Theo các nhà tâm lý học, hiện tượng này được gọi là “giấc mơ tiền triệu” (prodromal dreams). Đây là những giấc mơ có thể xuất hiện khi não bộ phát hiện những thay đổi sinh học rất nhỏ trong cơ thể ngay từ giai đoạn sớm của bệnh.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, khi một bệnh lý hoặc nhiễm trùng bắt đầu hình thành, cơ thể có thể tạo ra những tín hiệu sinh học rất tinh vi trước khi người bệnh cảm nhận được triệu chứng rõ ràng. Não bộ sẽ tiếp nhận các tín hiệu này và cố gắng xử lý chúng.

Quá trình này diễn ra mạnh nhất trong giai đoạn ngủ REM - giai đoạn mà giấc mơ xuất hiện nhiều nhất. Trong thời gian này, não bộ giống như đang “quét” toàn bộ cơ thể để phát hiện những bất thường.

Những tín hiệu nội tạng được cho là được xử lý ở các vùng paralimbic của não, đặc biệt là hạch hạnh nhân (amygdala) - khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện nguy hiểm và phản ứng với mối đe dọa.

Nếu não nhận thấy dấu hiệu bất thường, nó có thể tạo ra những hình ảnh biểu tượng hoặc đáng sợ trong giấc mơ, phản ánh sự rối loạn đang diễn ra trong cơ thể, dù lúc đó người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng.

Não bộ luôn theo dõi cơ thể ngay cả khi ngủ

Giáo sư Patrick McNamara, chuyên gia tâm lý học giấc ngủ tại Trường Y thuộc Đại học Boston (Mỹ), cho biết não bộ liên tục theo dõi các tín hiệu từ cơ quan nội tạng để giữ cân bằng sinh lý.

Ông giải thích: “Não bộ luôn nhận tín hiệu từ các cơ quan trong cơ thể để duy trì trạng thái ổn định. Những tín hiệu này được tích hợp tại các vùng như insula trước (anterior insula), nơi theo dõi trạng thái bên trong cơ thể. Trong giấc ngủ REM, não bộ sẽ tổng hợp và ‘nén’ toàn bộ thông tin đó, tạo ra một dạng ‘bức ảnh chụp nhanh’ về những gì đang xảy ra trong cơ thể”.

Từ thời cổ đại con người đã tin giấc mơ liên quan đến bệnh tật

Mối liên hệ giữa giấc mơ và bệnh tật thực ra đã được nhắc đến từ hàng nghìn năm trước.

Ở Hy Lạp cổ đại, bệnh nhân thường đến các ngôi đền chữa bệnh gọi là Asklepieia. Tại đây, họ thực hiện nghi lễ và ngủ trong đền với hy vọng nhận được một giấc mơ mang thông điệp chữa lành.

Tuy nhiên, bài nghiên cứu của giáo sư McNamara đăng trên Tạp chí Frontiers vào tháng 8/2025 là một trong những nỗ lực đầu tiên nhằm giải thích cơ chế sinh học có thể khiến giấc mơ xuất hiện trước khi bệnh phát tác. Ông cho rằng cần có thêm các nghiên cứu quy mô lớn trong tương lai để kiểm chứng giả thuyết này.

Hiện nay, những bằng chứng rõ ràng nhất đến từ các nghiên cứu về bệnh thần kinh như Parkinson và sa sút trí tuệ.

Một nghiên cứu năm 2017 theo dõi hơn 1.200 người mắc rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM - tình trạng người bệnh cử động hoặc hành động theo nội dung giấc mơ. Kết quả cho thấy, 73% trong số họ được chẩn đoán mắc Parkinson hoặc sa sút trí tuệ trong vòng 12 năm kể từ khi xuất hiện rối loạn giấc ngủ.

Các tổng hợp nghiên cứu khác cũng gợi ý rằng giấc mơ bất thường có thể xuất hiện trước khi phát hiện nhiều bệnh lý khác như bệnh tiêu hóa, bệnh phổi, bệnh phụ khoa, bệnh răng miệng hoặc viêm khớp.

Một nghiên cứu nhỏ năm 2015 thậm chí cho thấy, giấc mơ cảnh báo có thể xuất hiện trước khi chẩn đoán ung thư vú. Trong nghiên cứu này, 83% phụ nữ cho biết những giấc mơ trước khi phát hiện bệnh có cảm giác rất sống động hoặc dữ dội hơn bình thường.

Theo giáo sư McNamara, “giấc mơ tiền triệu” không chỉ liên quan đến các bệnh nghiêm trọng, mà đôi khi cũng có thể xuất hiện trước cảm lạnh hoặc cúm thông thường.

Những hình ảnh giấc mơ có thể là “tín hiệu cảnh báo”

Dựa trên các nghiên cứu hiện có, giáo sư McNamara cho rằng một số kiểu giấc mơ lặp lại có thể liên quan đến việc cơ thể đang phát hiện mối đe dọa.

Ví dụ:

- Bị người khác tấn công hoặc gây hấn vô cớ trong giấc mơ.

- Xuất hiện những người đàn ông lạ mặt mang cảm giác đe dọa.

Theo ông, đây có thể là cách não bộ dùng hình ảnh tượng trưng để phản ánh sự bất thường trong cơ thể.

Một số nghiên cứu khác còn cho thấy côn trùng cũng có thể xuất hiện trong giấc mơ trước khi bệnh phát triển.

Chẳng hạn, nghiên cứu năm 2022 phân tích 2.888 bản ghi giấc mơ của những người sau đó được chẩn đoán mắc Covid-19. Trong những ngày trước khi xét nghiệm dương tính, nhiều người cho biết họ mơ thấy giòi, côn trùng hoặc bị rắn cắn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng mức độ đe dọa trong giấc mơ có thể giúp phân biệt giấc mơ do bệnh lý với giấc mơ do căng thẳng thông thường.

Có thể ứng dụng trong y học tương lai?

Theresa Cheung, người chuyên nghiên cứu và giải mã giấc mơ, cho biết bà từng nhận được nhiều câu chuyện từ những người tin rằng giấc mơ đã giúp họ phát hiện bệnh sớm.

“Trong nhiều năm, tôi đã nhận được rất nhiều tin nhắn từ những người nói rằng giấc mơ đã cứu mạng họ”, bà nói.

Một phụ nữ từng chia sẻ rằng cô mơ thấy một người đàn ông trong bóng tối chỉ vào ngực mình, và giấc mơ đó khiến cô quyết định đi khám. Sau đó, cô được chẩn đoán ung thư vú giai đoạn ba.

