng hình như vậy là “đang chê bai” Trump; Dũng Taylor phản hồi rằng anh chủ yếu nhắm vào những người từng chế nhạo Biden trước đây, chứ không phải cố tình hạ nhục Trump.

Chỉ một tấm hình, mà kéo ra cả một cuộc “đấu võ mồm”: người đòi công bằng, kẻ bảo “đánh tráo khái niệm”, người nghi ngờ tính thật-giả, người lại nói “thời nay sự thật nằm ở người nghe”.

Ảnh thật – ảnh giả, hay “sự thật theo phe”?

Điều đáng nói là ngay trong comment cũng có người không tin ảnh là thật, cho rằng có thể là AI. Người khác phản bác kiểu “không tin thì tự tìm hiểu”, rồi dẫn clip, dẫn đủ thứ.

Nhưng rốt cuộc, câu chuyện không chỉ nằm ở kỹ thuật ảnh hay clip. Nó nằm ở tâm lý đám đông: nhiều người không đi tìm sự thật, họ đi tìm thứ củng cố niềm tin sẵn có.

Tin hay không tin đôi khi không liên quan dữ kiện; nó liên quan… “mình đứng phe nào”.

Cho nên mới có cảnh: cùng một khung hình, người thì gọi “Sleepy Don” cười ngất, người thì nói “ngài đang dưỡng sức để tính kế”, người thì cầu nguyện cho nước Mỹ, người thì thở dài “ai cũng nghĩ mình thập toàn”.

Người ta có thể tranh luận đúng sai, ủng hộ ai là quyền mỗi người. Nhưng nếu biến đối thủ thành trò cười, coi sự xúc phạm như vũ khí, thì sớm muộn cũng có ngày gió đổi chiều.

Ông bà mình nói gọn lắm: “Ở đời có vay có trả.”
Và đôi khi, “món nợ” không đến từ đối thủ — mà đến từ chính câu chữ mình từng buông ra, giữa một tràng cười khoái trá của hôm qua.

Dũng Taylor một “ông chồng của showbiz” nhưng không chỉ nói chuyện showbiz

Trong cộng đồng người Việt hải ngoại, cái tên Dũng Taylor thường được nhắc tới như một gương mặt hoạt động mạnh trên mạng xã hội—người hay bàn chuyện thời sự, chính trị, đời sống cộng đồng bằng giọng điệu thẳng, nhanh, và đôi lúc “xóc” để đánh thức tranh luận.

Anh cũng thường được giới thiệu là chồng của ca sĩ Thu Phương—một mối duyên khiến nhiều người biết tới anh từ “cửa” văn nghệ, rồi dần dần lại gặp anh nhiều hơn ở “cửa” bình luận xã hội. Từ đó, hình ảnh Dũng Taylor không đóng khung trong vai “phu quân của ca sĩ”, mà trở thành một nhân vật có tiếng nói riêng, có người thương mến, cũng có người phản ứng.

Điểm làm Dũng Taylor gây chú ý trong câu chuyện “ngủ gật” của ông Trump là: anh có thể nghiêng cảm tình về một phía, nhưng lại không thích kiểu a dua theo đám đông.

Anh chọn cách nhắc câu “cười người hôm trước, hôm sau người cười” để chạm vào đúng thói quen mạng xã hội: hôm qua mình cười người ta, hôm nay người ta cười lại—và thế là bắt đầu màn “chữa cháy tiêu chuẩn kép”.

Ở đây, Dũng Taylor không chỉ nói về một bức ảnh. Anh đang nói về một tâm lý:

Khi ghét ai, người ta tìm lỗi. Khi thương ai, người ta tìm cớ.

Trong status gây tranh cãi, Dũng Taylor không hẳn chỉ nhắm vào ông Trump hay ông Biden. Cái anh xoáy sâu là kiểu “người ngoài hùa theo chửi lãnh đạo xứ người”, trong khi lại né tránh hoặc im lặng trước vấn đề ở “sân nhà”.

Và đó là lý do status của anh làm nhiều người “nóng mặt”:
nó không chỉ đụng một nhân vật quyền lực, mà đụng vào thói quen của đám đông—thói quen dùng sự chế nhạo thay cho lập luận, dùng phe phái thay cho công bằng.

Người ta cãi nhau dữ dội, kẻ bảo anh “cà khịa”, người nói anh “biện hộ”, người lại khen anh “đúng, chỉ có MAGA Việt không chịu nhìn ý chính”.

Cuộc chiến bước sang ngày thứ 6 mà không hề có dấu hiệu “hạ nhiệt”. Trên thực địa, các đợt tấn công qua lại vẫn diễn ra dồn dập. Israel nói họ đã đánh trúng các điểm bố trí tên lửa của Iran, trong khi Iran tiếp tục mở thêm những đợt phản kích mới trải rộng khắp khu vực.

Đáng chú ý, một số người đã bị thương tại Abu Dhabi sau các đòn tấn công trả đũa, cho thấy chiến sự không còn gói gọn trong phạm vi Iran – Israel mà đang đè lên nhiều thủ đô, nhiều tuyến hàng không – hàng hải, và cả đời sống dân sự.

Ở một diễn biến mang tính “cột mốc truyền thông”, một nhóm phóng viên của CNN đã vào được Iran, được mô tả là mạng truyền hình Mỹ đầu tiên vượt qua biên giới vào nước này kể từ khi chiến tranh nổ ra. Việc báo chí quốc tế xuất hiện trên đất Iran trong bối cảnh bom đạn liên miên cũng nói lên một điều: cuộc chiến đã chuyển sang giai đoạn mà thông tin, hình ảnh, và câu chuyện từ bên trong trở thành “mặt trận” không kém phần nóng.

Xung đột nới rộng: dấu hiệu chiến tranh tràn ra ngoài Trung Đông
Các dấu hiệu cho thấy chiến tranh đang “tràn biên” ngày càng rõ. Iran bác bỏ cáo buộc rằng drone của họ đã đánh vào một sân bay ở Azerbaijan. Trong khi đó, phía Azerbaijan lại xuất hiện những phát biểu cực kỳ gay gắt, coi đây là hành động khủng bố và yêu cầu Iran phải giải thích, xin lỗi, và truy cứu trách nhiệm; đồng thời Azerbaijan nói quân đội đã được chỉ thị chuẩn bị các biện pháp trả đũa.

Song song, Tehran cũng lên án việc Mỹ “phóng ngư lôi” đánh chìm một tàu chiến Iran gần Sri Lanka là một “tội ác/atrocity”, và cảnh báo đây là tiền lệ nguy hiểm. Từ góc nhìn địa chính trị, việc chiến sự vươn ra tận Ấn Độ Dương khiến nhiều nước vốn đứng ngoài vòng lửa đạn cũng bắt đầu “đứng ngồi không yên”, vì tuyến hàng hải – thương mại – năng lượng ở khu vực này liên quan trực tiếp đến lợi ích sống còn của họ.

Ở châu Âu, sau một vụ drone tấn công đảo Cyprus (nơi có các căn cứ và hạ tầng quân sự quan trọng), các nước châu Âu đang xúc tiến phối hợp để củng cố phòng thủ cho hòn đảo. Nói cách khác, hậu phương của hậu phương cũng đã nghe tiếng “gió bom”.

Evacuation tăng tốc: người dân kẹt lại, đường về nhà vẫn rất khó
Làn sóng di tản đang tăng tốc. Các hãng bay lên lịch thêm chuyến, chính phủ các nước huy động máy bay charter (thuê chuyến), các tuyến đường bộ – cửa khẩu cũng được cân nhắc để đưa công dân rời khỏi vùng nguy hiểm.

Tuy vậy, thực tế là rất nhiều người vẫn mắc kẹt vì lựa chọn di chuyển hạn chế, không phận nhiều nơi bị siết, và rủi ro an ninh thay đổi theo từng giờ. Hình ảnh “kẹt sân bay”, “ngủ vật vờ” hay “đi đường vòng qua nước thứ ba” đang trở thành câu chuyện chung của hàng ngàn gia đình, sinh viên, lao động, khách du lịch.

Người Kurd bị nhắm tới: cáo buộc CIA “vũ trang”, Iran nói đánh “nhóm ly khai”
Một điểm nóng khác bùng lên từ hướng tây Iran: câu chuyện người Kurd. Iran nói họ đã nhắm vào các “nhóm khủng bố ly khai” mà Tehran cho rằng đang định xâm nhập biên giới phía tây. Tuyên bố này xuất hiện sau các thông tin rằng CIA đang tìm cách vũ trang lực lượng Kurd để kích hoạt một cuộc nổi dậy trong lòng Iran.

Câu chuyện càng phức tạp khi phía Chính quyền Khu vực Kurdistan Iraq (KRG) lại lên tiếng phủ nhận việc họ tham gia bất kỳ kế hoạch nào nhằm đưa lực lượng đối lập vượt biên vào Iran, gọi những thông tin đó là “hoàn toàn vô căn cứ” và cảnh báo nguy cơ “đổ thêm dầu” vào chiến tranh.

Tóm lại, trong khi có nguồn tin nói Mỹ đang thăm dò – thảo luận với một số nhóm đối lập và lãnh đạo Kurd ở Iraq, thì phía KRG và một số đảng phái Kurd tại Iraq công khai phủ nhận dính líu. Nhưng dù đúng – sai ra sao, chỉ riêng việc các cáo buộc kiểu này xuất hiện đã đủ khiến chiến trường “nhiều lớp”, dễ bùng phát thành xung đột biên giới, xung đột sắc tộc, và chiến tranh uỷ nhiệm.

Thương vong tại Iran: con số mới 1.230 người chết, cáo buộc trúng mục tiêu dân sự
Iran thông báo số người thiệt mạng đã lên tới 1.230 kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu các đợt tấn công (theo hãng thông tấn nhà nước/ liên kết nhà nước IRNA). Con số này được nói là đã vượt mức 1.190 người chết trong các đợt không kích Mỹ – Israel hồi tháng 6 năm trước.

Theo phía Iran, các cuộc tấn công đã đánh vào “hàng chục trung tâm dân sự”, gồm khu dân cư, bệnh viện, trường học và cả các địa điểm di sản trải dài từ thủ đô Tehran ở phía bắc đến tỉnh Minab ở phía nam.

Tại Tehran, phía Iran nói một công viên trẻ em và cung điện Golestan (di sản UNESCO) bị ảnh hưởng bởi đòn đánh. Bệnh viện Gandhi ở thủ đô cũng được nói là hư hại sau một cuộc tấn công trước đó.

Ở các địa phương khác, báo cáo nêu có ít nhất 35 người chết ở tỉnh Fars (miền nam), 27 thường dân thiệt mạng tại các khu dân cư ở Maragheh (tây bắc), và một khu chung cư đông dân ở Sanandaj (miền tây) bị trúng đòn.

Đặc biệt gây rúng động là thông tin về cuộc tấn công gây chết người nhất tính đến lúc này: một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở Minab bị đánh trúng, khiến ít nhất 168 nữ sinh và 14 giáo viên thiệt mạng (theo truyền thông nhà nước Iran). Phía Nhà Trắng được dẫn lời là không loại trừ khả năng quân đội Mỹ đã tham gia đòn đánh này, nhưng đồng thời nhấn mạnh Mỹ “không nhắm vào dân thường”.

Trên mặt đất ở Tehran: “bom nổ ở khắp nơi”, người dân không biết chạy đâu cho thoát
Những tiếng nổ tiếp tục rung chuyển Tehran vào buổi sáng. Truyền thông bán chính thức tại Iran tường thuật có nhiều tiếng “bùm” lớn. Một người dân rời Tehran kể lại cảm giác bấp bênh: “Không bao giờ biết mục tiêu là ai, ở đâu, lúc nào.”

Người này cho biết trước đó có một ăng-ten phát thanh – truyền hình gần nhà bị đánh, khiến cả khu phố rung chuyển. Giờ họ tạm trú ở một thị trấn gần Damavand (khu vực núi cao), ban đêm nghe tiếng phản lực gầm trên đầu, dù chỗ họ chưa bị trúng đạn.

Nỗi sợ có tính “bài toán”: đi về phía nam thì lo rủi ro ở các vùng giáp ranh; đi lên phía bắc thì lo kẹt cứng trên cao tốc Chalus. Nhiều gia đình cân nhắc kiểu “ở đâu cũng có thể thành mục tiêu”, nên ở lại trong thành phố, đóng cửa chịu trận, lại thành lựa chọn không mong muốn mà vẫn phải chọn.

Israel nói đánh mục tiêu tên lửa ở Tehran: kho ngầm, bệ phóng, “mối đe doạ tức thì”
Phía Israel tuyên bố đã tiến hành một làn sóng không kích qua đêm vào Tehran, nhắm vào hạ tầng tên lửa đạn đạo và các bệ phóng trên – dưới mặt đất. Israel nói họ đánh trúng một cơ sở ngầm dùng để chứa tên lửa đạn đạo, cùng các điểm lưu kho tên lửa khác mà họ cho rằng được dùng để đe doạ máy bay.

Israel còn nói có bệ phóng tầm xa là “mối đe doạ ngay lập tức” đối với họ, và họ đã nhắm đánh. Theo mô tả, một chiến đấu cơ của Israel phát hiện các nhân sự Iran đang chuẩn bị một bệ phóng đã nạp đạn để sử dụng chống máy bay và tiến hành tấn công vào cả bệ phóng lẫn nhóm người vận hành.

Dù vậy, thực tế chiến tranh thường có “hai hệ quy chiếu”: bên này nói đánh trúng hạ tầng quân sự; bên kia nói trúng khu dân cư, bệnh viện, trường học. Và chính mâu thuẫn ấy mới là thứ khiến dư luận thế giới chia rẽ.

Iran phản kích nhiều hướng: Abu Dhabi có người bị thương, Doha rung chuyển vì đánh chặn
Iran tiếp tục các đợt tấn công bằng drone và tên lửa. Tại Abu Dhabi, có báo cáo cho biết một số người (gồm công dân Pakistan và Nepal) bị thương trong một đòn tấn công.

Ở Qatar, hệ thống phòng không được nói là đã đánh chặn tên lửa trên bầu trời Doha. Phóng viên tại hiện trường tường thuật tiếng nổ do đánh chặn làm rung cửa kính, “booms” vang khắp thành phố, kèm hình ảnh khói trên trời sau các vụ intercept.

Tại Israel, có thông tin một đầu đạn rơi gần khu vực phía đông Tel Aviv; Iran cũng tuyên bố đã nhắm vào sân bay Ben Gurion. Cùng lúc, chiến tuyến Lebanon nóng lên khi Israel nói họ đánh vào các trung tâm chỉ huy của Hezbollah ở Beirut; Israel còn phát cảnh báo sơ tán hiếm thấy cho cả khu vực (không chỉ từng toà nhà), nhằm vào các vùng được coi là “pháo đài” của Hezbollah.

Tóm gọn: đạn bay theo kiểu “mưa rào”, và mỗi thành phố đều sống trong trạng thái còi báo động – đánh chặn – run rẩy.

Azerbaijan: Tổng thống Aliyev nổi giận, Tehran bác bỏ, Israel lên tiếng ủng hộ Baku
Một drone nổ tại khu vực sân bay ở Nakhchivan (ngoại lãnh thổ của Azerbaijan, nằm tách khỏi phần còn lại bởi Armenia) được mô tả là làm bị thương hai người và hư hại nhà ga. Phía Azerbaijan cáo buộc Iran là thủ phạm.

Tehran phủ nhận việc phóng drone, và gợi ý đây có thể là một hoạt động “cờ giả” do Israel dựng lên. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev thì phản ứng dữ dội, gọi đây là hành động “xấu xí, hèn nhát, shameless”, yêu cầu Iran giải thích – xin lỗi – truy trách nhiệm hình sự, và tuyên bố lực lượng vũ trang Azerbaijan được chỉ thị chuẩn bị phương án đáp trả.

Israel cũng chen vào khi Ngoại trưởng Israel cho biết đã trao đổi với phía Azerbaijan và lên án Iran, coi đây là “xâm lược công khai, có chủ ý”.

Khi một “điểm nổ” xuất hiện ở Caucasus, chiến tranh lập tức có nguy cơ kéo theo chuỗi phản ứng: Azerbaijan – Iran – Armenia – Thổ Nhĩ Kỳ – Nga… và cả những phép tính hậu trường mà người thường không bao giờ được thấy trọn vẹn.

Tàu chở dầu ngoài khơi Kuwait: nổ lớn, tàu bị thủng nước, nghi có xuồng nhỏ rời hiện trường
Một tàu chở dầu neo đậu ngoài khơi Kuwait được báo cáo “bị vào nước” sau một vụ nổ lớn. Tổ chức giám sát an ninh hàng hải của Anh (UKMTO) cho biết thuyền trưởng nghe – thấy một vụ nổ ở mạn trái, sau đó thấy một xuồng nhỏ rời khỏi khu vực.

Không có cháy, thuỷ thủ đoàn an toàn. Nhưng thông tin này xuất hiện đúng lúc Iran nói lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) đã đánh trúng thứ họ gọi là “tàu dầu Mỹ” ở phía bắc Vịnh Ba Tư, kèm các video tuyên truyền từ truyền thông Iran.

Trong chiến tranh, biển không còn là biển. Biển thành “đường ống” và “cái cổ” của nền kinh tế. Chỉ cần một vụ nổ, giá bảo hiểm tăng, tàu đổi hướng, hàng hoá tắc, và người tiêu dùng ở nửa vòng trái đất cũng có thể phải trả tiền đắt hơn.

Ngư lôi ngoài khơi Sri Lanka: tàu chiến Iran chìm, Tehran gọi là “tội ác”, tiền lệ từ 1945
Một diễn biến gây chấn động: tàu chiến Iran IRIS Dena bị đánh chìm ngoài khơi Sri Lanka sau khi Mỹ sử dụng tàu ngầm bắn ngư lôi. Có báo cáo nói hơn 80 người thiệt mạng; phía Iran nêu con số 87 người chết, còn một số người mất tích.

Ngoại trưởng Iran gọi đây là “atrocity at sea”, nhấn mạnh tàu bị đánh trong vùng biển quốc tế, “không cảnh báo”, và cảnh báo Mỹ sẽ “phải hối hận” vì tiền lệ họ đặt ra.

Một chi tiết được nhắc tới: đây được coi là lần đầu tiên kể từ năm 1945 Mỹ dùng ngư lôi từ tàu ngầm để đánh chìm một chiến hạm trong tác chiến. Sự kiện không chỉ là quân sự; nó là tín hiệu rằng xung đột đã vượt khỏi “đánh qua đánh lại trong vùng chiến trường chính”, mà chạm tới các vùng biển xa, nơi nhiều quốc gia có lợi ích.