Tuy vậy, giáo sư McNamara nhấn mạnh rằng giả thuyết về giấc mơ cảnh báo bệnh vẫn còn ở giai đoạn nghiên cứu và chưa thể áp dụng trong thực hành y khoa.

Trong tương lai, một khả năng được đề xuất là theo dõi sự thay đổi trong giấc mơ của những người có nguy cơ cao về sức khỏe tâm thần.

Ví dụ, một nghiên cứu năm 2022 trên 89 bệnh nhân cho thấy 80% trong số họ trải qua những giấc mơ thay đổi rõ rệt trong vài tháng trước khi có ý định tự tử.

Ông cho rằng trong tương lai có thể xuất hiện các hệ thống theo dõi giấc mơ bằng trí tuệ nhân tạo, giúp phát hiện sớm những dấu hiệu nguy hiểm và cảnh báo cho đội ngũ chăm sóc sức khỏe.

Dù vậy, ông cũng thừa nhận: “Hiện tại chúng ta mới chỉ có giả thuyết. Để chứng minh được điều này, cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn trong thời gian dài".

Nguồn và ảnh: Daily Mail

Mới bước vào cuộc chiến mà ngân khố đã cháy như rơm gặp lửa. Theo các nguồn tin được báo chí Mỹ dẫn lại, chỉ trong hai ngày đầu tiên của cuộc chiến với Iran, quân đội Hoa Kỳ đã sử dụng tới khoảng 5,6 tỷ USD tiền đạn dược. Con số ấy không chỉ nói lên mức độ dữ dội của chiến dịch, mà còn hé lộ một thực tế đáng ngại hơn: chiến tranh hiện đại không chỉ đốt sinh mạng, nó còn đốt kho vũ khí và cuối cùng có thể đốt luôn cả sự kiên nhẫn chính trị ở Washington.

Nếu ngày xưa người ta nói “chiến tranh là cái cối xay thịt,” thì thời chiến tranh công nghệ cao hôm nay, nó còn là cái lò thiêu tiền với tốc độ khủng khiếp. 5,6 tỷ USD chỉ trong hai ngày đầu có nghĩa là mỗi ngày ngốn gần 2,8 tỷ USD, một tốc độ tiêu hao khiến cả Quốc hội Mỹ cũng phải giật mình. Đây không phải tiền lương, tiền hậu cần hay tiền tái thiết; đây chủ yếu là tiền cho các loại đạn dược chính xác cao, tầm xa, đắt đỏ, tức là thứ vũ khí được coi như “răng nanh” của quân đội Mỹ trong các cuộc chiến cường độ lớn.

Điều làm giới lập pháp ở Capitol Hill lo lắng không chỉ là số tiền, mà là câu hỏi đằng sau số tiền ấy: Mỹ đang bắn bao nhiêu đạn một ngày, và kho dự trữ chịu nổi bao lâu? Khi chiến tranh mới mở màn mà nhịp tiêu hao đã như vậy, việc Nhà Trắng sớm muộn phải quay lại Quốc hội xin gói ngân sách bổ sung gần như là chuyện được báo trước. Chính báo chí Mỹ cũng cho biết nhiều nguồn tin quốc hội tin rằng cuộc đọ sức tiếp diễn sẽ buộc chính quyền phải xin thêm tiền để sản xuất bổ sung đạn dược.

Vì sao Mỹ phải tiêu đạn khủng khiếp như vậy?

Nguyên nhân nằm ở bản chất của chiến dịch. Đây không còn là kiểu “đánh dằn mặt” vài mục tiêu tượng trưng, mà là một đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào hạ tầng tên lửa, căn cứ ngầm, nhà máy drone, năng lực công nghiệp quân sự và năng lực hải quân của Iran. Tướng Dan Caine cho biết Mỹ đã dùng hàng chục quả bom xuyên phá nặng 2.000 pound có dẫn đường GPS để đánh các bệ phóng tên lửa chôn sâu dưới lòng đất, đồng thời tấn công nhiều cơ sở sản xuất drone tự sát. Reuters dẫn lời ông cho hay hơn 5.000 mục tiêu đã bị đánh trúng trong những ngày đầu chiến dịch, trong đó có trên 50 tàu hải quân của Iran.

Nói cách khác, Washington đang chọn cách đánh “đập gãy xương sống” thay vì chỉ gãi ngoài da. Nhưng muốn đập vào các mục tiêu ngầm, mục tiêu kiên cố, mục tiêu nằm sâu trong hệ thống công sự thì không thể dùng bom rẻ tiền. Phải dùng vũ khí chính xác, đắt, tinh vi, và vì thế mỗi đợt không kích là mỗi lần ngân sách quốc phòng bốc hơi thêm vài trăm triệu hay cả tỷ USD.

Chưa hết, chiến trường lần này không chỉ là “đánh vào Iran,” mà còn là đỡ đòn từ Iran. Tehran sở hữu một kho lớn tên lửa đạn đạo và drone. Mỗi khi Iran phóng loạt tên lửa hoặc máy bay không người lái, Mỹ và các đồng minh lại phải dùng hàng loạt hỏa tiễn phòng không đắt tiền để đánh chặn. Đó là nghịch lý chiến tranh hiện đại: có khi một drone rẻ tiền vài chục ngàn hay vài trăm ngàn USD lại buộc bên phòng thủ phải bắn quả đạn trị giá cả triệu USD để hạ nó. Chính sự bất cân xứng này khiến nhịp tiêu hao càng thêm khốc liệt.

Mối lo thật sự không chỉ là tiền, mà là cạn kho

Nước Mỹ giàu thật, nhưng giàu không có nghĩa là đạn thần tự mọc trong kho. Tiền có thể Quốc hội còn in thêm, nhưng dây chuyền sản xuất hỏa tiễn dẫn đường, tên lửa phòng không, Tomahawk, bom xuyên phá, hệ thống điện tử và thuốc phóng thì không thể “hô một tiếng là ra.” Thời gian sản xuất, phụ tùng, nhân công lành nghề, chuỗi cung ứng vi điện tử, năng lực nhà máy — tất cả đều có giới hạn.

Washington Post cho biết chính điều này đang làm nhiều nghị sĩ và phụ tá quốc hội lo lắng: Bộ Quốc phòng Mỹ đang đốt quá nhanh các kho vũ khí tiên tiến, trong lúc thế giới không chỉ có một điểm nóng. Mỹ còn phải để mắt tới Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, bán đảo Triều Tiên, Ukraine và nhiều cam kết an ninh khác. Một quả tên lửa bắn xuống Iran hôm nay có thể là một quả tên lửa thiếu đi ở một chiến trường khác ngày mai.

Nói nôm na theo kiểu dân gian là: “thóc chưa đầy bồ mà gà đã mổ tơi bời.” Một siêu cường không sợ tốn tiền bằng sợ đánh đến mức lộ ra rằng kho dự trữ của mình không còn vô tận. Chiến tranh càng kéo dài, câu hỏi càng gay gắt: Mỹ còn đủ đạn chính xác cao để duy trì cùng lúc nhiều mặt trận hay không?

Quốc hội Mỹ bắt đầu ngửi thấy mùi “xin thêm tiền”

Ở Washington, tiền chiến tranh luôn là câu chuyện vừa kỹ thuật vừa chính trị. Khi báo chí Mỹ nói đến khả năng Nhà Trắng sớm xin supplemental funding — ngân sách bổ sung — thì điều đó nghĩa là một trận chiến mới có thể bùng nổ ngay trong nội bộ chính trường Mỹ. Một khi chính quyền đệ trình gói chi bổ sung để tái sản xuất đạn, các dân biểu và nghị sĩ sẽ đặt câu hỏi: chiến tranh kéo dài bao lâu, mục tiêu cuối cùng là gì, và liệu có rơi vào vũng lầy Trung Đông thêm một lần nữa hay không.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trong họp báo ở Lầu Năm Góc cố trấn an rằng đây không phải kiểu “sa lầy bất tận” như hai mươi năm qua ở Trung Đông, rằng Mỹ sẽ kết thúc cuộc chiến “theo nhịp của mình” và dưới quyền quyết định của Tổng thống Donald Trump. Nhưng câu nói ấy nghe mạnh mẽ bao nhiêu, lại càng làm lộ ra thực tế rằng mốc kết thúc vẫn chưa ai nói rõ. Reuters dẫn lời Hegseth khẳng định Mỹ sẽ không nới tay cho đến khi “kẻ thù bị đánh bại hoàn toàn và dứt khoát,” trong khi Trump lại phát tín hiệu lúc thì nói chiến sự “gần như hoàn tất,” lúc thì nói “chúng ta chưa thắng đủ.” Những tín hiệu mâu thuẫn như thế thường khiến thị trường, đồng minh và cả Quốc hội thêm bất an.

Bài toán Hormuz: càng đánh càng chạm vào huyết mạch dầu mỏ thế giới

Đây là điểm khiến cuộc chiến không còn là chuyện riêng của Washington và Tehran. Eo biển Hormuz là huyết mạch năng lượng sống còn của thế giới. Khu vực này ở điểm hẹp nhất chỉ khoảng 39 km, nhưng bình thường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu. Các phân tích cho thấy hiện có khoảng 15 triệu thùng dầu thô mỗi ngày cùng 4,5 triệu thùng nhiên liệu tinh chế bị mắc kẹt hoặc gián đoạn do tuyến hàng hải này bị tê liệt trên thực tế.

Khi Hormuz nghẽn, hậu quả lan ra như hiệu ứng domino. Giá dầu đã có lúc vọt qua 100 USD/thùng, dù sau đó hạ bớt theo những tín hiệu trái chiều từ Nhà Trắng. Reuters và các nguồn khác cho thấy dầu vẫn dao động rất mạnh; Reuters ghi nhận Mỹ đang tính nhiều phương án, kể cả hộ tống tàu bè qua Hormuz, còn giới phân tích năng lượng cảnh báo giá dầu hoàn toàn có thể lên 150 USD/thùng nếu eo biển tiếp tục bị phong tỏa hoặc tàu thương mại không dám đi qua.

Nói cho dễ hiểu: Mỹ không chỉ đang bắn tên lửa vào các hầm ngầm của Iran, mà còn đang đứng trước nguy cơ phải “cõng” luôn nhiệm vụ bảo kê tuyến dầu mỏ của thế giới. Nếu chuyển sang hộ tống tàu chở dầu, đó sẽ là một tầng chi phí quân sự hoàn toàn mới: thêm chiến hạm, thêm máy bay trinh sát, thêm hệ thống chỉ huy – kiểm soát, thêm rủi ro đối đầu trực tiếp trên biển. Một cuộc chiến trên không có thể biến thành một cuộc chiến tranh bảo vệ hàng hải, và khi ấy 5,6 tỷ USD chỉ là món khai vị.

Chiến tranh càng dài, thị trường càng dễ phát điên. Cổ phiếu Mỹ mở cửa gần như đi ngang nhưng đầy lo lắng; giá dầu có lúc giảm rồi lại bật, nhà đầu tư bám chặt vào từng câu nói từ Washington và Tehran để đo xem chiến sự kéo dài bao lâu. Có ngày ông Trump trấn an rằng dầu rồi sẽ xuống, nhưng thị trường không vận hành bằng lời nói, mà bằng mức độ an toàn thực sự của tàu chở dầu, nhà máy lọc dầu, cảng biển, bảo hiểm hàng hải và niềm tin của giới vận tải.

Vì vậy, chiến tranh này có một tầng nguy hiểm rất đặc biệt: Mỹ có thể thắng quân sự ở một số hướng mà vẫn thua về kinh tế – tài chính nếu xung đột kéo dài quá mức. Chỉ cần dầu tăng mạnh trong nhiều tuần, lạm phát sẽ nóng lại, chi phí vận tải phình ra, nhiên liệu, hàng không, nông nghiệp, hóa chất, logistics đều bị kéo lên. Khi ấy người tiêu dùng Mỹ sẽ bắt đầu cảm thấy chiến tranh không còn là chuyện xa xôi ở sa mạc nữa, mà là giá xăng, giá vé máy bay, giá thực phẩm ngay trong đời sống thường nhật.

Một diễn biến rất đáng chú ý là Planet Labs, nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại thời gian gần thực tế, thông báo hạn chế thêm quyền truy cập vào ảnh chụp Iran và các nước xung quanh; ảnh chỉ được cung cấp cho thuê bao sau 14 ngày kể từ lúc chụp. Công ty giải thích mục tiêu là ngăn “các tác nhân đối địch” dùng dữ liệu mới để đánh giá thiệt hại chiến trường ngay lập tức. Việc một công ty vệ tinh thương mại phải siết dữ liệu cho thấy chiến tranh hiện đại không chỉ là tên lửa và máy bay, mà còn là cuộc đua kiểm soát thông tin chiến trường.