Thêm một lớp nhạy cảm: tàu IRIS Dena được nói là vừa rời khỏi cảng Ấn Độ sau các hoạt động giao lưu/diễn tập. Vì thế, sự kiện làm dấy lên những câu hỏi “khó nuốt” cho New Delhi: chuyện xảy ra ngay “sân sau Ấn Độ Dương”, ngay sau khi Ấn Độ tiếp đón tàu. Ấn Độ chưa lên tiếng công khai, nhưng bài toán “giữ tuyến thương mại – năng lượng, tránh bị kéo vào leo thang Mỹ–Iran, và không bình thường hoá việc bên thứ ba đánh nhau sát nách” rõ ràng trở nên căng thẳng.

Hormuz bị “khoá”: IRGC nói chỉ đóng với tàu Mỹ–Israel–Âu, nhưng thực tế tàu bè đã chùn bánh
Về tuyến chiến lược, Eo biển Hormuz gần như “tê liệt” vì chiến sự. IRGC tuyên bố eo biển chỉ đóng với tàu thuộc Mỹ, Israel, châu Âu và các đồng minh/ủng hộ, và cảnh báo nếu phát hiện tàu thuộc các nhóm này thì sẽ bị đánh.

Nhưng trên thực tế, khi một tuyến hàng hải bị biến thành “khu vực có thể ăn đạn bất kỳ lúc nào”, thì không cần lệnh cấm tuyệt đối, dòng chảy cũng tự nghẽn. Tàu dầu, tàu container, tàu hàng rời… sẽ neo chờ, đổi tuyến, hoặc hủy chuyến.

Hormuz là “cổ chai” của dầu khí thế giới. Khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua đây. Khi đường bị bóp cổ, thị trường phản ứng tức thì: dầu tăng, xăng tăng, chi phí vận tải tăng, và giá hàng hoá có nguy cơ “đội” lên theo dây chuyền.

Ở châu Á, Nhật – Hàn phụ thuộc nhiều vào LNG và dầu nhập từ Trung Đông, nên đặc biệt nhạy. Có thông tin ít nhất 7 tàu chở dầu đang mắc kẹt, ảnh hưởng nguồn cung cho Hàn Quốc, khiến chính phủ họ phải bàn biện pháp khẩn cấp ổn định dầu – khí.

Ngoài năng lượng, lương thực cũng bị đe doạ: nhiều nước Vùng Vịnh nhập phần lớn thực phẩm vì khí hậu khô hạn. Nếu Hormuz tắc kéo dài, chuỗi cung ứng thực phẩm có thể bị áp lực, dù các nước thường có dự trữ khẩn cấp đủ dùng nhiều tháng.

Giá xăng dầu ở Mỹ tăng vọt: mức cao nhất 11 tháng, diesel còn “đáng sợ” hơn
Tác động lan sang đời sống Mỹ: giá xăng trung bình tại Mỹ tăng lên khoảng 3,25 USD/gallon, mức cao nhất 11 tháng theo số liệu được nêu. Chỉ trong thời gian ngắn, giá tăng mạnh do lo ngại gián đoạn dầu từ Hormuz và các cuộc tấn công trả đũa nhắm vào hạ tầng dầu khí của các nước láng giềng giàu dầu.

Diesel tăng nhanh hơn nữa, lên khoảng 4,17 USD/gallon, nhảy vọt trong vài ngày. Diesel không chỉ là nhiên liệu, nó là “máu” của vận tải hàng hoá. Khi diesel tăng, phí vận chuyển tăng, các công ty áp phụ phí nhiên liệu, và giá tiêu dùng có nguy cơ tăng theo sau vài tuần.

Nông dân dùng diesel cho máy móc cũng chịu tác động, nhất là vào mùa canh tác. Một vòng xoáy kinh tế kiểu “bom nổ ở Trung Đông – ví tiền rung ở chợ Mỹ” là vậy.

Thị trường tài chính: chao đảo rồi hồi, nhưng vẫn nhạy tin từng giờ
Chứng khoán châu Á có một phiên hồi mạnh sau cú bán tháo trước đó. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc tăng mạnh sau khi từng bị bán rất sâu. Châu Âu nhích lên, Mỹ thì hợp đồng tương lai dao động nhẹ.

Giới phân tích nói thị trường đang “nhạy cảm với tiêu đề” hơn bao giờ hết. Chỉ một tin về khả năng Iran liên lạc gián tiếp để thảo luận kết thúc xung đột, hay một tin về một vụ nổ trên biển, là đủ làm dầu nhảy, chứng khoán xoay hướng.

Giá dầu Brent được nói đã lên mức cao nhất kể từ tháng 1/2025, và còn tăng tiếp trong giao dịch đầu ngày. Điều đó cho thấy tâm lý “phòng rủi ro” đang áp đảo, vì ai cũng hiểu: khi chiến tranh chạm vào đường dầu và đường biển, kinh tế toàn cầu sẽ lập tức bị kéo theo.

Anh – Mỹ: Starmer nói “quan hệ đặc biệt vẫn chạy”, nhưng Trump chê thẳng
Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố “special relationship” giữa Anh và Mỹ vẫn hoạt động: chia sẻ tình báo 24/7, phối hợp trong khu vực. Nhưng phía Tổng thống Trump đã công khai chỉ trích Starmer vì Anh không cho phép Mỹ dùng căn cứ ở quần đảo Chagos cho các đòn đánh tấn công Iran, thậm chí buông lời mỉa kiểu “đây không phải Churchill”.

Starmer cố làm “hạ nhiệt” rạn nứt bằng lập luận: Mỹ quyết theo lợi ích Mỹ, Anh quyết theo lợi ích Anh, không có gì lạ. Tuy vậy, chiến tranh thường phơi ra sự thật: đồng minh không phải lúc nào cũng cùng nhịp. Nhất là khi câu hỏi chuyển từ “hỗ trợ phòng thủ” sang “hỗ trợ tấn công”.

Về mặt triển khai, Anh nói sẽ gửi thêm 4 tiêm kích Typhoon tới Qatar. London cũng thuê một máy bay để hỗ trợ hồi hương người mắc kẹt.

Châu Âu phòng thủ Cyprus: Pháp – Ý – Hy Lạp phối hợp, Tây Ban Nha gửi frigate
Sau vụ drone đánh vào căn cứ RAF Akrotiri tại Cyprus (được nói là lần tấn công đầu tiên vào căn cứ này kể từ 1986), các nước châu Âu thúc đẩy phối hợp bảo vệ hòn đảo.

Pháp cắt ngắn việc điều nhóm tàu sân bay/biên đội sang Baltic để chuyển hướng ưu tiên. Ý tuyên bố sẵn sàng đánh giá lại tài sản quân sự trong khu vực và đáp ứng yêu cầu từ các nước bạn hữu. Tây Ban Nha gửi frigate Cristóbal Colón – được mô tả là tàu hộ vệ hiện đại nhất của họ – tới Cyprus, phối hợp cùng nhóm tàu Pháp và tàu Hy Lạp.

Song song, có thông tin Pháp cho phép một số máy bay Mỹ “không tham chiến” sử dụng căn cứ Istres (gần Marseille) với điều kiện đảm bảo không tham gia tác chiến ở Iran. Đây là kiểu “mở cửa có điều kiện” – giúp đồng minh nhưng giữ khoảng cách với cuộc chiến tấn công.

Mặt trận thông tin: video Nhà Trắng trộn “Call of Duty” gây bão
Một vụ “tự bắn vào chân” trên truyền thông: Nhà Trắng đăng một video montage về các cuộc không kích, nhưng bị chỉ trích vì trộn lẫn cảnh trong game “Call of Duty” với cảnh thật.

Courtesy of the Red, White & Blue. pic.twitter.com/kTO0DZ56IJ

— The White House (@WhiteHouse) March 4, 2026

Video được chú thích kiểu “Courtesy of the Red, White & Blue” và nhanh chóng lan truyền mạnh. Phản ứng thì đủ loại: người sốc, người cười, người phẫn nộ. Nhiều ý kiến nói việc trộn game – chiến tranh khiến chiến tranh bị “gamification”, như thể bom đạn là trò giải trí.

Các lời chỉ trích càng nặng khi bối cảnh có cáo buộc trẻ em, học sinh, dân thường thiệt mạng. Đặc biệt, khi phía Nhà Trắng trước đó “không loại trừ” khả năng Mỹ tham gia một vụ đánh trường học nhưng vẫn khẳng định “không nhắm vào dân thường”, thì một clip mang hơi hướng “ăn mừng chiến thắng kiểu gamer” lại càng làm dư luận nổi giận.

Một chi tiết gây tranh cãi khác: Giám đốc truyền thông Nhà Trắng có phản hồi kiểu “W’s in the chat, boys!” – ngôn ngữ của cộng đồng game/stream, càng khiến câu chuyện bùng lên như lửa gặp gió.

Các đại học Mỹ ở vùng Vịnh: chuyển học online, khoá cơ sở, hỗ trợ sinh viên rời đi
Chiến tranh cũng làm đảo lộn hoạt động giáo dục. Khi Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi công dân ở vùng Vịnh rời đi, nhiều đại học Mỹ có campus ở Trung Đông đã chuyển sang học online hoặc “lockdown” cơ sở.

Texas A&M tại Doha: có nhóm sinh viên từ Texas bay sang Doha đúng lúc chiến tranh nổ ra, phải chuyển hướng sang Istanbul. Toà nhà campus bị khoá, không cho nhân viên – sinh viên – khách vào.

Georgetown tại Doha: chuyển sang online “cho đến khi có thông báo mới”. Một chương trình học dự kiến ở Dubai bị tạm dừng, trường tìm cách đưa sinh viên về sớm.

VCU Arts Qatar: cho phép giảng viên, nhân viên rời Qatar và dạy từ xa, nhằm đảm bảo linh hoạt và an toàn; áp dụng rộng, không chỉ cho công dân Mỹ.

NYU Abu Dhabi: hỗ trợ sinh viên muốn rời đi bằng cách tìm – chốt phương án di chuyển trong bối cảnh đường bay khó khăn.

Những chi tiết này cho thấy mức độ bất an không chỉ nằm ở “đường biên quân sự”, mà đã lan đến đời sống dân sự, giáo dục, và các cộng đồng quốc tế sống – học – làm việc trong khu vực.

Iran: biểu tình tưởng niệm, 40 ngày quốc tang, lễ chính thức bị hoãn
Bên trong Iran, các cuộc tuần hành ủng hộ chế độ và tưởng niệm lãnh tụ diễn ra ở nhiều nơi. Người dân mặc đồ đen, cầm cờ, mang ảnh của lãnh tụ, tụ tập tại các quảng trường và nhà thờ Hồi giáo ở Tehran và nhiều thành phố khác như Mashhad, Qom, Ahvaz, Karaj, Rasht, Isfahan, Abadan…

Chính phủ Iran tuyên bố 40 ngày quốc tang. Nhưng lễ tưởng niệm chính thức lại bị hoãn, chưa có lịch mới. Trong khi bộ máy quyền lực tôn giáo – chính trị bàn tính người kế nhiệm, phía Israel có lời đe doạ rằng bất cứ lãnh đạo mới nào cũng sẽ là “mục tiêu rõ ràng để loại bỏ”. Những câu như vậy khiến bầu không khí càng căng, vì nó biến “chọn người kế vị” thành việc làm dưới tiếng còi báo động.

NATO: Tổng thư ký khen Trump, nhưng nói NATO “không tham chiến”
Tổng thư ký NATO Mark Rutte công khai ủng hộ quyết định của Tổng thống Trump trong việc tấn công nhằm “loại bỏ năng lực” mà Mỹ coi là đe doạ từ chương trình tên lửa Iran. Tuy vậy, ông nhấn mạnh NATO không trực tiếp tham gia cuộc chiến.

Một điểm đáng chú ý: ông Rutte nói dù NATO “không tham chiến”, nhưng các đồng minh châu Âu cung cấp “hỗ trợ then chốt”, và NATO là nền tảng giúp Mỹ triển khai sức mạnh. Lập luận này rất thực dụng: Mỹ mạnh, nhưng để đánh xa – đánh lâu, họ cần mạng lưới căn cứ, hậu cần, tình báo, hành lang chính trị.

Cùng lúc, có thông tin NATO đã đánh chặn một tên lửa được nói là bay hướng vào không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Iran lại phủ nhận việc phóng tên lửa sang Thổ Nhĩ Kỳ. Khi một sự kiện kiểu này xảy ra, rủi ro “một cú trượt” kéo NATO vào vòng xoáy luôn là nỗi lo thường trực.

Di tản công dân: Mỹ tăng charter flight, EU hỗ trợ nhiều chuyến, Anh gặp trục trặc kỹ thuật
Về di tản, phía Mỹ nói có nhiều chuyến charter đang triển khai nhưng hạn chế công bố chi tiết vì lý do vận hành. Có phát biểu cho rằng khoảng 20.000 người Mỹ đã trở lại Mỹ kể từ khi chiến tranh bắt đầu; trong đó một phần được “task force” của Bộ Ngoại giao hỗ trợ trực tiếp, cung cấp thông tin, phương án di chuyển.

Trước đó Mỹ bị chỉ trích vì phản ứng chậm hơn một số nước khác trong việc tổ chức charter flight. Phía Mỹ lập luận họ lập task force ngay cuối tuần khi chiến tranh nổ ra.

Liên minh châu Âu: nói đã có ít nhất 6 chuyến bay do EU hỗ trợ rời khu vực từ thứ Tư, đưa công dân về Bulgaria, Italy, Austria, Slovakia; và còn kế hoạch thêm chuyến trong vài ngày tới.

Anh: chuyến charter đầu tiên từ Muscat (Oman) bị trễ do trục trặc kỹ thuật, nhưng được nói là sẽ cất cánh sớm, và sẽ có thêm chuyến trong các ngày tới.

Các nước khác như Canada, Nhật, Ấn Độ, Australia cũng triển khai nhiều phương án: xe bus ra cửa khẩu, đi đường bộ sang Riyadh/Muscat, gom công dân từ các hub như Dubai, Jeddah, rồi bay nối chuyến.

Bức tranh chung: “đưa người ra khỏi vùng chiến” là một chiến dịch hậu cần khổng lồ, gặp đủ thứ biến số: không phận, nhiên liệu, an ninh, giấy tờ, và cả tâm lý hoảng loạn của đám đông.

Một địa điểm biểu tượng bị đánh: tổ hợp thể thao Azadi ở Tehran trúng đòn
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin tổ hợp thể thao Azadi – một địa điểm mang tính biểu tượng – bị tấn công. Khu bị đánh là nhà thi đấu đa năng “Azadi 12,000 Capacity Hall”, nơi thường tổ chức bóng chuyền, vật, futsal…

CLB Persepolis ra tuyên bố lên án, nhấn mạnh các cơ sở thể thao tượng trưng cho hoà bình và tinh thần thi đấu công bằng. Việc một địa điểm như Azadi bị đánh có tác dụng tâm lý mạnh, vì nó vượt khỏi “mục tiêu quân sự” trong cảm nhận của công chúng, đụng vào biểu tượng đời sống.

Kết nối bị cắt: Iran “mất internet” hơn 120 giờ
Iran được nói đã trải qua tình trạng blackout internet hơn 120 giờ, mức kết nối gần như “phẳng” chỉ còn khoảng 1% so với bình thường theo một tổ chức giám sát độc lập. Đồng thời có thông tin các nhà mạng đe doạ hành động pháp lý với những người cố truy cập internet toàn cầu bằng các biện pháp vượt chặn.

Khi internet bị cắt, thông tin càng khó kiểm chứng, tin đồn càng dễ bùng lên, và người dân càng cảm giác bị nhốt trong “căn phòng tối” đúng nghĩa lẫn nghĩa bóng. Trong chiến tranh hiện đại, cắt mạng cũng là một dạng “thiết quân luật mềm”, nhằm kiểm soát dòng chảy thông tin và giảm khả năng tổ chức – liên lạc.

Giá xăng Mỹ tăng vọt vì chiến sự Iran và eo biển Hormuz bị “tê liệt”
Theo số liệu cập nhật mới nhất từ AAA, giá xăng tại Mỹ tiếp tục tăng thêm 5 cent/gallon, đưa mức trung bình toàn quốc lên 3,25 USD/gallon – cao nhất trong vòng 11 tháng. Tính từ thứ Sáu đến nay, giá xăng đã tăng tổng cộng 26 cent/gallon, được cho là phản ứng trực tiếp trước cuộc chiến liên quan Iran và việc eo biển Hormuz bị “đóng băng” trên thực tế. Đây là tuyến hàng hải cực kỳ quan trọng, nơi khoảng 20% lượng dầu của thế giới phải đi qua.

Giá nhiên liệu cũng bị đẩy lên sau khi Iran thực hiện các đòn trả đũa nhắm vào cơ sở dầu khí của các nước láng giềng giàu dầu mỏ như UAE, Qatar, Kuwait và Saudi Arabia (nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới). Phần lớn đà tăng dồn vào ba ngày gần đây. Dù mức tăng 5 cent hôm nay thấp hơn mức tăng 9 cent trong ngày thứ Tư và 11 cent hôm thứ Ba (đợt nhảy một ngày lớn nhất kể từ giai đoạn sau bão Katrina năm 2005), nhưng tổng mức tăng khoảng 25 cent chỉ trong vài ngày vẫn được coi là cú tăng mạnh nhất trong ba ngày kể từ tháng 3/2022 – thời điểm ngay sau khi Nga bị áp lệnh trừng phạt vì chiến sự Ukraine.

Diesel còn tăng nhanh hơn: nguy cơ lan sang giá hàng hóa và chi phí sinh hoạt
Giá dầu diesel tăng còn “gắt” hơn xăng. Bản ghi nhận ngày thứ Năm cho thấy giá diesel trung bình tăng 12,8 cent lên 4,17 USD/gallon – tức tăng khoảng 40 cent chỉ trong ba ngày. Dù số người lái xe diesel ở Mỹ không nhiều, nhưng tác động của diesel thường lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế trong các tuần tới.

Lý do là phần lớn xe tải hạng nặng dùng diesel, và các công ty vận tải thường áp thêm “phụ phí nhiên liệu” vào cước vận chuyển. Phụ phí tương tự cũng đang được áp dụng cho vận tải đường biển. Khi chi phí chở hàng tăng, giá thành hàng hóa có thể bị đẩy lên và cuối cùng người tiêu dùng sẽ chịu phần tăng giá đó.

Giá diesel cao cũng có thể gây khó cho nông dân vì nhiều máy móc nông nghiệp chạy diesel, đặc biệt đúng lúc chuẩn bị vào mùa gieo trồng. Ngoài ra, các hộ gia đình ở vùng Đông Bắc Mỹ dùng dầu sưởi (heating oil) cũng sẽ bị ảnh hưởng vì dầu sưởi thực chất là cùng nhóm sản phẩm với diesel.

Chưa chắc đã dừng lại: giá bán buôn và dầu chuẩn WTI/Brent còn nhích lên
Các đợt tăng giá có thể chưa kết thúc. Giá xăng bán buôn, cùng với hai chuẩn dầu quan trọng là WTI (Mỹ) và Brent, đều nhích lên trong giao dịch đầu ngày, cho thấy thị trường vẫn đang đặt cược vào khả năng chi phí năng lượng còn tiếp tục chịu sức ép.

Di tản khỏi Trung Đông tăng tốc giữa hỗn loạn hàng không vì chiến tranh Iran
Các chuyến bay di tản rời Trung Đông đang tăng nhanh, với hàng ngàn người rời khỏi khu vực trong bối cảnh chiến sự Mỹ–Israel với Iran tiếp tục gây xáo trộn nặng nề cho ngành hàng không, làm nhiều tuyến bay bị hủy, đổi hướng hoặc mở lại từng phần tùy mức độ rủi ro.

Mỹ: chuyến di tản đầu tiên đã cất cánh, hơn 17.500 công dân về nước từ 28/2
Mỹ đã có chuyến bay di tản đầu tiên rời Trung Đông sau khi chính quyền Trump hứng chỉ trích vì chưa chuẩn bị kế hoạch di tản kịp thời. Tính từ ngày 28/2, hơn 17.500 công dân Mỹ được ghi nhận đã trở về Mỹ từ Trung Đông.

Nhân sự ngoại giao Mỹ rút bớt: cho phép rời đi, Qatar di tản khu vực gần đại sứ quán Mỹ
Washington cho phép các nhân viên không thuộc diện khẩn cấp và gia đình họ rời khỏi một số quốc gia Trung Đông. Tại Qatar, chính quyền cũng đang di tản người dân sống gần Đại sứ quán Mỹ, sau khi các đợt tấn công của Iran trong tuần này nhắm vào các cơ sở của Mỹ tại nhiều nơi trong khu vực.

Israel: mở lại sân bay quốc tế theo từng bước, các “điểm trung chuyển” khác cũng có chuyến di tản
Israel cho biết sẽ bắt đầu mở lại dần sân bay quốc tế chính của nước này để đón các chuyến bay đến. Ngoài Israel, các chuyến di tản cũng được triển khai từ những trung tâm khác trong khu vực như Dubai và Jeddah.

Canada: đưa công dân về qua biên giới Ai Cập, Beirut chỉ nhận số lượng hạn chế, tính thuê chuyến từ UAE
Canada dự kiến đưa công dân tại Israel bằng xe buýt ra biên giới Ai Cập. Ở Beirut, chỉ có số lượng hạn chế được bố trí lên máy bay. Chính phủ Canada cũng đang cố gắng sắp xếp các chuyến bay thuê bao (charter) rời UAE khi không phận bắt đầu mở trở lại, theo Ngoại trưởng Anita Anand.

Châu Âu: Anh phối hợp hãng bay, Pháp–Đức–Ý–Séc bắt đầu tổ chức các chuyến rời khu vực
Nỗ lực di tản của châu Âu cũng được đẩy mạnh. Ngoại trưởng Anh cho biết Anh đang làm việc với các hãng hàng không để tăng các phương án di tản. Trong khi đó, Pháp, Đức, Italy và Cộng hòa Czech đã bắt đầu sắp xếp các chuyến bay đưa người rời khỏi khu vực.

Bahrain: Gulf Air đưa hơn 400 hành khách quá cảnh về nước
Hãng hàng không quốc gia Bahrain – Gulf Air – thông báo đã đưa thành công hơn 400 hành khách quá cảnh trở về trong ngày thứ Năm.

Những cuộc đoàn tụ sau nhiều ngày mắc kẹt ở Dubai
Sau nhiều ngày bị kẹt tại Dubai, một số hành khách đầu tiên đã về đến nhà khi các hãng như Emirates và Virgin Atlantic nối lại một số chuyến bay giới hạn từ UAE tới các thành phố như New York, London, Paris và Sydney.

Các nước khác: khuyến cáo “trú ẩn” hoặc rời đi; Nhật đi đường bộ sang Riyadh/Muscat; Ấn Độ, Úc cũng hồi hương
Nhiều quốc gia khuyến cáo công dân “trú ẩn tại chỗ” hoặc rời khỏi khu vực nếu có thể. Nhật Bản cho biết sẽ đưa công dân đang ở Kuwait, Bahrain, Qatar và UAE di chuyển bằng đường bộ tới Riyadh và Muscat – nơi sân bay vẫn hoạt động. Ấn Độ và Australia cũng đã hồi hương được một phần công dân của họ.

IRGC: Eo biển Hormuz chỉ “đóng” với tàu Mỹ–Israel–châu Âu và đồng minh, tàu nào vào sẽ bị đánh
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố hôm thứ Năm rằng eo biển Hormuz – một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới – chỉ bị “đóng” đối với các tàu thuộc Mỹ, Israel, châu Âu và các đồng minh phương Tây khác. Theo phía Iran, lưu lượng tàu thuyền qua khu vực này đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranh nổ ra.

IRGC, theo đài truyền hình nhà nước Iran (IRIB), nhắc lại quan điểm rằng dựa trên “luật pháp và các nghị quyết quốc tế”, trong thời chiến Iran có quyền kiểm soát việc qua lại tại eo biển Hormuz.

IRGC cũng đưa ra cảnh báo cứng rắn: nếu phát hiện các tàu thuộc Mỹ, Israel, châu Âu “và những bên ủng hộ họ”, thì các tàu này “chắc chắn sẽ bị tấn công”.

Theo mô tả, eo biển Hormuz đã rơi vào tình trạng gần như bị “đóng” trên thực tế kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự phối hợp nhằm vào Iran vào ngày thứ Bảy, khiến giá dầu tăng vọt và làm dấy lên lo ngại nguy cơ đảo lộn kinh tế toàn cầu.

Toyota Land Cruiser FJ – mẫu SUV được ví như "tiểu Land Cruiser", nhiều khả năng sẽ được bổ sung động cơ diesel tăng áp 2.8L như Hilux trong tương lai.
Ở thời điểm ra mắt, Toyota Land Cruiser FJ chỉ được trang bị động cơ xăng 2.7L hút khí tự nhiên. Đây là khối động cơ quen thuộc từng xuất hiện trên Land Cruiser Prado, Fortuner, Hilux và Hiace. Trên FJ, động cơ này cho công suất 161 mã lực và mô-men xoắn 246 Nm, kết hợp hộp số tự động 6 cấp và hệ dẫn động bốn bánh bán thời gian.


Dù bền bỉ và đã được kiểm chứng, động cơ xăng 2.7L được đánh giá là tương đối “hiền” so với định vị off-road của Toyota Land Cruiser FJ. Chính vì vậy, việc bổ sung máy dầu 2.8L được xem là bước nâng cấp đáng kể về sức mạnh.

Theo nguồn tin từ Nhật Bản, khối động cơ diesel 2.8L tăng áp 4 xi-lanh dự kiến dùng chung nền tảng với Land Cruiser 250 và Hilux thế hệ mới. Thông số công bố trên các mẫu xe này cho thấy công suất đạt 201 mã lực và mô-men xoắn lên tới 500 Nm – gần gấp đôi lực kéo so với bản máy xăng hiện tại của FJ. Nếu được áp dụng, Toyota Land Cruiser FJ sẽ có lợi thế lớn về khả năng vượt địa hình và tải nặng. Đáng chú ý, động cơ diesel 2.8L này đã được Toyota tích hợp công nghệ mild-hybrid 48V trên một số thị trường.

Theo thông tin được tiết lộ, động cơ diesel nhiều khả năng chưa xuất hiện trước năm 2029. Khoảng thời gian này cho phép Toyota hoàn thiện các giải pháp xử lý khí thải, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe tại Nhật Bản và nhiều thị trường khác.

Việc bổ sung máy dầu cũng có thể mở ra cơ hội thâm nhập những thị trường giàu tiềm năng. Tại Úc, các lãnh đạo Toyota từng cho biết Land Cruiser FJ sẽ là ứng viên sáng giá nếu có hệ thống truyền động đạt chuẩn Euro 6. Điều này cho thấy hãng đang tính toán dài hạn thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn ra mắt.

Những chiếc Toyota Land Cruiser FJ đầu tiên đã rời dây chuyền sản xuất tại Thái Lan và dự kiến giao đến tay khách hàng vào cuối năm nay. Tại Nhật Bản, xe sẽ mở bán từ tháng 5/2026 với phiên bản VX duy nhất, nhận diện bằng cụm đèn LED hình chữ nhật và danh sách trang bị tiêu chuẩn phong phú.

Toyota xác nhận Land Cruiser FJ sẽ được phân phối rộng rãi tại Đông Nam Á, Trung Đông, Nam Mỹ và châu Phi. Bắc Mỹ và châu Âu hiện chưa nằm trong kế hoạch chính thức.

Nếu động cơ diesel 2.8L được bổ sung đúng như dự đoán, Toyota Land Cruiser FJ sẽ trở thành lựa chọn hấp dẫn cho nhóm khách hàng yêu thích SUV khung gầm rời nhỏ gọn, cần sức kéo mạnh mẽ nhưng vẫn ưu tiên hiệu quả nhiên liệu trong dài hạn.

VietBF@ sưu tập

Mạng xã hội có một thói quen rất lạ: chỉ cần một khung hình “đứng sai chỗ”, một ánh mắt “nhìn lạc nhịp”, là đủ để biến cả một câu chuyện ngoại giao thành trò cười. Những tấm ảnh lan truyền kèm dòng chữ kiểu “ngơ ngáo”, “không hiểu tiếng Anh” đặt trong bối cảnh cái gọi là “hội nghị hòa bình Gaza” đã thổi bùng một làn sóng chế giễu nhắm vào ông Tô Lâm.

Một phía cho rằng: nguyên thủ mà không giao tiếp trực tiếp bằng tiếng Anh là “nhục quốc thể”, là lúng túng, là kém bản lĩnh. Họ nhìn cái “im lặng” như một dấu trừ.

Phía khác lại dựng nên một câu chuyện kiểu trinh thám: im lặng là “kế hoạch”, là “chiến thuật gây nhiễu”, là cố tình không hiểu để né câu hỏi hóc búa, rồi đẩy qua phiên dịch để “gọt giũa” câu chữ; hoặc đó là tín hiệu chính trị gửi cho bên thứ ba: “tôi có mặt vì hình thức”.

Dẫu vậy, câu chuyện ngoại ngữ không phải chuyện nhỏ. Ở bàn đàm phán, hiểu được “hàm ý” đôi khi còn quan trọng hơn nghe được “từ vựng”. Một nụ cười xã giao, một câu nói ngoài lề, một lời đùa đúng lúc… có thể mở ra cánh cửa mà văn bản chuẩn bị sẵn không mở nổi.

Phiên dịch chuyên nghiệp là điều bình thường trên thế giới, và nhiều nhà lãnh đạo vẫn dùng phiên dịch. Nhưng cũng phải thừa nhận: khả năng giao tiếp trực tiếp (dù không cần “lưu loát như bản xứ”) giúp tạo thiện cảm, tăng tốc phản ứng, giảm độ trễ, và quan trọng nhất: giữ thế chủ động về cảm xúc và sắc thái.

Nói cách khác, ngoại ngữ không chỉ là “kỹ năng”, mà là một phần của quyền lực mềm. Một quốc gia muốn “vươn mình” mà người đại diện luôn phải đứng sau lớp kính phiên dịch thì cảm giác bất an của công chúng cũng là điều dễ hiểu.


Trên mạng cũng lan truyền lập luận ngược lại: rằng ông Tô Lâm từng học/trao đổi ở “Harvard”, từng tranh luận với giáo sư nước ngoài, từng có chứng chỉ tiếng Anh… nên không thể nói là “dốt”. Vấn đề nằm ở chỗ: những chi tiết kiểu này thường được kể lại theo nhiều phiên bản, bị thổi phồng, trộn lẫn giữa “học”, “thăm”, “dự chương trình”, “tập huấn”, “gặp gỡ”… khiến người đọc rất khó phân biệt đâu là thông tin kiểm chứng, đâu là lời kể truyền miệng.

Điểm yếu kém của lãnh đạo CSVN là không biết ngoại ngữ mạnh như tiếng Anh, tiếng Pháp cho dù lý lịch của ông bà nào cũng ít nhứt là một cái tiến sĩ. Khi ra nước ngoài, đứng giữa những nguyên thủ của các quốc gia khác mà thiếu vắng người thông ngôn thì ngơ ngác lạc lõng như nông dân bị lạc mất trâu. Tuy rằng tui không phải là công dân Việt Nam (xét theo quốc tịch) nhưng cũng cảm thấy xấu hổ gì đâu á!
Cái mặc cảm lãnh đạo "câm" đó in sâu đến mức đã từng có một dạo báo chí rộ tin phó thủ tướng "người Nam nói tiếng Bắc, không xạo bà con" làm ngoại giao trực tiếp với người nước ngoài bằng tiếng Anh lưu loát.
Thiết nghĩ sự yếu kém ngoại ngữ đó làm đánh mất nhiều cơ hội để gây thiện cảm, tạo thêm đối tác, hoặc thậm chí còn vớ được cả cơ hội lớn bất ngờ khi mà có không ít hợp đồng kinh tế béo bở không nhứt thiết phải được ký kết bởi các cuộc họp long trọng.
Vũ Tuân

Cuộc chiến Mỹ - Israel tấn công Iran và đòn trả đũa lan rộng của Tehran giờ đây không còn chỉ là chuyện tên lửa, máy bay ném bom hay những tính toán địa chính trị trên bàn cờ lớn. Nó đã biến thành một cơn địa chấn đối với đời sống thường dân, đặc biệt là hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn hành khách bị mắc kẹt giữa mạng lưới hàng không Trung Đông. Những phi trường từng sáng rực, nhộn nhịp bậc nhất thế giới như Dubai, Abu Dhabi, Doha, Riyadh hay Muscat nay trở thành các điểm trung chuyển của sự chờ đợi, lo âu và chạy đua với thời gian để thoát khỏi vùng chiến sự. Từ những gia đình có con nhỏ, sinh viên, giáo viên, lao động kỹ thuật, cho tới các đoàn làm phim quốc tế, tất cả đều bị cuốn vào một thực tế mới: chỉ cần một đợt báo động tên lửa, một vùng trời đóng lại, hay một chuyến bay buộc quay đầu giữa không trung, là cả hành trình về nhà lập tức hóa thành mê cung.

Riyadh trở thành “cửa thoát hiểm” bất đắc dĩ của nhiều người mắc kẹt

Tại sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh, nhiều cảnh đời mắc kẹt đã hiện ra rất rõ. Một cặp đôi trẻ người châu Âu trên đường từ Thái Lan về Tây Ban Nha đã bị kẹt lại ở Doha trong lúc quá cảnh. Hành lý của họ vẫn còn nằm trên một chiếc máy bay đậu ngoài đường băng tại Qatar, còn bản thân họ thì quyết định không thể ngồi chờ may rủi. Hai người đã lái xe suốt khoảng 8 giờ từ Doha sang Riyadh, chỉ với hy vọng tìm được một chuyến bay đi Istanbul, rồi từ đó lần tiếp về châu Âu. Họ nói rằng tới được Riyadh đã là “gần nhà hơn một bước”, một câu nói nghe rất ngắn nhưng gói trong đó là đủ đầy mệt mỏi, bất an và cả cảm giác buộc phải tự cứu mình giữa khủng hoảng.

Cũng tại Riyadh, khoảng 300 lao động của ngành điện ảnh quốc tế đứng chờ chuyến charter đi Istanbul. Phần lớn là người New Zealand, Australia và Hungary, làm các công việc hậu trường như kỹ thuật, thiết kế bối cảnh, phục trang. Họ đang tham gia một dự án dài hạn bên ngoài Riyadh, với mục tiêu góp phần xây dựng ngành công nghiệp điện ảnh Saudi Arabia. Nhưng chiến tranh bùng lên đã khiến dự án phải tạm dừng, công việc bị treo lơ lửng, còn các chuyên gia nước ngoài thì đành thu xếp rời đi. Những con người vốn sang Trung Đông để làm nghề, kiếm sống, xây dựng tương lai, cuối cùng lại phải chen chân ở sân bay như những người tị nạn tạm thời của một cuộc chiến không phải do họ gây ra.

Điều đáng nói là Riyadh, trong hoàn cảnh này, không chỉ là thủ đô của Saudi Arabia mà còn trở thành một “điểm nối sinh tồn” cho những ai không thể thoát ra trực tiếp từ UAE, Qatar hay Kuwait. Có người kể đã check-in xong chuyến bay đi Đức hoặc Anh, rồi lại bị gọi ra lấy hành lý vì chuyến bị dời. Có người đã lái xe 13 tiếng đồng hồ sau khi rời Kuwait, chờ rất lâu ở cửa khẩu, để rồi khi tới được Riyadh vẫn phải tiếp tục ngồi trong nhà ga, không biết bao giờ mới thực sự cất cánh. Có phụ nữ đi London nói rằng chuyến bay của mình trễ tới 16 tiếng, “đã gần thoát rồi mà giờ lại không biết ra sao”. Trong chiến tranh, đôi khi điều làm con người kiệt sức nhất không chỉ là hiểm nguy, mà là cảm giác ở rất gần lối ra nhưng chưa thể bước qua cánh cửa cuối cùng. Theo Reuters, một chuyến bay của Lufthansa tới Riyadh hôm 6/3 còn phải chuyển hướng sang Cairo vì tình hình an ninh khu vực, cho thấy ngay cả các điểm được xem là “cửa thoát” cũng không thực sự an toàn tuyệt đối.

Khủng hoảng hàng không lan rộng: hàng nghìn chuyến bay bị xóa, các trung tâm trung chuyển lớn gần như tê liệt

Quy mô của cuộc hỗn loạn này không hề nhỏ. AP cho biết sau các đợt tấn công của Mỹ - Israel vào Iran và phản ứng quân sự của Tehran, hàng loạt quốc gia như Iran, Israel, Qatar, Syria, Iraq, Kuwait, Bahrain và UAE đã đóng toàn bộ hoặc một phần vùng trời, gây ra làn sóng hủy chuyến trên diện rộng. Reuters cho biết tại 7 sân bay lớn, trong đó có Dubai, Doha và Abu Dhabi, đã có khoảng 21.300 chuyến bay bị hủy kể từ khi xung đột bùng lên; trong khi các thống kê khác được truyền thông dẫn lại cho thấy hơn 11.000 chuyến bay rời các sân bay lớn ở 10 quốc gia trong khu vực đã bị hủy từ đầu cuộc chiến. Nói cách khác, đây là một trong những cú sốc hàng không nghiêm trọng nhất kể từ thời đại dịch, bởi Trung Đông vốn là ngã tư chiến lược của các đường bay nối châu Âu, châu Á, châu Phi và châu Đại Dương.