Nói cách khác, hôm nay ai nắm dữ liệu vệ tinh gần thời gian thực thì người đó không chỉ làm báo, mà còn có thể hỗ trợ tác chiến, xác định mục tiêu, đo mức độ thiệt hại, nhận diện lỗ hổng phòng thủ. Khi dữ liệu bị khóa lại, giới báo chí khó xác minh hơn, công chúng khó nhìn thấy sự thật hơn, còn chiến tranh lại càng chìm trong màn sương tuyên truyền. Đó là một mặt trận mới — mặt trận che giấu và định hình nhận thức.

Washington có thể đang đánh mạnh, nhưng họ cũng hiểu Iran không phải một đối thủ dễ nuốt. Đây là quốc gia có chiều sâu chiến lược, mạng lưới lực lượng ủy nhiệm, năng lực tên lửa, drone, hệ thống hầm ngầm và ảnh hưởng khu vực nhiều tầng. Reuters cho biết tướng Caine nói Iran không tỏ ra mạnh hơn Mỹ dự liệu, nhưng câu nói ấy không đồng nghĩa rằng chiến trường sẽ sớm khép lại. Một đối phương “không mạnh hơn dự kiến” vẫn có thể đủ sức kéo cuộc chiến thành một cuộc tiêu hao tốn kém.

Khó ở chỗ này: Mỹ có thể phá được nhiều mục tiêu, nhưng liệu phá đến đâu là đủ? Phá kho tên lửa? Phá nhà máy drone? Phá lực lượng hải quân? Phá chương trình hạt nhân? Hay còn tính chuyện thay đổi trật tự quyền lực ở Tehran? Mục tiêu càng trượt từ quân sự sang chính trị, từ ngắn hạn sang dài hạn, thì nguy cơ “mission creep” — phình nhiệm vụ — càng lớn. Và chính Hegseth phải lên tiếng rằng người dân Mỹ đã bỏ phiếu để không bị “kéo lê” vào những cuộc chiến vô tận ở Trung Đông, chứng tỏ bóng ma Afghanistan và Iraq vẫn lởn vởn trên đầu mọi quyết định hôm nay.

Nga, đồng minh và các mặt trận phụ: bài toán không chỉ nằm ở Tehran

Một tầng căng thẳng khác là nguy cơ các nước khác can dự trực tiếp hay gián tiếp. Hegseth đã công khai cảnh báo Nga không nên dính vào cuộc chiến. Chỉ riêng việc phải phát tín hiệu như vậy đã cho thấy Nhà Trắng lo ngại xung đột có thể mở thêm các nhánh nguy hiểm. Reuters ghi nhận Mỹ đã phải chú ý cả đến hoạt động trên biển, khả năng Iran đe dọa vận tải, và những diễn biến dây chuyền ở khu vực.

Trong chiến tranh hiện đại, một mặt trận càng tiêu tốn nhanh thì mặt trận khác càng mong manh. Nếu Mỹ phải điều thêm khí tài phòng không, chiến hạm hay kho đạn từ nơi khác sang Trung Đông, câu hỏi tự nhiên bật ra là: những nơi bị rút bớt phòng thủ còn an toàn bao nhiêu? Đó là lý do nhiều nhà phân tích coi cuộc chiến không chỉ là chuyện “đánh Iran,” mà còn là phép thử đối với toàn bộ năng lực phân bổ sức mạnh toàn cầu của Hoa Kỳ.

Cuộc chiến Trung Đông đang bước sang một giai đoạn đầy bất định khi Ba Tư (Iran) vừa có Giáo Chủ Tối Cao mới Mục Tát Ba Khả Mê Ni (Mojtaba Khamenei), con trai của cố lãnh tụ A Lý Khả Mê Ni (Ali Khamenei). Nhưng điều khiến cả thế giới ngạc nhiên là gần 48 giờ sau khi được tuyên bố kế vị, người đứng đầu chế độ thần quyền Ba Tư vẫn chưa xuất hiện trước công chúng. Không có bài phát biểu, không có video, thậm chí không có một tuyên bố chính thức bằng văn bản; trong lúc bom đạn dội xuống thủ đô Đức Hắc Lan (Tehran), vị giáo chủ mới của Ba Tư dường như vẫn đang ẩn mình trong bóng tối. Việc Mục Tát Ba Khả Mê Ni (Mojtaba Khamenei) được chọn làm giáo chủ thứ ba của chế độ Hồi giáo Ba Tư diễn ra sau khi cha ông là A Lý Khả Mê Ni (Ali Khamenei) thiệt mạng trong bối cảnh chiến tranh leo thang giữa Iran với Hoa Kỳ và Israel; tuy nhiên sự vắng mặt của ông ngay sau khi lên nắm quyền khiến nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi liệu ông đang chuẩn bị cho một màn xuất hiện lớn để củng cố quyền lực hay đang phải ẩn náu vì những nguy cơ an ninh cực kỳ nghiêm trọng trong thời chiến.

Mục Tát Ba Khả Mê Ni – giáo chủ thứ ba của chế độ thần quyền Ba Tư

Trong hệ thống chính trị của Ba Tư hiện đại, Giáo Chủ Tối Cao – Rahbar (Supreme Leader) mới là người nắm quyền lực thực sự của quốc gia; tổng thống chỉ là người điều hành chính phủ còn giáo chủ kiểm soát toàn bộ quân đội, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, chương trình hạt nhân, chính sách đối ngoại, hệ thống tư pháp và mạng lưới quyền lực tôn giáo. Nói cách khác Rahbar là lãnh tụ tối cao của chế độ, người có quyền lực vượt trên mọi cơ quan nhà nước. Từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Ba Tư chỉ có hai giáo chủ là Hồ Mê Ni (Ruhollah Khomeini) – người sáng lập chế độ thần quyền – và A Lý Khả Mê Ni (Ali Khamenei) – người kế vị từ năm 1989; nếu Mục Tát Ba Khả Mê Ni thực sự nắm quyền thì ông trở thành Giáo Chủ Tối Cao thứ ba trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo Ba Tư.

Nghịch lý lớn: chế độ chống quân chủ nhưng lại truyền ngôi cha – con

Cách mạng Hồi giáo năm 1979 từng lật đổ quốc vương Ba Lạp Vi (Mohammad Reza Pahlavi) và chấm dứt chế độ quân chủ tồn tại hàng nghìn năm tại Ba Tư; khẩu hiệu của cuộc cách mạng khi đó là xóa bỏ vương quyền và xây dựng một xã hội dựa trên giáo luật Hồi giáo. Tuy nhiên việc con trai của giáo chủ cũ lên kế vị đã khiến nhiều người Iran nhận thấy một nghịch lý lớn: hệ thống thần quyền vốn sinh ra để chống lại chế độ cha truyền con nối nay lại đang tái lập chính mô hình đó dưới một hình thức mới. Không ít học giả Trung Đông cho rằng quyền lực tại Tehran đang dần mang dáng dấp của một “vương triều giáo sĩ”, nơi quyền lực tôn giáo được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong cùng một gia đình.