Reuters cũng cho biết tới ngày 6/3, các hãng vùng Vịnh như Emirates và Etihad mới chỉ có thể khôi phục lịch bay rất hạn chế, còn sân bay Dubai chỉ hoạt động khoảng 25% công suất bình thường. Một chuyến bay hồi hương của Air France rời UAE tối 5/3 đã buộc phải quay đầu vì có “hỏa lực tên lửa trong khu vực”. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ là chuyện có máy bay hay không, mà là bầu trời thay đổi theo từng giờ; một hành lang an toàn vừa mở ra buổi sáng có thể đóng lại buổi chiều. Cái khó của ngành hàng không trong thời chiến là lịch bay giờ không còn do thương mại quyết định, mà do radar, cảnh báo phòng không và các đánh giá rủi ro quân sự chi phối.

Các nước tăng tốc hồi hương công dân: ai xoay xở nhanh thì công dân đỡ khổ hơn

Một điểm rất đáng chú ý là từ ngày 4 đến 6/3, các chính phủ đã đồng loạt chuyển từ trạng thái theo dõi sang trạng thái hồi hương khẩn cấp. Nói cách khác, không còn ai dám coi đây chỉ là một đợt gián đoạn hàng không ngắn hạn nữa. Các nước bắt đầu tổ chức charter flight, huy động máy bay quân sự, mở đường bộ qua biên giới, dựng đội ngũ lãnh sự ở các điểm nghẽn và phối hợp với những quốc gia còn duy trì được “hành lang bay an toàn”.

Anh: charter từ Oman, thương mại từ UAE, nhưng mọi thứ vẫn rất chật vật

Nỗ lực của Anh là một ví dụ khá rõ. Reuters cho biết chuyến bay hồi hương đầu tiên do chính phủ Anh tổ chức từ Oman đã hạ cánh xuống sân bay Stansted ở London sáng 6/3, sau khi bị dời lịch vì các vấn đề vận hành. Thủ tướng Keir Starmer nói hơn 4.000 người đã trở lại Vương quốc Anh trên các chuyến bay thương mại từ UAE, và thêm các chuyến charter đang được thu xếp cho những ngày tới. Điều này cho thấy London đang áp dụng chiến lược hai mũi: tận dụng thương mại ở nơi còn bay được, đồng thời tổ chức charter ở các điểm an toàn hơn như Oman. Nhưng thực tế tại hiện trường vẫn rất lộn xộn: người dân chen chúc, chờ đợi trong bất định, có những gia đình phải trú trong bãi đỗ xe khách sạn trước khi tìm được đường ra khỏi vùng nguy hiểm.

Liên minh châu Âu: phối hợp qua cơ chế dân sự, từng chuyến bay một

Ủy ban châu Âu thông báo đã phối hợp 6 chuyến bay hồi hương dưới Cơ chế Bảo vệ Dân sự EU, đưa công dân châu Âu về Bulgaria, Italy, Austria và Slovakia. Reuters cho biết ít nhất 10 nước thành viên đã kích hoạt cơ chế này, trong đó có Bỉ, Czech, Pháp, Cyprus, Luxembourg và Romania. Mô hình của EU cho thấy lợi thế của việc hành động theo khối: khi một quốc gia khó tự triển khai thì có thể dựa vào mạng lưới điều phối chung, chia sẻ ghế trên máy bay và hỗ trợ lãnh sự chéo. Trong bối cảnh vùng trời đóng mở liên tục, cách làm “nhiều nước cùng góp sức” rõ ràng hiệu quả hơn việc từng nước tự xoay sở một mình.

Mỹ: đưa được nhiều người về, nhưng vẫn bị chỉ trích vì phản ứng chậm và thiếu kế hoạch

Với Mỹ, tình hình có phần trái chiều. Một mặt, Bộ Ngoại giao Mỹ nói khoảng 20.000 công dân Mỹ đã trở về nước kể từ khi chiến tranh bắt đầu, trong đó 10.000 người được lực lượng đặc nhiệm của bộ trực tiếp hỗ trợ. Reuters cũng cho biết Mỹ đã bắt đầu hỗ trợ charter flight cho công dân mắc kẹt, sau khi chịu áp lực chỉ trích về sự chậm chạp trong tổ chức di tản. Đại sứ quán Mỹ tại Jerusalem còn mở dịch vụ xe buýt từ Jerusalem và Tel Aviv tới cửa khẩu Taba sang Ai Cập cho công dân Mỹ muốn rời Israel, với hỗ trợ lãnh sự hạn chế tại điểm biên giới.

Nhưng mặt khác, nhiều người Mỹ trở về từ Dubai trong các ngày 5 và 6/3 đã nói rất thẳng về cảm giác bị bỏ rơi. Có người không chờ chính phủ thu xếp mà tự mua vé trên những chuyến bay thương mại đầu tiên còn chỗ. Có giáo viên ở khu vực Chicago kể mình bị mắc kẹt hơn một tuần ở Dubai và chuyến bay về phải bay vòng lâu hơn bình thường khoảng 2 tiếng để tránh vùng nguy hiểm. Có bà mẹ ở New Jersey phải kẹt cùng con gái 6 tháng tuổi trong một chặng transit kéo dài 2 ngày. Có sinh viên tham dự hội nghị Model United Nations kể rằng họ nhiều lần phải chạy xuống bãi đỗ xe ngầm của khách sạn để trú ẩn 30 phút đến một giờ mỗi lần. Một số người nói những số điện thoại mà giới chức Mỹ cung cấp “chẳng giúp được gì mấy”. Phản ứng này cho thấy hồi hương không chỉ là bài toán vận tải, mà còn là bài toán niềm tin giữa công dân và nhà nước khi khủng hoảng bùng nổ.

Australia và New Zealand: chuẩn bị kỹ từ sớm, vừa bay vừa để ngỏ phương án quân sự

Australia cho biết đã có 4 chuyến bay sơ tán rời khu vực và dự kiến thêm 4 chuyến nữa trong vòng 24 giờ tiếp theo, dù Canberra vẫn nhấn mạnh tình hình “cực kỳ biến động”. New Zealand thì cử 2 máy bay vận tải C-130J Hercules của Lực lượng Phòng vệ tới Trung Đông để chuẩn bị cho tình huống phải hỗ trợ di tản công dân. Wellington cũng nói rất thực tế rằng sẽ mất vài ngày để dàn xếp, và không thể bảo đảm hỗ trợ rời đi ở mọi địa điểm. Cách nói đó nghe có vẻ lạnh, nhưng lại phản ánh đúng bản chất của cuộc khủng hoảng: không có phương án nào hoàn hảo khi bầu trời còn đầy tên lửa và drone.

Pháp, Ba Lan, Bồ Đào Nha và các nước khác: di tản trong điều kiện “chớp nhoáng”

Ngoài Anh, Mỹ, Australia hay New Zealand, nhiều nước khác cũng đang ráo riết đưa dân về. Reuters cho biết nhóm công dân Ba Lan đầu tiên được không vận quân sự đã trở về ngày 6/3. Bộ Ngoại giao Bồ Đào Nha cho biết một chuyến charter chở 139 công dân Bồ Đào Nha và 8 người nước ngoài dự kiến hạ cánh ở Lisbon. Trong khi đó, nỗ lực của Pháp gặp ngay rủi ro rất rõ: chuyến bay hồi hương của Air France rời UAE đã phải quay lại do có tên lửa trong khu vực. Điều ấy nhấn mạnh rằng không có “đường bay nhân đạo” nào hoàn toàn nằm ngoài chiến tranh; các chuyến hồi hương giờ đây cũng đang hoạt động trong một không gian đe dọa thực sự.

Người dân không chỉ sợ kẹt sân bay, mà còn sợ chiến tranh lan tới nơi họ trú tạm

Điều làm cuộc khủng hoảng này trở nên ám ảnh là nơi lẽ ra dùng để chờ bay về cũng không còn bảo đảm yên ổn. Trong ngày 6/3, CNN ghi nhận cảnh báo tên lửa vang lên ở Dubai và người dân được yêu cầu lập tức trú ẩn; Reuters và các nguồn khác cho biết các hệ thống phòng không ở UAE, Qatar, Kuwait và Saudi Arabia tiếp tục phải đánh chặn các mối đe dọa từ Iran. Bahrain thông báo một khách sạn và hai tòa nhà dân cư ở thủ đô Manama bị trúng đạn, còn Saudi Arabia nói đã bắn hạ drone ở phía đông Riyadh và đánh chặn tên lửa đạn đạo nhắm vào một căn cứ ở phía nam thủ đô. Khi tên lửa có thể bay tới các thành phố vùng Vịnh, thì những người mắc kẹt ở Dubai, Doha hay Riyadh đâu còn là “người chờ máy bay” theo nghĩa thông thường; họ thực sự đang đứng giữa một vùng chiến tranh mở rộng.

Chiến tranh vẫn đang leo thang: Tehran, Beirut và cả vành đai Vùng Vịnh cùng rung chuyển

Để hiểu vì sao chuyện hồi hương trở nên rối ren như vậy, phải nhìn vào bối cảnh chiến sự trên thực địa. AP và Reuters cho biết gần một tuần sau các đòn không kích đầu tiên của Mỹ - Israel vào Iran, giao tranh vẫn tiếp diễn dữ dội. Israel tiếp tục các đợt không kích mới vào Tehran; đồng thời mở thêm các đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào Hezbollah ở Beirut. Reuters nói Israel đã tiến hành các “broad-scale” strikes ở thủ đô Lebanon; còn AP nêu tổng số người chết trong chiến tranh đã vượt 1.230 ở Iran, hơn 120 ở Lebanon và khoảng hơn chục người ở Israel.

Tại Iran, Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran nói hơn 3.000 ngôi nhà và 500 cơ sở thương mại bị hư hại, cùng 14 cơ sở y tế và dược phẩm bị ảnh hưởng; tuy nhiên những số liệu này chưa thể kiểm chứng độc lập. Dù vậy, mức độ phá hủy là có thể cảm nhận được qua nhiều nguồn khác nhau: hình ảnh khói bốc lên trên trung tâm Tehran, các tuyến phố mua sắm lớn bị đánh trúng, cư dân phải xuống tầng hầm trú ẩn, và cảnh phóng viên truyền hình Iran đang lên hình thì phải bỏ chạy vì một vụ nổ gần đó. Khi trung tâm thủ đô Iran rung chuyển như vậy, hệ quả dây chuyền với hàng không, tâm lý dân cư, chuỗi cung ứng và hoạt động ngoại giao là điều gần như tất yếu.

Ở Lebanon, cảnh tượng cũng không kém phần bi đát. Reuters cho biết các đợt tấn công mới của Israel vào vùng Dahieh ở nam Beirut đã khiến nhiều người tháo chạy, đường sá tắc nghẽn, hàng loạt gia đình phải bỏ nhà giữa đêm. Liên Hiệp Quốc cũng bày tỏ lo ngại về tính hợp pháp quốc tế của các lệnh sơ tán diện rộng. Đây là điều rất đáng lưu ý: mỗi khi chiến tranh lan sang một đô thị lớn như Beirut, không chỉ người Lebanon khổ, mà mọi đường bay, tuyến biển, dòng đầu tư và tâm lý thị trường trong cả khu vực đều bị kéo vào vòng xoáy bất ổn.

Một cuộc chiến quân sự nhưng tác động rất nhanh sang năng lượng, kinh tế và đời sống toàn cầu

Không phải ngẫu nhiên mà chỉ sau vài ngày giao tranh, vấn đề hồi hương công dân đã gắn chặt với câu chuyện dầu khí và thị trường. Reuters cho biết chiến tranh Iran đã làm nhu cầu đối với năng lượng Nga tăng mạnh, theo phát biểu của Điện Kremlin. Cũng theo Reuters, châu Âu đã chứng kiến giá khí đốt tăng vọt trong tuần này vì lo ngại gián đoạn nguồn cung từ vùng Vịnh. EBRD cảnh báo xung đột này đang tạo rủi ro cho tăng trưởng kinh tế, nhất là nếu gián đoạn ở eo biển Hormuz kéo dài. Qatar thậm chí cảnh báo chiến tranh kéo dài có thể buộc các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh phải dừng giao hàng chỉ trong vài tuần, với nguy cơ dầu lên 150 USD/thùng và khí lên 40 USD/MMBtu nếu khủng hoảng không hạ nhiệt.

Ở đây cần thấy một mối liên hệ rất rõ: càng nhiều chuyến bay bị hủy, càng nhiều người bị kẹt; càng nhiều người bị kẹt, các chính phủ càng phải tăng chuyến charter; mà charter trong thời chiến lại càng đắt đỏ, phức tạp và rủi ro hơn. Song song, giá dầu tăng khiến chi phí nhiên liệu bay tăng, đường bay bị kéo dài do né vùng nguy hiểm, thời gian quay đầu máy bay lâu hơn, bảo hiểm hàng không và phí rủi ro chiến sự cũng đội lên. Thành ra, đây không chỉ là khủng hoảng nhân đạo ngắn hạn mà còn là một cú đánh trực diện vào kinh tế hàng không toàn cầu.

Chi phí chiến tranh không chỉ nằm ở bom đạn, mà còn ở những cuộc tháo chạy lặng lẽ của dân thường

CNN cho biết các nhà phân tích ước tính chiến tranh chống Iran đang tiêu tốn của người nộp thuế Mỹ hơn 890 triệu USD mỗi ngày. Nhưng con số tài chính khô khan ấy chưa thể nói hết cái giá phải trả. Cái giá thật sự còn nằm ở những đôi vợ chồng phải bỏ lại hành lý trên đường băng Doha rồi lái xe xuyên biên giới tới Riyadh; ở bà mẹ ôm con nhỏ kẹt trong sân bay xa lạ; ở sinh viên phải biến gara khách sạn thành hầm trú ẩn; ở những đoàn lao động quốc tế đang dựng ngành công nghiệp điện ảnh ở Saudi Arabia mà bỗng chốc phải dừng việc, xách vali đi tị nạn tạm thời; ở cảm giác vừa chạm tới cửa ra, lại nghe báo chuyến bị hoãn thêm 12 tiếng, 16 tiếng, hay tệ hơn, phải quay đầu vì “có tên lửa trong khu vực”.

Trong chiến tranh hiện đại, không phải ai cũng đứng trên mặt trận. Nhưng dân thường lại luôn bị kéo vào cuộc chiến qua những lối rất đời thường: đường bay bị cắt, biên giới bị siết, điện thoại không ai bắt máy, và tấm vé về nhà bỗng trở thành món hàng xa xỉ. Người ta thường nói “an cư mới lạc nghiệp”, nhưng trong những ngày này ở Trung Đông, ngay cả chuyện “hồi cư” cũng trở thành một cuộc đánh cược.

Vì sao Riyadh, Muscat, Taba hay Istanbul lại nổi lên thành các mắt xích quan trọng?

Nhìn kỹ vào các hành trình hồi hương hiện nay, có thể thấy một bản đồ thoát hiểm mới đang hình thành. Riyadh là điểm gom khách từ Qatar, Kuwait hay chính Saudi Arabia. Muscat của Oman nổi lên như một bệ phóng an toàn hơn cho các chuyến charter về Anh và châu Âu. Taba ở biên giới Israel - Ai Cập trở thành lối thoát đường bộ cho người Mỹ rời Israel. Istanbul trở thành một “siêu nút” trung chuyển vì vừa còn kết nối quốc tế rộng, vừa nằm ngoài vùng bị đóng cửa trực tiếp. Điều đó cho thấy trong một cuộc chiến khu vực, các đô thị trung chuyển không hề đứng ngoài xung đột; trái lại, chúng trở thành bộ phận của “hạ tầng sơ tán” xuyên quốc gia.

Những bài học lớn từ cuộc khủng hoảng này

Bài học thứ nhất là đừng bao giờ đánh giá thấp tốc độ lan truyền của chiến tranh trong thời đại hàng không toàn cầu hóa. Chỉ cần một cuối tuần với vài đợt không kích, toàn bộ mạng lưới bay của một khu vực chiến lược có thể sụp đổ dây chuyền.

Bài học thứ hai là phản ứng lãnh sự quyết định rất nhiều đến mức độ hoảng loạn của công dân. Nước nào có sẵn phương án đa tầng - bay thương mại, charter, đường bộ, máy bay quân sự, đội ngũ lãnh sự tiền trạm - thì công dân của họ có cơ hội rời đi sớm hơn và bớt tuyệt vọng hơn.

Bài học thứ ba là trong khủng hoảng hàng không thời chiến, “được lên máy bay” chưa phải là xong. Máy bay có thể quay đầu, đổi hướng, hạ cánh ở điểm khác, hoặc bị hoãn vô thời hạn. Vì vậy, điều người dân cần không chỉ là vé, mà là thông tin minh bạch, đầu mối hỗ trợ thực sự hiệu quả, và kế hoạch dự phòng đáng tin cậy.

Bài học cuối cùng, cũng là điều đau nhất, là chiến tranh luôn mở rộng phạm vi nạn nhân nhanh hơn nhiều so với các tuyên bố chính trị. Ban đầu có thể người ta nói đây là đòn đánh giới hạn, mục tiêu quân sự, hạ tầng chiến lược. Nhưng chỉ ít ngày sau, hậu quả đã tràn xuống các nhà ga, khách sạn, trạm xe buýt, khu dân cư, trung tâm thương mại, khu vực lãnh sự và từng gia đình nhỏ. Từ Tehran tới Beirut, từ Dubai tới Riyadh, từ Doha tới London, bản đồ của nỗi bất an giờ nối liền nhau bằng các tuyến đường hồi hương khẩn cấp.

Câu chuyện ở sân bay Riyadh, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện của một cặp đôi muốn về Tây Ban Nha hay một đoàn kỹ thuật viên điện ảnh muốn sang Istanbul rồi hồi hương. Nó là bức tranh thu nhỏ của cả cuộc khủng hoảng Trung Đông hiện nay: chiến tranh nổ ra ở một điểm, nhưng dư chấn lan ra mọi hướng; từ phòng họp lãnh đạo tới sân đỗ máy bay, từ mặt trận quân sự tới quầy check-in, từ bản đồ chiến lược tới đôi vai mệt mỏi của những người chỉ mong được về nhà.

Người Việt mình có câu “tránh voi chẳng xấu mặt nào”. Hàng chục nghìn người mắc kẹt trong cơn bão chiến tranh này không phải là hèn nhát khi tìm đường rời đi; ngược lại, họ đang làm điều bản năng và đúng đắn nhất của con người giữa hiểm nguy: bảo toàn mạng sống, giữ gia đình bình an, và cố trở về nơi có thể gọi là nhà. Nhưng cho đến lúc các chuyến bay thật sự nối lại ổn định, cho đến khi bầu trời Trung Đông không còn bị xé toạc bởi tiếng còi báo động, thì hành trình ấy vẫn còn là một cuộc đi qua lằn ranh giữa hy vọng và bất trắc.

Mấy hôm nay mạng xã hội lại có “phim giải trí” mới để xả stress: câu chuyện quanh tướng Esmail Qaani (chỉ huy lực lượng Quds thuộc IRGC). Tin đồn lan nhanh như gió, kèm ảnh, video AI loạn xạ nhìn cứ như thật, khiến nhiều người vừa đọc vừa cười… mà cũng vừa rùng mình.


video:
https://photos.app.goo.gl/21hB59D3UQn1PK1g8

Tin đồn: bị IRGC “hỏi chuyện”, chưa có xác nhận chính thức
Một số nguồn trên mạng nói Qaani bị IRGC triệu tập/thẩm vấn, thậm chí có lời đồn bị tạm giữ vì nghi ngờ an ninh nội bộ, nghi “dính dáng” hoặc bị nghi làm gián điệp. Nhưng nhấn mạnh cho rõ: tất cả vẫn chỉ là “reports claim” – chưa có xác nhận chính thức.

Trong thời buổi thật–giả lẫn lộn, “tin mới vừa đăng đã thành tin cũ”, còn video AI thì “đẹp trai như Hollywood”, nên đọc cho vui thì được, còn tin tuyệt đối thì… coi chừng “tin một cái, đau một đời”.

“Thói quen lạ”: rời cuộc gặp đúng vài phút trước khi nổ lớn
Điều làm dân mạng bán tín bán nghi là chuỗi lời đồn kiểu: Qaani đã “thoát chết” qua nhiều biến cố lớn. Người ta truyền tay nhau rằng ông ta từng xuất hiện quanh các cuộc họp/cứ điểm quan trọng rồi rời đi ngay trước khi bị tập kích.

Dân mạng còn chế câu: không phải “could have been an email”, mà là “could have been an Esmail” – ý nói: “đáng lẽ khỏi họp, gọi Qaani tới là biết sắp có chuyện.” Nghe thì như phim James Bond, mà lại được kể bằng giọng điệu “vỉa hè thời sự”, nên càng dễ viral.

Thuyết hài: “giơ ngón tay = chuyển khoản” và cái kết 41 triệu USD
Đỉnh cao tấu hài là “thuyết CIA” do dân mạng bịa ra:
Họ đồn rằng trong một lần phát biểu trên truyền hình, Qaani giơ 1 ngón tay. Thế là “Giám đốc CIA John Ratcliffe” hiểu ngay “ám hiệu nghiệp vụ”, chuyển liền 1 triệu USD, rồi nhận được “tin tối mật”.

Rồi đến ngày 27/2/2026, lại đồn Qaani giơ cả hai tay 4 lần và giơ 1 ngón tay 1 lần, thế là CIA “tính toán thần tốc”, chuyển gấp 41 triệu USD. Và nhờ đó, tin về cuộc họp tối quan trọng của lãnh tụ và hàng chục tướng lĩnh “bị lộ”. Vào họp chưa nóng ghế, Qaani xin ra ngoài “5 phút”, rồi… đoàng!

Và tất nhiên, cũng có người tỉnh táo phản biện: “CIA mà tiết lộ kiểu đó thì… CIA gì kỳ vậy?” Rất nhiều bình luận chốt một câu: tin tào lao bí đao.

Dù câu chuyện “giơ ngón tay – chuyển khoản” nghe như truyện cười, nó vẫn kéo theo một câu hỏi nghiêm túc: nếu các đòn đánh “đúng nơi đúng lúc” xảy ra liên tiếp, liệu có khả năng có người trong hệ thống bị mua chuộc, bị thao túng, hoặc bị cài cắm?

Lịch sử nào cũng có những bài học “mất nước vì hở sườn”, và không cần đại quân ngoài biên ải, chỉ cần một mắt xích trong phòng kín là đủ làm cả cỗ máy sụp đổ. Người xưa nói chẳng sai: “Nhà dột từ nóc.”

Chuyện về tướng Qaani hiện tại vẫn nằm ở vùng tin đồn – suy diễn – chế ảnh – AI dựng. Đọc để giải trí thì được, nhưng muốn biết thật giả thế nào phải chờ thông tin kiểm chứng. Còn dân mạng thì đã chốt hạ bằng một câu buồn cười:
“Khi nào ‘Điệp viên Esmail Qaani’ còn sống, ai lên làm lãnh tụ cũng chỉ được vài ngày…”

Hẹn bạn bè cũ đi ăn, ăn xong cả đám hùn tiền trả luôn phần của bạn, vì lâu lâu bạn mới về, mời bạn một bữa có sao, chứ không phải cứ hễ Việt kiều thì phải mời Việt Nam.
Bạn tặng quà, mỗi đứa một cái chai nước rửa tay nhỏ, ít tiền nhưng mà quý, ai cũng thích và hài lòng… chứ không phải cứ hễ Việt Kiều thì phải tặng quà mắc tiền, cao cấp.
Ngồi kể chuyện, có đứa kể hồi đó khó khăn ra sao, bạn tiếc rằng lúc đó ở nước ngoài không giúp gì được, cả đám xua tay, giúp gì mà giúp, đời ai nấy lo, người thân trong gia đình cũng cần phải tự lập, chứ đâu phải cứ ở nước ngoài nghe trong nước có chuyện là gởi tiền về giúp, coi sao đặng. Mà cũng hổng được oán trách gì khi người ta không giúp mình, vì lúc người ta đi, mình cũng có giúp được gì đâu.
Bạn ở Việt Nam được hai tuần, cứ rảnh thì đứa này rủ bạn đi coi kịch, đứa kia rủ bạn đi coi phim nếu bạn có thời gian, để bạn hiểu giờ nước mình ra sao, vui buồn thế nào.
Việt Kiều thì cũng là người, ở nước họ, kiếm tiền cũng cực như ở Việt Nam, cũng có tiền nhà để đóng, có tiền xe để lo… muốn mua cái vé bay về Việt Nam thăm người thân đã là cả một vấn đề. Họ kiếm đồng tiền, nghe giá trị có vẻ lớn, nhưng so với mức sống ở nước họ thì cũng chỉ là vừa đủ, nên đừng áp lực bằng việc họ phải lo lắng cho những người ở nước trong.
Nghe bạn kể, hồi Tết muốn về mà không dám, vì vé mắc mà còn phải mua quà cho cả hai dòng họ… nên ở bên đó mà nhớ nhà ghê lắm…

VietBF@sưu tập

Nam thanh nhiên 25 tuổi người Việt đã giả làm phụ nữ trên ứng dụng hẹn hò để lừa tiền, hé lộ đường dây lừa đảo liên quan 28 nạn nhân với số tiền thiệt hại lên tới hàng trăm triệu yên.

Nam thanh niên 25 tuổi người Việt bị bắt ở Nhật


Nghi phạm Phan Nguyen Toan Thanh khi bị bắt. Ảnh: TBS

Mới đây, phòng Điều tra Đặc biệt thuộc Sở Cảnh sát Thủ đô Tokyo thông báo đã bắt nghi phạm Phan Nguyen Toan Thanh (25 tuổi, quốc tịch Việt Nam, không nghề nghiệp, cư trú tại quận Adachi) với các cáo buộc lừa đảo và trộm cắp. Cảnh sát chưa công bố việc nghi phạm thừa nhận hay phủ nhận hành vi.

Theo điều tra, từ tháng 12 năm ngoái đến giữa tháng Một năm nay, Thanh bị nghi đã cấu kết với một số đối tượng, sử dụng ứng dụng mai mối để giả làm phụ nữ, nhắn tin cho một người đàn ông 52 tuổi ở tỉnh Miyagi với nội dung đề nghị "hỗ trợ vốn vận hành trang web mua sắm trực tuyến".

Tin lời, nạn nhân chuyển khoảng 8 triệu yen (1,3 tỷ đồng) vào tài khoản ngân hàng theo yêu cầu. Thanh bị cáo buộc đã rút khoảng một triệu yen (khoảng 160 triệu đồng) từ một cây ATM tại quận Adachi.

Cảnh sát thông tin mánh khóe của nghi phạm
Cảnh sát cho biết nghi phạm được cho là người quản lý các tài khoản ngân hàng dùng để rút tiền bị chiếm đoạt từ nhiều hình thức lừa đảo khác nhau, bao gồm lừa đảo hóa đơn giả và lừa đảo đầu tư qua mạng xã hội. Số tiền này sau đó được rửa tiền trước khi rút ra.

Khám xét nơi ở của nghi phạm, lực lượng chức năng thu giữ nhiều điện thoại thông minh được cho là dùng trong quá trình gây án cùng hơn 200 thẻ ATM đứng tên người khác.

Điều tra ban đầu cho thấy 28 người tại 15 tỉnh, thành trên khắp Nhật Bản được cho là nạn nhân của nhóm lừa đảo mà nghi phạm có liên quan. Tổng thiệt hại ước tính lên tới khoảng 240 triệu yên (khoảng 40 tỷ đồng).

Vụ việc bị phanh phui sau khi một ngân hàng cung cấp thông tin cho cảnh sát, cảnh báo rằng một số tài khoản có dấu hiệu bị lợi dụng cho hoạt động lừa đảo đặc biệt.

Cơ quan điều tra cho biết khi rút tiền mặt, nghi phạm thường gửi tin nhắn qua ứng dụng LINE cho một người khác để nhận chỉ đạo. Điều này cho thấy có khả năng còn nhiều đối tượng khác tham gia vào đường dây và cuộc điều tra đang được mở rộng.

VietBF@ sưu tập

Ngày trước, bác sĩ Alice Chiao đứng lớp ở Trường Y Stanford, dạy sinh viên cách xử trí những ca cấp cứu nơi ranh giới sống – chết chỉ tính bằng phút. Bây giờ, bà vẫn “đứng lớp”, nhưng học trò không còn là con người. Học trò của bà là những chatbot AI – được huấn luyện để biết suy nghĩ, chẩn đoán, kê đơn sao cho giống một bác sĩ thật, ít nhất là trong cách trả lời.

Nghe như chuyện khoa học viễn tưởng, nhưng lại là một nghề đang nở rộ giữa đời thực: chuyên gia người thật dạy AI bằng chính kinh nghiệm nghề nghiệp của mình.

Bác sĩ Chiao là một phần của nền kinh tế mới đang phình to rất nhanh: các chuyên gia làm việc theo mô hình “gia sư cho AI”, tham gia vào quy trình gọi là reinforcement learning (học tăng cường). Công việc nghe đơn giản mà không hề nhẹ: họ chấm điểm câu trả lời của AI, chỉ ra điểm sai, điểm nguy hiểm, rồi “dạy” mô hình cải thiện qua thử – sai.

Theo ước tính của một chuyên gia phân tích AI của Pitchbook, thị trường dịch vụ kiểu này có thể đáng giá ít nhất 17 tỷ USD. Một ngành dịch vụ lặng lẽ nhưng khổng lồ, đứng phía sau các phòng thí nghiệm AI hàng đầu.

Các hãng như OpenAI, Google, Anthropic huấn luyện mô hình trên dữ liệu khổng lồ, nhưng dữ liệu không tự biến thành sự đúng đắn. Muốn AI bớt “nói bừa”, bớt tự tin sai, phải có người thật kèm cặp—đúng nghĩa “thầy uốn nắn trò”.

Mercor và “đội quân chuyên gia”: Từ bác sĩ, luật sư tới… người thử rượu

Trong câu chuyện này, Mercor là cái tên nổi bật: một công ty đứng giữa, kết nối và quản lý lực lượng chuyên gia để làm huấn luyện tăng cường cho các hãng AI. Mercor có hợp đồng với chuyên gia từ y khoa, luật, tài chính cho tới hài kịch, thể thao, thậm chí rượu vang. Người giỏi nghề có thể kiếm tới hàng trăm USD mỗi giờ để “dạy AI làm đúng nghề của mình”.

Mercor được định giá hơn 10 tỷ USD, một con số khiến người ta hiểu rằng “chấm bài cho AI” không còn là việc phụ. Nó là hạ tầng mới của kỷ nguyên AI—giống như điện, như đường, như mạng.

CEO Mercor mô tả quy mô công việc bằng một câu rất thẳng: cần những “đội quân lớn” người thật để làm phản hồi cho AI.

Bác sĩ Chiao: “Tôi không dạy AI cướp nghề, tôi dạy AI… bớt nguy hiểm”

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở cách bác sĩ Chiao nhìn công việc của mình. Bà không coi đó là dạy AI thay thế bác sĩ, mà là làm cho AI đủ an toàn để hỗ trợ bác sĩ.

Bà tin AI có thể giúp những phần việc đang bào mòn thời gian và năng lượng của ngành y: đọc phim chẩn đoán hình ảnh, điền bệnh án, ghi chú, xử lý biểu mẫu… để bác sĩ được quay về điều cốt lõi: ngồi với bệnh nhân, nhìn vào mắt họ, lắng nghe và chữa lành.

Bà nói có những “cảm giác nghề” đến từ 20 năm ngồi trước bệnh nhân—AI chưa thể có. Cái nhìn tổng thể, trực giác của trải nghiệm, sự tinh tế khi một người nói ít mà cơ thể nói nhiều—đó là nơi con người vẫn là con người.

Và vì thế, bà nhấn mạnh: người bệnh có thể dùng AI như điểm khởi đầu để hiểu thông tin, nhưng AI không phải bác sĩ.

“Thuốc đắng giã tật, sự thật mất lòng.” Sự thật là AI có thể tiện, nhưng không nên được trao quyền quyết định thay sinh mạng.

Huấn luyện “Dr. AI”: Ca bệnh thật, câu hỏi thật, và những câu trả lời… suýt gây hại

Khi huấn luyện, bác sĩ Chiao dùng các tình huống thật bà từng gặp: một phụ huynh hỏi con ho sốt có cần đi khám không; hoặc một biểu mẫu nhập viện với đầy thuật ngữ y khoa—AI phải hiểu và trả lời theo đúng bối cảnh.

Có lúc AI đưa ra ý mà bà chưa nghĩ tới. Nhưng có lúc AI trả lời “nghe có vẻ đúng” mà thực ra dễ gây hiểu lầm, dễ làm người đọc hoảng loạn, hoặc không an toàn. Đó là lúc bà can thiệp: chỉnh lại câu chữ cho hợp lý, thêm cảnh báo, thêm điều kiện, làm cho phản hồi an toàn – chính xác – phù hợp người dùng.

Các chuyên gia như bà thường chấm theo “rubric” (bộ tiêu chí) do họ xây dựng sau khi tham vấn nhiều chuyên gia cùng ngành. Điểm số và phản hồi được đưa ngược lại cho mô hình, để AI học cách “nhắm tới câu trả lời được chấm cao”.

Nói nôm na: AI được nuôi bằng dữ liệu, nhưng được lớn lên bằng kỷ luật của phản biện con người.

Hài kịch cũng dạy được? Khó. Vì “mỗi người mỗi gu”

Mercor từng thuê các cây bút hài kịch (thậm chí từ Harvard Lampoon) để dạy AI… trở nên buồn cười hơn. Họ viết tiêu chí, chỉnh câu đùa, bồi thêm chất châm biếm.

Nhưng rồi vấp ngay một bức tường “người ta biết mà máy khó biết”: hài hước phụ thuộc văn hóa, vùng miền, ngữ cảnh. Điều khiến người này cười có thể làm người khác nhíu mày. Muốn AI “hài” thật, phải địa phương hóa, phải hiểu từng cộng đồng. Càng chủ quan, càng khó dạy. “Chín người mười ý.” AI giỏi toán, giỏi thống kê, nhưng với tiếng cười, nó vẫn phải học lại từ đầu—từ con người.

Mercor không khởi đầu là công ty dạy AI. Ba nhà sáng lập lập Mercor khi còn rất trẻ (CEO đồng sáng lập ở tuổi 19), ban đầu làm nền tảng tuyển dụng – nhân sự. Khi chuyển hướng sang AI, “kho hồ sơ” và mạng lưới ứng viên trở thành mỏ vàng: họ có sẵn danh sách chuyên gia để huy động.

Công ty được mô tả là đang chi trả hơn 1 triệu USD mỗi ngày cho hàng ngàn chuyên gia. Doanh thu tăng rất nhanh, từ mức nhỏ lên mức hàng trăm triệu theo đà chạy. Và Mercor không cô đơn: thị trường còn những cái tên khác như Scale AI, Surge AI, Handshake, Micro1… tạo ra một lớp nhà sáng lập trẻ giàu nhanh đến mức người ta nhắc tới Forbes tỷ phú.

Nỗi lo lan ra phố Wall: AI từ “động cơ tăng giá” thành “cơn gió ngược”

Trong những tuần gần đây, nỗi sợ AI “lật bàn” nhiều ngành nghề bỗng nóng rực. Thị trường chứng khoán chứng kiến những đợt bán tháo lan từ cổ phiếu phần mềm sang bảo hiểm, môi giới tài chính, dịch vụ bất động sản, rồi tới logistics và trucking.

Chỉ cần một công ty tung công cụ AI “đo ni đóng giày” cho ngành luật – tài chính, hay một startup giới thiệu ứng dụng bảo hiểm tích hợp ChatGPT, là đủ làm nhà đầu tư hoang mang: liệu mô hình kinh doanh “thu phí cao – dùng nhiều lao động” có bị AI gặm dần?

Có chuyên gia nói thị trường đang ở chế độ “bắn trước hỏi sau” với bất kỳ ngành nào có vẻ dễ bị AI thay thế. Nhưng cũng có ý kiến phản biện: nhiều đợt giảm là quá đà, vì các ngành như môi giới bảo hiểm vẫn là “trung gian thiết yếu” cho quyết định tài chính gia đình—AI chưa thể bỗng dưng xóa sổ.

Trong lúc AI tăng tốc thương mại hóa, một làn sóng khác cũng nổi lên: những người làm trong ngành rời công ty và cảnh báo rủi ro. Có người lo về tốc độ phát triển quá nhanh, lo về việc giá trị an toàn bị “xếp sau” mục tiêu tăng trưởng và doanh thu. Có người nêu lo ngại về khả năng chatbot thao túng người dùng, nhất là khi nó nắm kho dữ liệu tâm lý – sức khỏe – niềm tin riêng tư của hàng triệu người.