48 giờ sau khi lên ngôi: giáo chủ mới vẫn biến mất

Điều gây chú ý nhất hiện nay là gần hai ngày sau khi được tuyên bố kế vị, Mục Tát Ba Khả Mê Ni vẫn chưa xuất hiện trước công chúng; không có bài phát biểu truyền hình, không có thông điệp gửi quốc dân, cũng không có bất kỳ tuyên bố chính thức nào từ văn phòng của giáo chủ. Truyền thông nhà nước Ba Tư buộc phải sử dụng các đoạn video cũ để giới thiệu ông với công chúng, trong khi các mạng lưới tuyên truyền còn sử dụng hình ảnh và video được tạo bằng trí tuệ nhân tạo để xây dựng hình tượng một lãnh tụ thông thái kế thừa di sản của cha mình. Điều này khiến nhiều nhà phân tích cho rằng bộ máy tuyên truyền đang cố dựng nên hình ảnh quyền lực trước khi chính nhân vật thật sự xuất hiện trước quốc dân.

Đức Hắc Lan dựng biểu tượng kế vị trên quảng trường lớn nhất thủ đô

Tại quảng trường Vali Asr ở thủ đô Đức Hắc Lan (Tehran), một bức tranh tường khổng lồ đã được dựng lên mô tả Mục Tát Ba Khả Mê Ni nhận lá cờ Ba Tư từ người cha quá cố A Lý Khả Mê Ni, phía sau là hình ảnh của Hồ Mê Ni – người sáng lập chế độ Hồi giáo.


Bức tranh được xem như thông điệp chính trị rõ ràng rằng quyền lực đã được chuyển giao hợp pháp và liên tục; tuy nhiên điều bức tranh cố tình tránh né chính là câu hỏi lớn nhất: liệu đây là một chế độ thần quyền đúng nghĩa hay đang trở thành một dạng vương triều mới dưới lớp áo tôn giáo.

Vì sao Mục Tát Ba Khả Mê Ni chưa xuất hiện?

Có nhiều giả thuyết được đưa ra để giải thích sự vắng mặt bất thường này. Giả thuyết thứ nhất cho rằng ông có thể đã bị thương trong cuộc chiến được gọi là “Chiến tranh Ramadan”, khiến ông chưa thể xuất hiện trước công chúng; tuy nhiên giả thuyết này không giải thích được vì sao văn phòng giáo chủ vẫn im lặng hoàn toàn. Giả thuyết thứ hai liên quan đến vấn đề an ninh: sau khi lên nắm quyền, Mục Tát Ba Khả Mê Ni có thể trở thành mục tiêu ám sát hàng đầu của các lực lượng đối địch. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từng nói rằng ông không tin Mojtaba Khamenei có thể sống trong hòa bình, và khi được hỏi liệu giáo chủ mới có đang bị đặt mục tiêu hay không, Trump chỉ trả lời rằng điều đó không thích hợp để nói. Giả thuyết thứ ba cho rằng chính quyền Ba Tư đang cố tình giữ bí mật vị trí của lãnh tụ mới, có thể ông đang ở trong một hệ thống boongke hoặc trung tâm chỉ huy quân sự để tránh bị tấn công trong bối cảnh chiến tranh.

Bom đạn dội xuống Đức Hắc Lan suốt 10 đêm liên tiếp

Trong khi giáo chủ mới vẫn chưa lộ diện, chiến tranh vẫn tiếp tục dữ dội. Người dân Đức Hắc Lan cho biết thành phố đã trải qua mười đêm liên tiếp bị oanh kích; nhiều cư dân nói rằng tiếng bom nổ liên tục suốt đêm khiến họ không thể ngủ được, cửa kính và tường nhà rung chuyển vì sức ép của các vụ nổ. Một số người mô tả đây là một trong những giai đoạn khốc liệt nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu, khi các cuộc không kích kéo dài từ đêm cho đến sáng.

Cảnh tượng tận thế tại Ba Tư

Những hình ảnh lọt ra từ bên trong Ba Tư cho thấy cảnh tượng khủng khiếp: các khu chung cư cháy đen, khói dày đặc phủ kín bầu trời Đức Hắc Lan, nhiều tòa nhà sụp đổ thành đống gạch vụn. Các đội cứu hộ phải đào bới từng tảng bê tông để tìm người sống sót, trong khi nhiều trẻ em được kéo ra khỏi đống đổ nát của những tòa nhà bị bom phá hủy. Chính quyền Ba Tư cũng đã cắt internet trên diện rộng, khiến thông tin từ bên trong đất nước gần như bị cô lập với thế giới bên ngoài.

Hơn 1.200 dân thường thiệt mạng

Theo các tổ chức nhân quyền quốc tế, hơn 1.200 dân thường Ba Tư đã thiệt mạng kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu, trong đó có gần 200 trẻ em; trong khi đó tại Lê Ba Nông (Lebanon) – nơi xung đột lan rộng do các hoạt động quân sự của Israel – số người chết cũng đã lên tới gần 500 người. Những con số này cho thấy chiến tranh đang lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông và gây ra những hậu quả nhân đạo vô cùng nghiêm trọng.

A Lý La Gia Ni cảnh báo Trump

Căng thẳng giữa Ba Tư và Hoa Kỳ cũng leo thang mạnh mẽ khi A Lý La Gia Ni (Ali Larijani) – một trong những nhân vật quyền lực nhất của hệ thống an ninh Ba Tư – đã đưa ra lời cảnh báo trực tiếp nhắm vào Tổng thống Mỹ Donald Trump.


Ông tuyên bố rằng dân tộc Ba Tư không sợ những lời đe dọa của Washington và rằng ngay cả những kẻ mạnh hơn Trump cũng không thể tiêu diệt được Iran; thậm chí ông còn cảnh báo Trump nên cẩn thận để không bị loại bỏ. Đây là lần thứ hai trong vài ngày Larijani ám chỉ khả năng Trump có thể trở thành mục tiêu.