Ở một số nơi, tranh cãi còn xoay quanh việc cho AI “chế độ người lớn”, nội dung nhạy cảm, và câu hỏi: ai chịu trách nhiệm khi rào chắn thất bại?

Một mối lo khác mang tính toàn cầu: khoảng cách AI giữa các nước giàu và nghèo. Microsoft công bố cam kết đầu tư lớn để mang AI tới các nền kinh tế thu nhập thấp, trong bối cảnh cảnh báo rằng mức độ sử dụng AI ở “Global North” cao hơn đáng kể so với “Global South”. Nếu internet từng tạo ra khoảng cách mới, AI có thể nhân đôi nó—vì AI cần dữ liệu, điện, nước, trung tâm dữ liệu, chip và mạng.

AI có thể giúp các nước đang phát triển “nhảy cóc” nếu được triển khai tốt. Nhưng nếu không, nó sẽ trở thành một dạng “điện khí hóa” mới—ai không có thì tụt lại xa hơn.

Nhìn sang y khoa: Radiology như một tấm gương—AI hỗ trợ hay thay thế?

Ngành chẩn đoán hình ảnh (radiology) được nhắc như một ví dụ tiêu biểu: AI rất hợp để đọc ảnh, tìm mẫu, ưu tiên ca nguy cấp, tóm tắt báo cáo. Thực tế, nhiều thiết bị y tế có AI đã được phê duyệt, phần lớn liên quan đến radiology. Nhưng các chuyên gia cũng nhấn mạnh: bác sĩ vẫn là người chịu trách nhiệm chẩn đoán, khám trực tiếp, viết kết luận—AI là “cặp mắt thứ hai”.

Có thời người ta từng dự đoán radiology sẽ biến mất. Nhưng rồi nhu cầu chụp chiếu tăng theo dân số già và nhu cầu y tế khiến việc làm vẫn tăng, thậm chí nhờ AI mà bác sĩ làm được nhiều hơn.

Song, rủi ro cũng có: thiên kiến dữ liệu, lệ thuộc quá mức, và cám dỗ “cắt người” nếu AI đủ tốt để lãnh đạo nghĩ rằng có thể thay bác sĩ bằng nhân sự rẻ hơn.


Câu chuyện của bác sĩ Alice Chiao cho thấy một nghịch lý để AI trở nên “giống người” hơn, người ta phải thuê rất nhiều người. Nghề mới mọc lên từ nỗi lo cũ: sợ AI nói sai, sợ AI gây hại, sợ AI thay thế.

Bà Chiao không muốn dạy AI cướp nghề bác sĩ. Bà muốn dạy AI làm phần việc khiến bác sĩ bớt mệt, để con người được trở lại với con người: nghe, hiểu, chạm vào nỗi đau thật.

Nhưng thế giới không chỉ có những người “điềm tĩnh và có trách nhiệm” như bà. Thị trường đang chạy, vốn đang thúc, IPO đang gọi, quảng cáo đang tràn, và những cuộc bán tháo trên phố Wall cũng nhắc rằng: niềm tin của xã hội là thứ mong manh.

“Đường dài mới biết ngựa hay.”
AI có thể là con ngựa tốt, nhưng vẫn cần dây cương—và người cầm cương phải là con người.

Chiến tranh không còn nằm trên bản đồ của riêng Iran–Israel nữa. Chỉ sau vài ngày giao tranh leo thang, tiếng nổ đã vọng sang các thành phố vùng Vịnh như Dubai, Abu Dhabi, Doha; bầu trời vốn quen ánh đèn xa hoa nay bị xé bởi còi báo động, vệt sáng đánh chặn và những chuyến bay bị hủy nối dài.

Iran tuyên bố “không đàm phán”: cánh cửa ngoại giao khép dần
Một tuyên bố lạnh như thép: quan chức an ninh cấp cao Iran nói Tehran “sẽ không đàm phán” với Mỹ. Nếu chiến tranh là ngọn lửa, thì ngoại giao chính là dòng nước cuối cùng để kìm lửa khỏi lan thành biển cháy. Nhưng sáng 2/3/2026, Tehran lại chọn nói thẳng một câu như đóng sập then cửa: Ali Larijani – người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran – tuyên bố “chúng tôi sẽ không đàm phán với Hoa Kỳ.”

Điểm đáng chú ý là lời “không đàm phán” này xuất hiện đúng lúc có thông tin rò rỉ/đồn đoán rằng Iran đang tìm cách nối lại kênh đối thoại thông qua trung gian (như Oman). Larijani lên tiếng phủ nhận công khai, khiến bức tranh trở nên rõ hơn: Tehran muốn chặn mọi kỳ vọng rằng chiến sự sẽ sớm được “hãm phanh” bằng bàn đàm phán.

Trong khi Larijani nói “không”, thì ở một nhánh khác, Oman – bên trung gian – vẫn kêu gọi ngừng bắn và trở lại đối thoại, và phía Iran (qua Ngoại trưởng Abbas Araghchi) lại phát đi thông điệp “mở” hơn: Tehran sẵn sàng với những nỗ lực nghiêm túc nhằm giảm leo thang và khôi phục ổn định. Hai thông điệp song song này cho thấy nội dung một cuộc chơi “hai giọng”: đối nội phải rắn, đối ngoại vẫn để hở một khe cửa… nhưng khe đó không dành cho Washington lúc này, cánh cửa ngoại giao đang khép dần, và nếu có mở lại, sẽ là sau khi các bên đã “trả đủ giá” trên chiến trường.

Vùng Vịnh “rung chuyển”: nổ lớn, đánh chặn, và cảm giác bất an lan nhanh
Trong những ngày đầu của cuộc xung đột, nhiều thành phố lớn tại khu vực Vùng Vịnh đã ghi nhận các vụ nổ và hoạt động đánh chặn trên bầu trời. Tại các đô thị như Dubai, Abu Dhabi và Doha, người dân cho biết đã nghe thấy nhiều tiếng nổ liên tiếp khi hệ thống phòng không được kích hoạt để đánh chặn các mục tiêu trên không, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái.

Một số đoạn video và hình ảnh từ hiện trường cho thấy các vệt sáng của tên lửa đánh chặn xuất hiện trên bầu trời đêm, trong khi lực lượng an ninh và phòng không được đặt trong tình trạng cảnh giác cao. Các cơ quan chức năng tại nhiều quốc gia vùng Vịnh đã tăng cường hệ thống phòng thủ để bảo vệ các cơ sở hạ tầng quan trọng, đặc biệt là các căn cứ quân sự, sân bay, cảng biển và cơ sở năng lượng.

Tại Qatar, giới chức cho biết nước này đã phải đối mặt với nhiều tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào lãnh thổ. Một số mục tiêu liên quan đến cơ sở hạ tầng năng lượng cũng được báo cáo bị tấn công, mặc dù thiệt hại cụ thể vẫn đang được đánh giá. Ở Saudi Arabia, lực lượng phòng không đã đánh chặn các máy bay không người lái gần khu vực nhà máy lọc dầu Ras Tanura – một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất của nước này.

Trong khi đó tại Kuwait và Bahrain, các hệ thống phòng không cũng được kích hoạt sau khi phát hiện các mục tiêu bay lạ. Một số mảnh vỡ từ tên lửa bị đánh chặn đã rơi xuống đất, gây thiệt hại nhỏ tại một số khu vực công nghiệp và hàng hải.

Sự lan rộng của các vụ tấn công và đánh chặn đã khiến nhiều quốc gia trong khu vực nâng mức cảnh báo an ninh. Các cơ quan chức năng kêu gọi người dân theo dõi thông báo chính thức, hạn chế di chuyển tới các khu vực nhạy cảm và chuẩn bị các biện pháp phòng ngừa cần thiết trong trường hợp tình hình tiếp tục leo thang.

Cú sốc “bắn nhầm”: 3 chiến đấu cơ Mỹ rơi vì hỏa lực phòng không Kuwait
Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM), ba chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ đã bị hệ thống phòng không Kuwait bắn nhầm trong đêm, trong lúc bầu trời khu vực đang dày đặc mục tiêu: máy bay Iran, tên lửa đạn đạo và các đợt tấn công bằng drone. Trong bối cảnh hỗn loạn ấy, radar phòng không Kuwait đã nhận dạng nhầm các chiến đấu cơ Mỹ là mục tiêu thù địch.

May mắn là toàn bộ sáu phi công trên ba chiếc F-15E đều kịp nhảy dù thoát hiểm, được lực lượng cứu hộ đưa về an toàn và hiện tình trạng sức khỏe ổn định. Tuy vậy, sự cố vẫn gây chấn động lớn trong giới quân sự, vì nó xảy ra ngay tại khu vực được coi là “hậu phương an toàn” của liên minh.


Người xưa có câu “Sai một ly, đi một dặm.” Trong chiến tranh công nghệ cao, cái “sai một ly” ấy có thể là:
– radar nhận dạng sai tín hiệu,
– hệ thống nhận dạng bạn – thù (IFF) trục trặc,
– hoặc một đơn vị phòng không quá căng thẳng khi phải đối phó hàng loạt mục tiêu trên bầu trời.
Trong chiến tranh hiện đại, người ta thường nghĩ nguy hiểm nhất đến từ phía đối phương. Nhưng đôi khi, tai họa lại đến từ chính đồng minh – điều mà quân sự gọi là friendly fire, hay “hỏa lực bắn nhầm”. Và sự kiện ba chiến đấu cơ Mỹ rơi tại Kuwait đã trở thành một cú sốc lớn giữa lúc chiến sự Trung Đông đang căng như dây đàn.

Hãy hình dung bầu trời vùng Vịnh lúc ấy: tên lửa bay qua, drone lao tới, chiến đấu cơ tuần tra, hệ thống đánh chặn phóng lên liên tục. Radar phải xử lý hàng trăm tín hiệu cùng lúc. Chỉ cần một sai sót nhỏ trong chuỗi nhận dạng là đủ biến một chiếc máy bay đồng minh thành “mục tiêu”.

Sự cố này cũng cho thấy chiến tranh hiện đại là bài toán cực kỳ phức tạp về phối hợp chiến trường. Khi nhiều nước tham gia, nhiều hệ thống vũ khí khác nhau hoạt động đồng thời, nguy cơ “bắn nhầm” luôn tồn tại. Dân gian vẫn nói “Đêm tối dễ lạc đường.” Trong chiến tranh, bầu trời dày đặc radar và hỏa lực cũng giống như một đêm tối hỗn loạn—chỉ cần một khoảnh khắc nhầm lẫn, hậu quả có thể xảy ra ngay cả giữa những người đang đứng chung một chiến tuyến.

Thương vong của Mỹ tại Kuwait: lời cảnh báo từ Nhà Trắng

Chính quyền Hoa Kỳ xác nhận đã có ba quân nhân Mỹ thiệt mạng tại Kuwait trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang. Theo các thông tin ban đầu, vụ việc xảy ra khi một căn cứ quân sự có lực lượng Mỹ đồn trú tại Kuwait bị tấn công bằng máy bay không người lái trong đợt trả đũa của Iran nhằm vào các mục tiêu liên quan đến Mỹ trong khu vực.

Tổng thống Donald Trump đã lên tiếng về vụ việc và cho biết khả năng còn có thêm thương vong của quân đội Mỹ khi chiến dịch quân sự chống Iran vẫn đang tiếp tục. Nhà Trắng cho biết lực lượng Mỹ tại Trung Đông đã được đặt trong tình trạng cảnh giác cao, đồng thời tăng cường các biện pháp phòng thủ tại nhiều căn cứ quân sự trong khu vực.

Kuwait là một trong những quốc gia đồng minh quan trọng của Mỹ tại Trung Đông và là nơi đặt nhiều cơ sở quân sự lớn phục vụ cho các chiến dịch của Hoa Kỳ trong khu vực. Sau vụ tấn công, các hệ thống phòng không và an ninh tại các căn cứ quân sự ở Kuwait đã được nâng cấp mức sẵn sàng nhằm đối phó với nguy cơ tiếp tục bị tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái.

Giới chức quân sự Mỹ cho biết họ đang điều tra chi tiết vụ tấn công, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính phủ Kuwait để bảo đảm an ninh cho lực lượng Mỹ và các cơ sở quân sự trong khu vực. Trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, các căn cứ của Mỹ tại Trung Đông được đánh giá vẫn có nguy cơ trở thành mục tiêu trong các đợt tấn công tiếp theo.


“Dư chấn toàn cầu”: hàng không tê liệt, dầu khí nghẽn mạch, di tản công dân khó như gỡ tơ
Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã tạo ra những tác động lan rộng vượt xa khu vực chiến sự. Một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất là hàng không quốc tế. Nhiều quốc gia trong khu vực Trung Đông đã đóng hoặc hạn chế không phận vì nguy cơ tên lửa và máy bay không người lái. Các sân bay lớn như Dubai, Abu Dhabi và Doha – vốn là những trung tâm trung chuyển hàng không lớn của thế giới – phải hủy hoặc hoãn hàng loạt chuyến bay. Hàng nghìn hành khách bị mắc kẹt tại các sân bay, trong khi các hãng hàng không phải điều chỉnh đường bay, vòng tránh khu vực chiến sự, khiến thời gian bay kéo dài và chi phí vận hành tăng mạnh.

Xung đột cũng gây lo ngại lớn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Trung Đông là khu vực sản xuất và xuất khẩu dầu khí quan trọng, trong đó tuyến vận tải qua eo biển Hormuz giữ vai trò then chốt đối với thương mại năng lượng quốc tế. Khi chiến sự leo thang, nhiều tàu chở dầu và công ty vận tải biển buộc phải giảm hoặc tạm dừng hoạt động trong khu vực do rủi ro an ninh và chi phí bảo hiểm tăng cao. Thị trường năng lượng phản ứng ngay lập tức khi giá dầu và khí đốt tăng mạnh do lo ngại nguồn cung bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia đang đối mặt với khó khăn lớn trong việc di tản công dân khỏi khu vực chiến sự. Không phận hạn chế, đường bay bị hủy và tình hình an ninh phức tạp khiến việc tổ chức các chuyến bay hồi hương trở nên khó khăn. Một số nước phải tìm cách đưa công dân rời khỏi vùng nguy hiểm bằng đường bộ sang các quốc gia lân cận trước khi sắp xếp các chuyến bay đặc biệt. Trong bối cảnh chiến sự vẫn tiếp diễn và tình hình thay đổi nhanh chóng, việc bảo đảm an toàn cho công dân ở Trung Đông trở thành thách thức lớn đối với nhiều chính phủ.


Nhà máy hạt nhân và “ranh giới rủi ro”: IAEA nói chưa thấy dấu hiệu bị đánh trúng

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết cho đến thời điểm hiện tại chưa có dấu hiệu cho thấy các cơ sở hạt nhân của Iran bị trúng các cuộc tấn công trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel. Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết cơ quan này đang theo dõi sát tình hình và chưa phát hiện bất kỳ sự gia tăng bất thường nào về mức phóng xạ tại Iran hoặc tại các quốc gia lân cận.

Theo IAEA, các cơ sở hạt nhân quan trọng của Iran như nhà máy điện hạt nhân Bushehr, lò phản ứng nghiên cứu Tehran và các cơ sở liên quan đến chu trình nhiên liệu hạt nhân hiện chưa có dấu hiệu bị hư hại sau các đợt không kích. Các hệ thống giám sát phóng xạ trong khu vực vẫn ghi nhận mức bức xạ nằm trong ngưỡng bình thường.

Tuy nhiên, phía Iran cho biết một số địa điểm nhạy cảm, trong đó có cơ sở hạt nhân Natanz, đã bị tấn công trong các cuộc không kích gần đây. Những thông tin này hiện vẫn đang được các tổ chức quốc tế tiếp tục xác minh.

IAEA cho biết họ đang duy trì liên lạc với các cơ quan chức năng của Iran để cập nhật tình hình tại các cơ sở hạt nhân và đánh giá mọi rủi ro có thể xảy ra. Các chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng nếu các cơ sở hạt nhân bị tấn công trực tiếp, nguy cơ xảy ra sự cố phóng xạ có thể gây ảnh hưởng lớn tới môi trường và an ninh khu vực.

Cuộc chiến Mỹ - Israel - Iran đang trượt rất nhanh từ một chiến dịch quân sự có giới hạn sang trạng thái hỗn loạn khu vực, nơi từng phát ngôn, từng đợt không kích, từng quả drone và từng lời đe dọa đều có thể kéo thêm một quốc gia khác vào vòng xoáy lửa đạn. Diễn biến mới nhất trong ngày 8/3/2026 cho thấy bức tranh chiến trường không còn gói gọn trong biên giới Iran hay Israel nữa, mà đã lan ra Beirut, Bahrain, Kuwait, Saudi Arabia, UAE, Iraq và cả bầu không khí chính trị nội bộ ở Washington lẫn Tehran. Từ những tiếng nổ rung chuyển thủ đô Iran, các đợt đánh chặn drone trên bầu trời vùng Vịnh, cho tới lễ đón linh cữu 6 quân nhân Mỹ thiệt mạng ở Kuwait, tất cả đang báo hiệu một giai đoạn leo thang nguy hiểm hơn rất nhiều.

Tín hiệu rối loạn từ thượng tầng Iran sau cái chết của Khamenei

Điều đáng chú ý nhất lúc này không chỉ là bom đạn, mà là những tín hiệu trái ngược phát ra từ chính bộ máy quyền lực Iran sau cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Một mặt, Tổng thống Masoud Pezeshkian phát đi thông điệp mang tính xoa dịu, lên tiếng xin lỗi các nước láng giềng vùng Vịnh vì các đợt drone và tên lửa nhằm vào những mục tiêu có liên hệ với Mỹ trong khu vực, đồng thời ám chỉ rằng Iran sẽ ngừng tấn công các nước láng giềng nếu bản thân Iran không còn bị đánh tiếp. Nhưng chỉ ít giờ sau, văn phòng của ông lại phải “đính chính”, nhấn mạnh rằng ý của Tehran là: chỉ khi nào các nước trong khu vực không hợp tác với chiến dịch của Mỹ nhằm vào Iran, thì Iran mới không tấn công họ. Nói cách khác, lời xin lỗi chưa kịp làm dịu tình hình thì lời giải thích tiếp theo lại mở ra một cánh cửa đe dọa mới.

Sự nhập nhằng ấy càng lộ rõ hơn khi Ali Larijani, nhân vật an ninh hàng đầu của Iran, lên truyền hình nhà nước tuyên bố thẳng rằng Donald Trump “phải trả giá” cho cuộc chiến này. Larijani cho rằng Trump đã mắc một “tính toán sai lầm mang tính quốc tế”, tưởng có thể áp dụng “mô hình Venezuela” lên Iran, nhưng giờ lại sa lầy trong một thế bế tắc chiến lược. Theo ông, việc giết hại ban lãnh đạo Iran và hơn một ngàn người Iran sẽ không thể không bị trả đũa, và Tehran sẽ không lùi bước cho tới khi “kẻ xâm lược” bị trừng phạt. Đây không còn là thứ ngôn ngữ ngoại giao vòng vo, mà là lời đe dọa chính trị - quân sự trực diện nhằm vào tổng thống Mỹ.

Chưa dừng ở đó, truyền thông nhà nước Iran còn cho biết một lãnh tụ tối cao mới có thể được lựa chọn trong vòng 24 giờ tới. Theo Fars, một thành viên của Hội đồng Chuyên gia nói rằng 88 giáo sĩ cấp cao đang “nóng lòng chờ đợi” điều kiện để họp chọn người kế nhiệm. Việc Iran phải gấp rút tính chuyện thay lãnh tụ trong lúc thủ đô liên tục trúng bom cho thấy hệ thống quyền lực của Cộng hòa Hồi giáo đang bị đặt dưới sức ép chưa từng có. Trên bề mặt, Tehran muốn thể hiện rằng guồng máy vẫn vận hành; nhưng bên dưới, các phát tín hiệu trái chiều từ tổng thống, văn phòng tổng thống và giới an ninh cho thấy có thể đang tồn tại những rạn nứt hoặc ít nhất là sự thiếu thống nhất trong cách phản ứng với cuộc chiến.

Tehran rung chuyển, Israel mở pha đánh mới vào hạ tầng năng lượng Iran

Trong khi chính trường Iran phát đi những tín hiệu chao đảo, chiến trường trên thực địa cũng bước sang một nấc thang mới. Tối thứ Bảy theo giờ địa phương, ghi nhận hàng loạt tiếng nổ lớn vang lên ở Tehran đúng lúc Lực lượng Phòng vệ Israel thông báo mở một “làn sóng không kích” mới vào thủ đô Iran. Hãng Fars của Iran nói rằng Mỹ và Israel đã nhắm vào một nhà máy lọc dầu ở phía nam Tehran. Các nhóm phóng viên nghe thấy các đợt nổ kéo dài khoảng một giờ, dồn dập ở phía đông, phía nam và tây bắc thành phố, trong khi một đám cháy lớn bùng lên tại khu vực có các cơ sở dầu khí, làm sáng rực cả bầu trời đêm.

Một nguồn tin Israel nói rằng Tel Aviv đã bắt đầu đánh vào các kho chứa dầu ở Iran như một phần của giai đoạn tiếp theo của chiến dịch. Phía quân đội Israel nói họ đã nhắm vào các cơ sở nhiên liệu ở Tehran, nơi phân phối nhiên liệu cho nhiều đối tượng sử dụng, trong đó có cả các thực thể quân sự Iran. Theo cách diễn đạt của Israel, đây là “một bước bổ sung nhằm đào sâu thiệt hại vào hạ tầng quân sự của chế độ Iran”. Nếu trước đó chiến dịch chủ yếu xoáy vào radar, căn cứ tên lửa, hạ tầng phòng không và các cơ sở liên quan đến chương trình hạt nhân, thì việc chuyển sang các điểm chứa và phân phối nhiên liệu cho thấy Israel đang đánh vào khả năng duy trì chiến tranh lâu dài của Tehran.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu cũng công khai xác nhận đường lối leo thang này. Ông tuyên bố Israel sẽ tiếp tục đánh Iran “và Israel và Mỹ đã giành “gần như hoàn toàn quyền kiểm soát bầu trời Iran”, và phía Israel còn “nhiều mục tiêu, nhiều bất ngờ” chưa tung ra. Netanyahu còn nói chiến dịch chung với Mỹ sẽ tạo ra các điều kiện để người dân Iran “tự nắm lấy vận mệnh”, tức ngầm thừa nhận mục tiêu không chỉ là làm suy yếu quân sự, mà còn hướng tới làm rung chuyển chính thể ở Tehran.

Beirut trúng đòn ngay giữa trung tâm: mặt trận Lebanon nóng rực

Một diễn biến đặc biệt gây chấn động là vụ không kích trúng tòa nhà Ramada hotel ở khu Raouche, ngay trung tâm Beirut. Bộ Y tế Lebanon cho biết ít nhất 4 người thiệt mạng và 10 người bị thương. Điều khiến vụ này gây sốc không chỉ là thương vong, mà là vị trí bị đánh: đây là khu vực trung tâm thủ đô Beirut, chứ không phải vành đai ngoại ô phía nam Dahiyeh - nơi Hezbollah kiểm soát và vốn là điểm hứng phần lớn các đòn không kích của Israel từ khi Lebanon bị cuốn sâu vào đợt xung đột này. Reuters mô tả đây là đòn đánh đầu tiên chạm vào “trái tim” của thủ đô kể từ khi giao tranh Israel - Hezbollah bùng trở lại tuần trước.

Ngay sau đó, IDF nói họ đã tiến hành một “đòn đánh chính xác” nhằm vào các chỉ huy quan trọng thuộc Lebanon Corps của lực lượng Quds Force trong Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, hoạt động tại Beirut. Phía Israel nói đã sử dụng đạn chính xác và trinh sát trên không để giảm thiểu thiệt hại cho dân thường. Tuy nhiên, tuyên bố của IDF không nêu rõ có phải đang nói đến đúng vụ đánh vào tòa nhà Ramada hay không. Dù vậy, thông điệp quân sự đã quá rõ: Israel sẵn sàng mở rộng vùng tấn công ngay vào khu trung tâm chính trị - dân sự của Beirut nếu cho rằng ở đó có đầu não chỉ huy Iran hoặc Hezbollah.

Netanyahu cũng đồng thời lên giọng cứng rắn với Lebanon, kêu gọi chính phủ Beirut thực hiện cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn tháng 11/2024 và giải giáp Hezbollah. Ông cảnh báo nếu Lebanon không làm như vậy thì hậu quả sẽ “thảm khốc”. Nói nôm na, Tel Aviv đang đẩy Beirut vào một lựa chọn cay nghiệt: hoặc tự tay siết Hezbollah, hoặc chấp nhận cả quốc gia bị kéo sâu hơn vào chiến tranh. Trong bối cảnh gần 300 người đã thiệt mạng và khoảng 300.000 người phải rời bỏ nhà cửa ở Lebanon theo Reuters, lời cảnh báo này chẳng khác nào đặt cả đất nước vào thế ngồi trên thùng thuốc súng.

Vùng Vịnh không còn là hậu phương: drone, tên lửa và những bầu trời đỏ lửa

Nếu tuần đầu cuộc chiến chủ yếu xoay quanh Iran, Israel và một số căn cứ Mỹ, thì nay cả vành đai Vùng Vịnh đang biến thành một chiến trường phụ nhưng cực kỳ nhạy cảm. Quân đội Kuwait nói một “làn sóng drone thù địch” đã nhắm vào kho chứa nhiên liệu của sân bay quốc tế Kuwait trong sáng Chủ nhật theo giờ địa phương. Sau đó, quân đội nước này cho biết đang đánh chặn drone trên bầu trời Kuwait, nhưng mảnh vỡ và xác thiết bị rơi xuống đã gây hư hại một số cơ sở hạ tầng dân sự. Saudi Arabia cũng cho biết họ bị tấn công bằng drone và đã đánh chặn ít nhất 21 chiếc trong những giờ rạng sáng. Tại Bahrain, Bộ Nội vụ quy trách một vụ cháy ở cơ sở tại cảng Mina Salman cho “sự gây hấn của Iran”, còn lực lượng cứu hỏa phải lao vào dập lửa.

Tại Dubai, các tòa nhà quanh khu Marina đã phải sơ tán sau khi mảnh vỡ từ hoạt động đánh chặn làm hư hỏng mặt ngoài của một tòa cao ốc. Văn phòng truyền thông Dubai nói không có ai bị thương trong vụ việc, nhưng ở nơi khác trong thành phố, mảnh vỡ từ một vụ đánh chặn khác đã làm chết một tài xế. Cư dân Dubai và Abu Dhabi nhận được cảnh báo tên lửa trên điện thoại, trong khi các đội phòng không hành động liên tục. Ở Bahrain, Qatar và UAE cũng có thêm nhiều tiếng nổ trong đêm, cho thấy dù Tehran nói lời xin lỗi, hiện thực trên không trung vẫn là drone và tên lửa tiếp tục bay.

Đây là điểm cực kỳ nguy hiểm của cuộc chiến hiện nay: Iran có thể không đủ sức lật ngược thế trận trong lãnh thổ mình, nhưng lại vẫn còn khả năng gây nhiễu loạn, bào mòn và tạo áp lực lên mạng lưới căn cứ, hạ tầng năng lượng và giao thông hàng không của các nước đồng minh Mỹ quanh Vịnh Ba Tư. Chỉ cần vài kho chứa nhiên liệu bị đánh trúng, vài sân bay bị gián đoạn, vài tàu hàng ở cảng biển cháy lên, thì tác động không chỉ dừng ở quân sự mà còn lập tức lan sang dầu khí, thương mại, bảo hiểm hàng hải và tâm lý thị trường toàn cầu.

Iraq, Erbil và vành đai căn cứ Mỹ vẫn là mục tiêu nhạy cảm

Tại miền bắc Iraq, hai chiếc drone mang chất nổ đã bị bắn hạ trên bầu trời Erbil vào khoảng 11 giờ đêm theo giờ địa phương. Một nguồn tin an ninh cho biết cả hai đều bị đánh chặn, nhưng mảnh vỡ của một chiếc rơi xuống khu dân cư. Dù nguồn tin không nêu mục tiêu cụ thể, Erbil từ lâu vẫn là điểm đặc biệt nhạy cảm vì tại đây có Lãnh sự quán Mỹ và căn cứ gần sân bay thường xuyên nằm trong tầm ngắm của Iran và các lực lượng dân quân thân Iran ở Iraq.

Trước đó, một cuộc không kích chưa xác định cũng đã giết chết một thành viên của Lực lượng Huy động Nhân dân Iraq, tức PMF - lực lượng bán quân sự Shiite có nhiều nhóm thân Iran - và làm bị thương 3 người khác. Điều đó cho thấy mặt trận Iraq vẫn đang âm ỉ, chưa bùng thành một chiến tuyến lớn nhưng luôn có nguy cơ phát nổ mạnh bất kỳ lúc nào nếu Washington, Tehran hoặc các nhóm ủy nhiệm vượt thêm một lằn ranh đỏ.

Trump phát tín hiệu leo thang: không loại trừ bộ binh, muốn can dự vào người kế nhiệm ở Iran

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump trong ngày thứ Bảy đã có một loạt phát biểu rất nặng tính leo thang. Trên chuyên cơ Air Force One, ông nói việc đưa bộ binh Mỹ vào Iran là điều “có thể”, dù phải có “một lý do rất chính đáng”. Khi được hỏi liệu có dùng bộ binh để kiểm soát uranium làm giàu tại các cơ sở hạt nhân Iran hay không, Trump cũng không loại trừ, chỉ nói rằng “không phải lúc này” nhưng “có thể làm sau này”. Lối trả lời ấy rất đáng chú ý: ông không tuyên bố triển khai bộ binh ngay, nhưng cố ý giữ cánh cửa đó mở, như một đòn răn đe chính trị và tâm lý.

Trump còn đi xa hơn khi nói ông muốn được “tham gia” vào việc lựa chọn lãnh đạo tiếp theo của Iran, vì Mỹ “không muốn quay lại mỗi 5 năm hay 10 năm để làm việc này một lần nữa”. Phát biểu đó thực chất đã chạm sát ngưỡng của luận điểm thay đổi chế độ. Nếu trước đây Washington hay dùng cụm từ “ngăn Iran có vũ khí hạt nhân” như một lý do chiến lược, thì nay Trump gần như nói thẳng rằng Mỹ muốn nhìn thấy một người đứng đầu Iran không còn dẫn đất nước vào chiến tranh. Một khi mục tiêu ngầm là tái thiết kế quyền lực ở Tehran, cuộc chiến sẽ khó còn chỗ cho một lối thoát ngoại giao ngắn hạn.

Ông cũng khẳng định không muốn lực lượng người Kurd can dự vào chiến tranh, trái với các thông tin trước đó mà CNN nêu rằng CIA từng tìm cách vũ trang các nhóm Kurd để kích động nổi dậy trong lòng Iran. Trump nói chiến tranh đã đủ phức tạp và ông không muốn “làm nó phức tạp hơn nữa” bằng cách kéo người Kurd vào. Điều này cho thấy ngay trong chính sách Mỹ cũng tồn tại những đường hướng chưa thật thống nhất: một bên có vẻ muốn tận dụng các nhóm sắc tộc chống Tehran, còn bên kia lo ngại mặt trận Iran sẽ bung ra thành một bài toán sắc tộc - địa chính trị khó kiểm soát.

Sáu quân nhân Mỹ trở về trong cờ phủ quan tài, nhưng Nhà Trắng vẫn nói “đang thắng lớn”

Giữa lúc Trump nói cứng về Iran, ông cùng Đệ nhất phu nhân Melania Trump, Phó tổng thống JD Vance và hàng loạt quan chức cấp cao đã đến căn cứ không quân Dover ở Delaware để dự lễ tiếp nhận thi hài 6 quân nhân Mỹ thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng drone của Iran tại Kuwait hôm 1/3. Những người lính được xác định gồm Maj. Jeffrey O’Brien, Chief Warrant Officer 3 Robert Marzan, Capt. Cody Khork, Sgt. 1st Class Nicole Amor, Sgt. 1st Class Noah Tietjens và Sgt. Declan Coady. Cả sáu đều thuộc Bộ chỉ huy 103rd Sustainment Command, một đơn vị dự bị lục quân xuất phát từ Iowa, phục vụ tại Trung Đông trong thành phần của 1st Theater Sustainment Command.

Khung cảnh ở Dover mang đầy tính biểu tượng: các quan tài phủ cờ Mỹ được đưa xuống khỏi máy bay vận tải C-17 giữa một buổi chiều u ám, Trump đứng chào theo nghi thức, xung quanh là Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard, Tổng chưởng lý Pam Bondi cùng hàng loạt quan chức khác. Nhưng chỉ ít giờ sau khoảnh khắc ấy, khi trả lời báo chí, Trump vẫn nói đây là “một ngày rất buồn” nhưng cũng nhấn mạnh Mỹ đang “thắng cuộc chiến này rất nhiều”. Ông thậm chí nói những cái chết như vậy là “một phần của chiến tranh” và thừa nhận chắc chắn sẽ còn phải dự thêm các lễ tương tự. Sự tương phản giữa cờ phủ quan tài và ngôn ngữ chiến thắng ấy cho thấy Nhà Trắng đang chọn con đường chính trị: không để thương vong làm chùn tay, mà trái lại dùng nó để biện minh cho việc tăng áp lực quân sự.

Thêm bom cho Israel, Quốc hội bị gạt sang bên: Washington tăng tốc chiến tranh

Một quyết định quan trọng khác của chính quyền Trump là tuyên bố tình trạng khẩn cấp để bỏ qua quy trình xem xét của Quốc hội, qua đó cho phép bán ngay cho Israel 12.000 thân bom BLU-110A/B loại 1.000 pound, trị giá hơn 151 triệu USD, kèm hỗ trợ kỹ thuật, hậu cần và dịch vụ liên quan. Thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ nêu rõ Ngoại trưởng Marco Rubio xác định đã có một tình huống khẩn cấp đòi hỏi phải bán ngay những khí tài này cho Israel vì lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ.

Washington đang tăng tốc khả năng tác chiến cho Israel, đồng thời gạt bớt rào cản thể chế trong nước. Khi nhánh hành pháp dùng “tình trạng khẩn cấp” để bỏ qua giám sát của Quốc hội trong lúc xung đột đang lan rộng, điều đó cho thấy Nhà Trắng coi giai đoạn hiện nay là thời điểm phải hành động thật nhanh, và cũng sẵn sàng chấp nhận rủi ro chính trị trong nước để duy trì cường độ chiến tranh.

Tranh cãi quanh vụ trường tiểu học ở Minab và cuộc chiến sự thật

Một điểm nóng khác không kém phần nhức nhối là vụ không kích vào một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở Minab, miền nam Iran, khiến ít nhất 168 trẻ em và 14 giáo viên thiệt mạng theo các báo cáo trước đó mà CNN dẫn lại. Trump hôm thứ Bảy lại tuyên bố rằng vụ đó “do Iran làm”, trái ngược với phân tích của CNN, nhiều cơ quan truyền thông khác và các chuyên gia vũ khí cho rằng quân đội Mỹ nhiều khả năng phải chịu trách nhiệm, vì thời điểm tấn công trùng với một đợt đánh của Mỹ vào căn cứ hải quân IRGC gần đó, cộng với phân tích hình ảnh vệ tinh và video định vị địa lý. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói phía Mỹ “đang điều tra”, nhưng đồng thời vẫn khẳng định “bên duy nhất nhắm vào dân thường là Iran”.

Ở đây, cuộc chiến không chỉ diễn ra bằng bom và drone, mà còn bằng câu chuyện ai là người gây ra thương vong dân sự. Trong mọi cuộc chiến hiện đại, mặt trận truyền thông có thể không bắn ra đạn, nhưng lại quyết định sự ủng hộ trong nước, tính chính danh quốc tế và cả khả năng tiếp tục leo thang. Việc Trump phủi trách nhiệm trong lúc có nhiều phân tích ngược lại sẽ càng khoét sâu hoài nghi từ dư luận quốc tế, đồng thời trao cho Tehran thêm chất liệu tuyên truyền để tố Mỹ và Israel là thủ phạm tấn công dân thường.

Nước ngọt, dầu mỏ và những “mạch máu” mới của chiến tranh

Ngoại trưởng Iran Abbas Aragchi còn cáo buộc Mỹ đánh vào một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm, ngoài khơi nam Oman, gây ảnh hưởng nguồn nước uống của 30 ngôi làng. CNN nói chưa thấy bằng chứng cho cáo buộc này và đã liên hệ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ để hỏi. Tuy nhiên, chỉ riêng việc cáo buộc như vậy cũng đủ làm nổi bật một nỗi lo mới: trong chiến tranh vùng Vịnh, không chỉ có dầu mỏ là yết hầu, mà nước ngọt cũng là tử huyệt. Trung Đông sở hữu hơn một phần tư số nhà máy khử mặn trên thế giới; nếu hạ tầng này bị nhắm tới, hậu quả dân sinh sẽ đến gần như ngay lập tức.