Trump phản ứng lạnh lùng

Đáp lại lời cảnh báo này, Trump tỏ ra khá lạnh lùng. Ông nói rằng mình không biết Larijani là ai và cũng không quan tâm. Trước đó Trump đã tuyên bố rằng nếu Ba Tư phong tỏa eo biển Hormuz, Hoa Kỳ sẽ tấn công mạnh gấp 20 lần, đồng thời cảnh báo Washington có thể phá hủy những mục tiêu khiến Iran không thể tái thiết đất nước nếu chiến tranh tiếp tục leo thang.



Trong lịch sử hiện đại của Ba Tư, hiếm khi nào việc kế vị lại diễn ra trong hoàn cảnh kỳ lạ như vậy: một lãnh tụ tối cao được tuyên bố nhưng không xuất hiện, không phát biểu và không gửi thông điệp trong khi chiến tranh vẫn diễn ra dữ dội từng ngày. Có thể Mục Tát Ba Khả Mê Ni sẽ sớm bước ra để khẳng định quyền lực của mình trước quốc dân và thế giới; nhưng cho đến lúc đó, mọi ánh mắt vẫn đổ dồn về Đức Hắc Lan, nơi mà quyền lực tối cao của Ba Tư dường như đang vận hành trong bóng tối của chiến tranh. Nhiều người đặt câu hỏi: liệu người kế vị đã thực sự nắm quyền lực tuyệt đối, hay Ba Tư đang được điều hành bởi một bộ máy quyền lực bí mật trong thời điểm khủng hoảng lớn nhất của khu vực Trung Đông trong nhiều năm qua.

Theo như cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đã gây ra đợt tăng giá dầu lớn nhất kể từ thời điểm cuộc chiến toàn diện giữa Nga và Ukraine bùng nổ năm 2022, khi các nước sản xuất dầu vùng Vịnh giảm sản lượng do eo biển Hormuz bị đóng cửa, khiến lần đầu tiên giá dầu lửa đã vượt ngưỡng 100 đô la/thùng vào sáng 09/03/2026 do xung đột tại Trung Đông và đã giảm hơn 6% sau khi tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố “chiến tranh sắp chấm dứt” khi thông báo dỡ bỏ một số trừng phạt về dầu lửa của Nga.

Lần đầu tiên kể từ năm 2022, giá dầu lửa đã vượt ngưỡng 100 đô la/thùng vào sáng 09/03/2026 do xung đột tại Trung Đông và đã giảm hơn 6% sau khi tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố “chiến tranh sắp chấm dứt”. Nguyên thủ Mỹ cũng thông báo sẽ dỡ bỏ một số biện pháp trừng phạt về dầu lửa để làm giảm giá dầu. Một số nguồn tin không loại trừ khả năng Nga được giảm nhẹ trừng phạt để bình ổn giá dầu thế giới.

Phát biểu với báo giới tối 09/03 tại Florida, tổng thống Trump thông báo : “Chúng tôi sẽ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt đối với một số nước cho đến khi eo biển (Hormuz)” hoạt động trở lại. Rồi tổng thống Mỹ nói lấp lửng: “Sau đó, ai mà biết được? Có thể chúng ta sẽ không cần phải tái lập (các lệnh trừng phạt) nữa. Sẽ có hòa bình khắp nơi”.

Còn theo ba nguồn tin của Reuters, không loại trừ khả năng Mỹ nới lỏng trừng phạt đối với Nga để tăng nguồn cung dầu lửa toàn cầu nhằm bình ổn giá. Biện pháp này có thể là dưới nhiều hình thức : đình chỉ trên diện rộng hoặc cho phép một số quốc gia mua dầu của Nga mà không phải đối mặt với các lệnh trừng phạt từ Washington.

Theo các nhà phân tích, biện pháp trên được đưa ra vào lúc Nhà Trắng có rất ít công cụ để kiềm chế giá dầu tăng cao nếu tàu chở dầu không được lưu thông trở lại qua eo biển Hormuz. Mọi nỗ lực hộ tống và bảo lãnh tài chính cho các tàu chở dầu đi qua eo biển này vẫn chưa mang lại kết quả đáng kể cho lưu lượng vận chuyển.

Tuy nhiên, nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với dầu lửa Nga sẽ tác động đáng kể đến nỗ lực làm cạn nguồn thu nhập của Matxcơva phục vụ cho chiến tranh ở Ukraina. Trong một cuộc họp báo sau đó, tổng thống Donald Trump cho biết đã có một cuộc điện đàm “rất tích cực” với đồng nhiệm Nga về chiến tranh Ukraina. Đây là cuộc điện đàm đầu tiên giữa hai lãnh đạo từ tháng 12/2025. Yuri Ushakov, cố vấn ngoại giao của tổng thống Nga, đánh giá cuộc điện đàm, theo sáng kiến của Washington, “diễn ra nghiêm túc, thẳng thắn và mang tính xây dựng”. Tuy nhiên, ông không tiết lộ nội dung cuộc thảo luận. Cũng vì xung đột ở Trung Đông, cuộc họp về chiến tranh Ukraina giữa Mỹ, Nga và Ukraina, dự kiến diễn ra trong tuần này, đã bị đình hoãn vô thời hạn.

Trước đó, ngày 09/03, trong cuộc họp với chính phủ về tình hình dầu lửa, tổng thống Nga tuyên bố “sẵn sàng hợp tác với châu Âu”, đồng thời yêu cầu “những dấu hiệu về sự hợp tác lâu dài và ổn định”. Còn nhóm G7 cho biết “sẵn sàng thực hiện mọi biện pháp cần thiết, bao gồm cả việc sử dụng dự trữ chiến lược để ổn định thị trường”, cho dù tình hình “vẫn chưa đến mức như vậy”, theo đánh giá của bộ trưởng Tài Chính Pháp, nước hiện nắm chủ tịch luân phiên của G7.

Các bộ trưởng Năng lượng nhóm G7 họp tại Paris hôm nay để bàn các biện pháp đối phó với giá dầu tăng vọt do cuộc chiến tại Trung Đông. Theo bộ trưởng Kinh Tế Pháp Roland Lescure, việc khẩn cấp đưa dầu từ các kho dự trữ ra thị trường để bình ổn giá, là một trong các ưu tiên.

Theo như ước tính của Bộ Chiến tranh Mỹ mới đây được chia sẻ với Quốc hội nước này rằng, nước Mỹ hiện dùng đến các loại bom rẻ tiền hơn, sau khi cuộc chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã tiêu tốn khoảng 5,6 tỷ USD đạn dược chỉ trong hai ngày đầu, khiến quân đội Mỹ đang nhanh chóng làm cạn kiệt khovũ khí công nghệ cao vốn đã hạn chế.