Các nhà phân tích năng lượng đã cảnh báo rằng nếu các nhà máy khử mặn ở Vùng Vịnh bị tấn công, những quốc gia đồng minh của Mỹ sẽ rơi vào tình thế gần như không thể xoay xở. Nói dễ hiểu, dầu quan trọng thật, nhưng thiếu nước thì xã hội có thể rối loạn chỉ trong thời gian rất ngắn. Khi chiến tranh bắt đầu lăm le chạm vào nước uống, kho nhiên liệu, sân bay quốc tế, cảng biển và đường hàng hải, đó là lúc xung đột không còn mang dáng dấp “đánh mục tiêu quân sự” thuần túy nữa, mà đã chớm bước vào trạng thái chiến tranh hạ tầng sống còn.

Người dân Mỹ xuống đường, người dân Iran hoang mang, khu vực bước vào tuần thứ hai đầy bất định

Ở New York, hàng chục người biểu tình chống chiến tranh đã tụ tập tại Manhattan, hô vang “No war on Iran”, mang theo biểu ngữ đòi tiền cho nhu cầu của dân thay vì đổ vào chiến tranh. Nhiều người trong cộng đồng Iran - Mỹ bày tỏ sự bức xúc vì chứng kiến xung đột leo thang mà không thấy lối ra, đồng thời chỉ trích Trump đã thất hứa với cử tri khi từng cam kết không đưa nước Mỹ vào thêm một cuộc chiến bất tận ở nước ngoài. Một số khác nhấn mạnh rằng nếu Iran cần thay đổi chế độ, điều đó phải do chính người dân Iran quyết định, không phải do bom đạn từ bên ngoài áp đặt.

Trong khi đó, ngay tại Iran, tâm trạng xã hội lại bị xé làm nhiều mảnh. Có cư dân Tehran nói điều họ sợ nhất không phải là bom rơi, mà là việc chế độ hiện tại vẫn sống sót sau chiến tranh. Có người còn nói họ thấy phát ốm khi nghĩ tới khả năng các cuộc tấn công dừng lại mà không thay đổi được gì. Nhưng cũng có những người khác, nhất là phe thân chế độ, lại trở nên căm giận Mỹ và Israel hơn bao giờ hết. Thành phố Tehran được mô tả là “trống rỗng”, xe cộ ít hẳn, đường phố vắng tanh sau nhiều ngày bị oanh kích liên tục. Nỗi sợ, kỳ vọng, hận thù và tuyệt vọng đang cùng tồn tại trong một xã hội bị chiến tranh ép tới giới hạn thần kinh.

Ngay cả ở Mỹ, người dân thường cũng bắt đầu cảm nhận chiến tranh đi vào ví tiền của họ. Tại Atlanta, nhiều người bơm xăng nói rằng họ lo cả cuộc chiến lẫn việc giá xăng tăng vọt. Có người chỉ trích chính quyền vì đưa đất nước vào chiến tranh mà không nghĩ đến tầng lớp trung lưu và người nghèo; có người lại nói dù xăng đắt hơn vẫn ủng hộ Trump vì “phải ủng hộ quân đội”. Điều đó cho thấy chiến tranh Iran không còn là câu chuyện của bản đồ Trung Đông nữa; nó đang chui vào từng hóa đơn xăng, từng cuộc tranh cãi chính trị, từng đêm mất ngủ của người dân từ Tehran đến New York.

Hiện nay, loại xe hybrid rất được ưa chuộng sử dụng nhiều hơn bao giờ hết ở thị trường Mỹ. Một điểm khác biệt quan trọng của xe hybrid so với xe xăng là ngoài bình điện 12 volt thông thường, còn còn có thêm một bình điện "kéo" lớn hơn, giúp cho động cơ điện hỗ trợ động cơ chạy xăng.

Mặc dù các xe hybrid như Toyota Prius đã được cho lưu thông trên đường phố Hoa Kỳ khoảng 25 năm nay, nhưng vẫn còn một số hiểu lầm phổ biến về hệ thống bình điện hybrid. Trang mạng xe hơi www.motortrend.com có đưa ra 4 điều cần biết về bình điện xe hybrid.

Khoang động cơ của xe hybrid Toyota Venza. (Ảnh minh họa)
⦁ Xe hybrid thông thường không thể sạc được:
Bình điện của các xe hybrid truyền thống đều được sạc nhờ động cơ xăng, qua hệ thống bộ thắng tái tạo lại điện năng, thu hồi nguồn điện năng từ ma sát. Chỉ có những xe plug-in hybrid (PHEV) mới có thể cho cắm sạc tại nhà thông qua ổ cắm 120 volt hoặc 240 volt hoặc tại các trạm sạc công cộng cấp 2. Hầu hết bình của các xe PHEV không thể cắm sạc nhanh ở các trạm DC cấp 3.

Có một loại xe hybrid mới nổi được gọi là xe điện tầm xa (EREV), với bình điện cũng có thể được sạc bằng nguồn điện bên ngoài. Trong khi các xe hybrid truyền thống sử dụng động cơ điện để hỗ trợ động cơ xăng và cải thiện hiệu quả nhiên liệu, thì EREV lại sử dụng động cơ điện để dẫn động các bánh xe; động cơ xăng nhỏ hoạt động như một máy phát điện để cung cấp năng lượng cho động cơ điện và sạc bình. EREV cũng có bình điện lớn hơn, do đó phạm vi hoạt động toàn điện sẽ lớn hơn so với PHEV. Chúng có thể sạc tại các trạm sạc nhanh DC cấp 3.

⦁ Bình điện hybrid có độ bền cao:
Cũng như nhiều bộ phận khác của xe, bình điện xe hybrid cần được thay thế theo thời gian. Các dấu hiệu cho thấy bình yếu bao gồm mức tiết kiệm nhiên liệu giảm, động cơ xăng hoạt động thường xuyên hơn.

Các yếu tố như nhiệt độ caco khắc nghiệt, không sử dụng thường xuyên, liên tục vận hành với mức sạc rất thấp… có thể khiến cho bình hybrid mất dung lượng hoặc không giữ được điện, và khiến cho bình hybrid chỉ sử dụng được 70,000 dặm. Tuy nhiên, trong điều kiện hoạt động bình thường, chúng có thể sử dụng được đến 200,000 dặm hoặc nhiều hơn.

Chi phí thay thế bình xe hybrid vào khoảng 2,000 đến 8,000 USD tùy thuộc vào từng loại xe. Lưu ý thêm rằng, bình xe hybrid được bảo hành thường là 8 năm/100,000 dặm. Ở những tiểu bang tuân thủ các quy định khí thải nghiêm ngặt hơn (các tiểu bang CARB, trong đó có California), thời hạn bảo hành thường được kéo dài đến 10 năm/150,000 dặm.

⦁ Bình điện xe hybrid có điện áp cao:
Bình xe hybrid thông thường hoạt động ở điện áp từ 100 đến 300 volt; trong khi hầu hết các xe PHEV và EREV có thể có bình lên đến 400 volt. Người lái xe cần phải cẩn thận; việc bảo trì sửa chữa đòi hỏi phải được thực hiện bởi thợ chuyên môn.

Trong điều kiện hoạt động bình thường, bình điện xe hybrid luôn an toàn. Vì bình xe hybrid được niêm kín và có các bộ phận bảo vệ, chúng sẽ không nguy hiểm hơn so với một bình xăng dễ cháy nổ của xe chạy xăng.

⦁ Bình xe hybrid không thể dùng để câu bình khởi động xe khác
Trong khi một số xe hybrid đặt bình 12 volt trong khoang động cơ giống như xe chạy xăng, một số hãng đặt nó ở cốp xe phía sau, dưới tấm sàn, dưới ghế sau. Khi bình 12 volt không nằm trong khoang động cơ, các nơi sản xuất thường đưa các cọc bình vào trong khoang động cơ để dễ dàng cho khởi động máy khẩn cấp khi cần thiết.
Tuy nhiên, nên lưu ý rằng, trong hầu hết các trường hợp, bình 12 volt của xe hybrid không thể được cho sử dụng để khởi động khẩn cấp một chiếc xe khác có bình đã hết điện. Nguyên nhân là vì bình 12 volt của xe hybrid thường nhỏ hơn so với bình của xe chạy xăng.

GARDEN GROVE, California

Quán DD Cafe ở Garden Grove vừa bị cảnh sát cho bố ráp và bắt giữ 17 người hôm thứ Năm, 5 tháng Hai, vì đã "bí mật điều hành câu lạc bộ thoát y", theo đài truyền hình FOX 11 hôm thứ Sáu, 6 tháng Hai.

"Bên trong DD Cafe ở Garden Grove, các cô gái không chỉ phục vụ cà phê mà còn nhiều hơn thế nữa", theo tường thuật của FOX 11. "Máy quay phim bí mật của phóng viên chìm cho thấy các cô gái múa trên đùi khách (lap dance), phục vụ múa riêng tư (private dance) nhận tiền mặt, và nói với khách là họ có thể mang rượu vào bên trong quán nếu đóng có tiền".

Quán DD Cafe vẫn còn thấy chữ "OPEN" và sáng đèn, nhưng cửa đã khóa và không có người bên trong hôm thứ Bảy, 7/2i. (Ảnh minh họa)

Hồ sơ của thành phố cho thấy DD Cafe nằm tọa lạc ở trên đường McFadden, góc với đường Ward, chỉ được phép bán cà phê.

Ông Mytchell Mora, từng là cư dân Garden Grove và là người làm ra tin tức, có nói với Fox 11 là ông từng nêu ra vấn đề này nhiều lần trong năm qua, có liên lạc với thành phố, liên lạc với trường trung học La Quinta gần đó, và liên lạc với Học khu Garden Grove.
"Ai cũng biết ra chuyện này, nhưng không có ai muốn làm gì cả", ông Mora nói với FOX 11.

Ông Mora nói, ông rất khó chịu vì DD Cafe rất gần ngôi trường La Quinta, chỉ cách đó có vài bước.
Theo luật của Garden Grove, câu lạc bộ giải trí cho người lớn phải nằm cách một cơ sở giáo dục ít nhất là 1,000 ft (khoảng 300 m).

FOX 11 có đến DD Cafe hỏi chủ nhân là quán này đang kinh doanh loại hình thương mại nào. Một phụ nữ bên trong nói cô là người phụ trách và nói "đây chỉ là quán cà phê", rồi yêu cầu phóng viên của đài rời khỏi quán.

Khi cho đăng tải lên tin này, FOX 11 không thể tiếp xúc được chủ quán để xin hỏi ý kiến.

"Chúng tôi cũng đến tiếp xúc với thành phố, gởi email cho các giới chức hôm thứ Ba, 3 tháng Hai, và gởi thêm email một lần nữa hôm thứ Năm, 5 tháng Hai, mô tả ra những gì máy quay phim của chúng tôi phát hiện ra và yêu cầu cho biết ý kiến, nhưng vẫn chưa nhận được hồi âm", FOX 11 cho biết.

Sau đó, cũng vào tối hôm thứ Năm, cảnh sát ở Garden Grove thông báo trên Facebook là họ xin được trát tòa và cho bố ráp DD Cafe, bắt giữ 17 người.

Tờ giấy có ghi hàng chữ "Không an toàn, không được vào hoặc ở lại" bằng tiếng Anh dán bên trong cửa. (Ảnh minh họa)

Cơ sở kinh doanh này bị Cơ quan Công lực Garden Grove đánh dấu đã vi phạm (red tag), có nghĩa là bị cho đóng cửa.

Khi FOX 11 hỏi giới chức cảnh sát Garden Grove về "red tag" là nghĩa gì thì được giải thích một cơ sở kinh doanh bị đánh dấu như vậy là có nhiều lý do, ví dụ như vấn đề an toàn hoặc có liên quan đến luật lệ của thành phố.

Cảnh sát cũng chưa cho biết thêm chi tiết vì sao có đến 17 cá nhân bị bắt giữ, không biết họ bị bắt về tội gì, và liệu có ai chính thức bị truy tố hay chưa, vẫn theo FOX 11 tường thuật lại.

Cư dân quanh vùng có nói với FOX 11 là họ không thấy ngạc nhiên khi sự việc này xảy ra, và nói rằng có nhiều nơi kinh doanh khác trong thành phố đang điều hành một cách kín đáo, và thành phố cần phải cho áp dụng luật thật triệt để hơn.

FOX 11 cho biết, họ đã yêu cầu phía thành phố và Sở Cảnh sát cho biết thêm các thông tin có liên quan đến vụ này.

Sáng hôm thứ Bảy, 7 tháng Hai, phóng viên nhật báo Người Việt có ghé qua DD Cafe để tìm hiểu thêm.

Quán vẫn để đèn, chữ "OPEN" vẫn sáng, nhưng cửa đã khóa, và bên trong không có ai.

Phía bên phải cửa là một miếng giấy màu đỏ dán bên trong, vào lúc 6 giờ 52 phút chiều thứ Năm, 5 tháng Hai, và có hàng chữ "UNSAFE, DO NOT ENTER OR OCCUPY" (Tạm dịch: Không an toàn, không được vào hoặc ở lại).

Lý do đóng cửa: "Vi phạm quy định CBC 116.1, hệ thống điện/nước không được phép, nguy hiểm dễ cháy, và vi phạm sử dụng đất".

Tờ giấy còn nhắc nhở: "Không được vào, trừ trường hợp được cấp thẩm quyền cho phép một cách đặc biệt. Vào đây có thể nguy hiểm đến tính mạng hoặc bị thương tích".

Garden Grove là một trong bốn thành phố vùng Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại, và là nơi có rất nhiều quán cà phê do người Việt làm chủ.

** Tham khảo thêm ở đây:
- https://www.ocregister.com/2026/02/0...-garden-grove/
- https://www.filmogaz.com/137778
- https://www.foxla.com/news/garden-gr...hop-strip-club
- https://ktla.com/news/orange-county/...-garden-grove/

Một đất nước bỗng hóa “ốc đảo”: internet Iran gần như biến mất
Sau các đợt không kích nhằm vào Iran, đường truyền internet của quốc gia này ra thế giới bên ngoài gần như rơi vào trạng thái tê liệt. Các đơn vị theo dõi kết nối toàn cầu mô tả tình hình như một chiếc vòi nước bị khóa chặt: chỉ còn một “dòng rỉ” rất nhỏ đủ để biết… nó vẫn còn tồn tại.

Ông Doug Madory – Giám đốc phân tích internet của Kentik (công ty chuyên giám sát lưu lượng và kết nối toàn cầu) – cho biết mức độ sụt giảm là cực đoan: Iran “down” khoảng 99%, chỉ còn lại “một chút xíu” kết nối lẻ tẻ.

Iran không lạ gì với việc hạn chế hoặc cắt kết nối. Trong những giai đoạn bất ổn, chính quyền từng chỉ đạo các nhà cung cấp giảm tốc độ, chặn nền tảng, thậm chí cắt hẳn đường ra internet toàn cầu—đặc biệt khi có biểu tình hoặc nguy cơ bùng nổ xã hội.

Trước đó, sau làn sóng bất ổn gần đây, Iran đã trải qua một đợt gián đoạn nghiêm trọng bắt đầu từ ngày 8/1, và việc khôi phục vẫn bị mô tả là chập chờn, thiếu ổn định, chưa trở lại bình thường hoàn toàn.

Khi mạng bị “kéo phanh”, những gì còn lại thường là các kênh nội bộ, các dịch vụ bị kiểm soát chặt, và một xã hội bị đẩy vào trạng thái mù thông tin—một kiểu “cô lập số” đúng nghĩa.

Đường phố Tehran: kẹt xe dài, siêu thị đông nghẹt, xăng dầu thành nỗi lo trước mắt
Cùng với bóng đen internet, đời sống thường nhật cũng chuyển sang chế độ “sinh tồn”.

Tại Tehran, hình ảnh ghi nhận cho thấy dòng xe nối dài trên các trục đường, như một cuộc di tản âm thầm hoặc ít nhất là một cơn hoảng hốt tìm đường thoát khỏi bất trắc. Những biển chỉ đường, những hàng xe kẹt cứng—tất cả tạo cảm giác thành phố đang “nín thở”.

Ở các khu dân cư, người dân đổ vào cửa hàng tạp hóa để gom những thứ thiết yếu: gạo, đồ khô, nước uống, nhu yếu phẩm. Cảnh mua bán không còn là chuyện tiện lợi, mà là một phản xạ bản năng: tích đủ để phòng khi ngày mai… không còn dễ dàng ra đường.

Và tại các điểm nhiên liệu, nhiều người chạy xe máy xếp hàng chờ mua xăng. Khi chiến sự leo thang, xăng không chỉ là nhiên liệu—mà là “tấm vé” cho khả năng di chuyển, rút lui, hoặc đơn giản là không bị mắc kẹt.


Internet sụp là “đòn vô hình”: vừa gây tê liệt, vừa siết tâm lý
Khi internet gần như tắt hẳn, tác động không chỉ nằm ở chuyện “không lướt web”.

Nó làm đứt mọi sợi dây:
mua bán online, ngân hàng số, gọi người thân, cập nhật tình hình an toàn, tìm đường tránh nguy hiểm, nhận cảnh báo…

Với người dân, mất mạng cũng đồng nghĩa mất đi cảm giác kiểm soát. Không biết chuyện gì đang xảy ra ở quận bên, không biết tuyến đường nào an toàn, không biết đợt nổ tiếp theo ở đâu—tin đồn sẽ chạy nhanh hơn sự thật, và sợ hãi sẽ chạy nhanh hơn cả tin đồn.

Trong bối cảnh đó, “cắt mạng” không khác gì dựng một bức tường vô hình quanh 92 triệu con người: ai cũng ở trong nhà mình, nhưng cảm giác như bị nhốt trong một căn phòng lớn không cửa sổ.

Nhận định từ cựu quan chức Mỹ: chiến dịch lần này “lớn hơn hẳn”, có thể kéo dài nhiều tuần
Ông Jeremy Bash – từng là Chánh văn phòng CIA và Bộ Quốc phòng Mỹ thời Obama – nhận định quy mô chiến dịch quân sự nhắm vào Iran lần này “lớn hơn những gì đã thấy trước đây” từ chính quyền Trump.

Ông so sánh với một chiến dịch trước đó ở Venezuela dẫn đến việc bắt giữ lãnh đạo nước này, và nhấn mạnh: những chiến dịch kiểu ấy thường là “one-and-done” (đánh một lần rồi xong). Nhưng với Iran, theo ông, đây có thể là một chiến dịch phối hợp, mở rộng, và “nhiều khả năng kéo dài nhiều tuần.”

Nếu đúng như vậy, câu chuyện “mất mạng – tích trữ – xếp hàng” chưa chắc là một cơn sốt ngắn. Nó có thể trở thành nhịp sống mới của người dân trong nhiều ngày, nhiều tuần—khi chiến tranh không chỉ ở bầu trời, mà chạm xuống tận bàn ăn và bình xăng.