Con số 5,6 tỷ USD làm dấy lên lo ngại ngày càng lớn tại Quốc hội rằng, quân đội Mỹ đang nhanh chóng làm cạn kiệt khovũ khí công nghệ cao vốn đã hạn chế, The Washington Post đưa tin ngày 10/3.

Ba quan chức Mỹ cho biết, mức chi phí khổng lồ này phản ánh cường độ các đòn tấn công mở màn khi Washington sử dụng số lượng lớn vũ khí chính xác đắt tiền, bao gồm tên lửa hành trình Tomahawk và các loại tên lửa đánh chặn tiên tiến.

Quốc hội lo ngại kho vũ khí Mỹ bị bào mòn nhanh chóng

Ước tính 5,6 tỷ USD được gửi tới Quốc hội Mỹ hôm 9/3, trong bối cảnh ngày càng nhiều nghị sĩ cảnh báo chiến dịch quân sự do Tổng thống Donald Trump phát động có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Trump dự kiến sẽ sớm trình Quốc hội một gói ngân sách quốc phòng bổ sung trị giá hàng chục tỷ USD để duy trì chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, đề xuất này nhiều khả năng vấp phải sự phản đối từ các nghị sĩ đảng Dân chủ, những người trước đó đã tìm cách hạn chế việc mở rộng chiến tranh với Iran.

Phản hồi câu hỏi về tình trạng kho vũ khí, người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell khẳng định, quân đội Mỹ vẫn có đủ nguồn lực để thực hiện mọi nhiệm vụ theo quyết định của tổng thống. “Bộ Chiến tranh có mọi thứ cần thiết để thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào tại thời điểm và địa điểm do tổng thống lựa chọn”, ông nói.

Chuyển sang dùng bom rẻ hơn khi chiến dịch kéo dài

Theo các quan chức quốc phòng, chi phí khổng lồ chủ yếu phát sinh trước khi Mỹ chuyển sang sử dụng những loại bom rẻ hơn.

Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine cho biết, chiến dịch đang dần giảm phụ thuộc vào vũ khí chính xác tầm xa, thay vào đó sử dụng nhiều hơn bom dẫn đường bằng laser, vốn có giá chỉ dưới 100.000 USD mỗi quả.

Trước đó, các đòn tấn công mở màn sử dụng nhiều vũ khí có giá hàng triệu USD mỗi đơn vị, khiến tổng chi phí tăng vọt.

Theo Bộ Chỉ huy trung tâm của Mỹ, quân đội Mỹ và Israel đã đánh trúng hơn 5.000 mục tiêu tại Iran bằng hơn 2.000 đơn vị đạn dược kể từ khi chiến sự bắt đầu ngày 28/2.

Chuyên gia quốc phòng Mark Cancian thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược quốc tế nhận định, việc chuyển sang sử dụng bom rẻ hơn sẽ giúp giảm đáng kể chi phí mỗi đợt tấn công.

Điều chuyển vũ khí từ châu Á sang Trung Đông

Trong khi kho vũ khí bị tiêu hao nhanh chóng, quân đội Mỹ đang điều chuyển các hệ thống phòng thủ từ nhiều khu vực khác, bao gồm Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Theo hai quan chức Mỹ, Washington đã chuyển một phần hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) từ Hàn Quốc sang Trung Đông. Đồng thời, Mỹ cũng rút bớt tên lửa đánh chặn của hệ thống Patriot từ khu vực châu Á-Thái Bình Dương để tăng cường phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa đạn đạo của Iran.

Một quan chức cho biết, động thái này chủ yếu nhằm phòng ngừa khả năng Iran tăng mạnh cường độ phản công, dù số lượng các đòn tấn công trả đũa đã giảm sau hơn một tuần giao tranh.

Theo ông Cancian, việc tiêu hao nhiều tên lửa phòng thủ có thể tạo ra rủi ro chiến lược ở các khu vực khác. “Mỗi lần bạn bắn thêm THAAD hay Patriot, bạn lại chấp nhận thêm rủi ro ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và ở Ukraine”, ông nói.

Tổn thất quân sự và nguy cơ leo thang

Cuộc chiến cũng gây ra những tổn thất đáng kể cho quân đội Mỹ. Ba máy bay tiêm kích McDonnell Douglas F-15 của Mỹ đã bị bắn rơi trong một sự cố “bắn nhầm” liên quan đến lực lượng Kuwait. Ước tính, mỗi chiếc máy bay có giá khoảng 100 triệu USD.

Ngoài ra, bảy binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng kể từ khi chiến sự bùng nổ, trong đó sáu người tử vong sau một cuộc tấn công bằng UAV của Iran tại Kuwait và một người khác thiệt mạng tại Ảrập Xêút.

Các nhà phân tích cũng bất ngờ trước mức độ tinh vi của các đòn phản công từ Iran, bao gồm khả năng nhắm mục tiêu vào radar và hệ thống chỉ huy-kiểm soát của Mỹ và Israel.

Một số nguồn tin tình báo phương Tây cho rằng, Nga đang cung cấp thông tin tình báo cho Tehran nhằm cải thiện độ chính xác của các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ trong khu vực.

Trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng, chi phí quân sự khổng lồ và áp lực lên kho vũ khí của Mỹ đang trở thành một trong những vấn đề gây tranh cãi lớn tại Washington.

Iran chuẩn bị trường kỳ kháng chiến với Mỹ

Một quan chức cấp cao Iran cho biết nước này đã chuẩn bị cho khả năng đối đầu lâu dài với Mỹ, đồng thời cho rằng các nỗ lực ngoại giao gần như đã không còn khả thi khi cuộc xung đột ở Trung Đông bước sang ngày thứ 10, CNN đưa tin ngày 9/3.

Trong cuộc phỏng vấn độc quyền tại Tehran, ông Kamal Kharazi, cố vấn chính sách đối ngoại của Văn phòng Lãnh tụ tối cao Iran, cho biết giới lãnh đạo Iran đã chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài với Mỹ. Theo ông, chỉ khi áp lực kinh tế từ cuộc chiến lan rộng ra toàn cầu thì Washington mới buộc phải chấm dứt chiến dịch quân sự.

Ông Kharazi cho rằng Tehran hiện không còn tin tưởng vào các cuộc đàm phán với Washington. “Tôi không còn thấy cơ hội cho ngoại giao. Ông Donald Trump đã khiến các bên mất lòng tin khi nhiều lần không giữ cam kết. Chúng tôi từng chứng kiến điều đó trong hai vòng đàm phán trước đây, khi các cuộc thương lượng đang diễn ra thì họ lại tấn công”, ông nói.

Theo ông, chỉ khi tác động kinh tế của cuộc chiến trở nên đủ lớn thì các quốc gia khác mới buộc phải can thiệp. “Áp lực kinh tế cần gia tăng đến mức các nước khác phải đứng ra đảm bảo rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran sẽ chấm dứt”, ông nói, hàm ý rằng các quốc gia Ảrập vùng Vịnh nên gây sức ép đối với Washington nhằm thúc đẩy chấm dứt xung đột.

Trong khi đó, ông Ross Harrison, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông có trụ sở tại Mỹ, nhận định Tehran dường như đang chấp nhận chiến lược kéo dài chiến sự. Theo ông, chính quyền Iran muốn khiến các đối thủ phải chịu tổn thất lớn nhất có thể.

Trao đổi với Al Jazeera, ông Harrison cho rằng, nếu Iran sớm kết thúc chiến tranh, Mỹ và Israel có thể xem đó là dấu hiệu yếu thế. “Nếu Tehran dừng lại quá sớm, Washington và Tel Aviv có thể coi đó là điểm yếu và tiếp tục gia tăng sức ép trong tương lai”, ông nhận định.

Theo như bất chấp cú sốc từ cuộc không kích của Mỹ–Israel và việc mất đi một số nhân vật chủ chốt, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vẫn kiểm soát tình hình, chủ động trên chiến trường, triển khai kế hoạch dự phòng đã chuẩn bị trước và quyết định chiến lược cũng như mục tiêu trong cuộc chiến, nhưng không phải bằng sức mạnh quân sự trực tiếp mà bằng cách biến cuộc chiến thành phép thử về sức chịu đựng, khiến Iran dường như đang đánh cược rằng họ có thể trụ lâu hơn Mỹ và Israel.

Những diễn biến từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tấn công cho thấy chiến lược của Iran rất rõ ràng: tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa, cắt đứt các tuyến năng lượng quan trọng và gây chấn động mạnh cho thị trường toàn cầu nhằm ép Washington phải là bên chùn bước trước.

Bất chấp cú sốc từ cuộc không kích của Mỹ–Israel và việc mất đi một số nhân vật chủ chốt, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vẫn kiểm soát tình hình, chủ động trên chiến trường, triển khai kế hoạch dự phòng đã chuẩn bị trước và quyết định chiến lược cũng như mục tiêu trong cuộc chiến.

IRGC cũng đóng vai trò quyết định trong việc đưa ông Mojtaba Khamenei lên làm lãnh tụ tối cao, sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong đợt tấn công mở màn của Mỹ–Israel.

“Đối với họ, đây là một cuộc chiến sinh tử. Đây là chiến tranh toàn diện. Họ tin rằng sự tồn tại của mình đang bị đe dọa. Họ sẵn sàng kéo sập ngôi đền lên đầu tất cả mọi người”, ông Fawaz Gerges, nhà nghiên cứu tại Trường Kinh tế London, đánh giá.

Ông Alex Vatanka, chuyên gia về chính trị Iran và là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông, nhận xét: “Họ giống như một con thú đang chảy máu, bị thương, nhưng vì thế lại nguy hiểm hơn bao giờ hết”.

Từ tư duy chiến tranh toàn diện, Iran triển khai chiến dịch tấn công trên khắp vùng Vịnh, nhắm vào các trung tâm năng lượng từ Qatar đến Ả-rập Xê-út nhằm tối đa hóa sự gián đoạn kinh tế. Đây là một nỗ lực có tính toán nhằm gây tổn thất lớn cho các nước láng giềng, châu Âu và Mỹ, đồng thời thử thách ý chí chính trị của Washington.

Ngày 9/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các nghị sĩ đảng Cộng hòa rằng cuộc chiến sẽ tiếp tục cho đến khi Iran “bị đánh bại hoàn toàn và dứt khoát”, nhưng ông dự đoán nó sẽ sớm kết thúc.

Ông cho biết sau khi Mỹ hoàn tất chiến dịch quân sự chống Iran, Tehran sẽ không còn vũ khí chống lại Mỹ, Israel và các đồng minh của Mỹ trong một thời gian dài.

Một số nguồn tin nội bộ Iran cho biết, sự leo thang này đã được dự liệu từ lâu, trước khi Mỹ và Israel bắt đầu cuộc chiến. Các nhà hoạch định chiến lược Iran xác định rằng việc đối đầu với Washington và Israel là điều không thể tránh khỏi và đã chuẩn bị một chiến lược nhiều tầng lớp, được phối hợp trong toàn bộ mạng lưới quân sự rộng lớn của IRGC và các lực lượng ủy nhiệm.

Giờ đây, khi gần như không còn gì để mất, Iran đang thực thi kế hoạch đó và biến xung đột thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài nhằm làm kiệt quệ đối thủ về chính trị và kinh tế.

Theo các nguồn tin, việc chọn ông Mojtaba làm lãnh tụ tối cao cho thấy vai trò thống trị của IRGC. Họ nói rằng cán cân quyền lực đã thay đổi. Lãnh tụ tối cao vẫn giữ danh hiệu, nhưng tương lai của Cộng hòa Hồi giáo và quyền lực của giới giáo sĩ giờ phụ thuộc vào việc liệu IRGC có thể vượt qua cơn bão do chiến dịch Mỹ - Israel gây ra hay không.

Cuộc chiến kéo dài bao lâu?

Theo ông Mohannad Hage Ali - nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Carnegie Trung Đông, một ẩn số quan trọng của cuộc chiến là IRGC có thể duy trì chiến dịch tên lửa - xương sống trong chiến lược của họ - trong bao lâu.

Giới chức Mỹ khẳng định phần lớn kho vũ khí của Iran đã bị phá hủy, nhưng các nguồn tin khu vực nói rằng Tehran có thể vẫn còn hơn một nửa số vũ khí trước chiến tranh. Nếu ước tính này đúng, Iran có thể tiếp tục phóng tên lửa trong vài tuần nữa - khoảng thời gian rất quan trọng đối với Washington khi áp lực kinh tế gia tăng ở trong và ngoài nước.

Ảnh hưởng của IRGC cũng vượt xa chiến trường khi họ định hình lại đời sống hằng ngày. Một quan sát viên Iran cho biết, hàng hóa từng nằm ở cảng nhiều tuần giờ được thông quan ngay lập tức, còn giấy tờ sẽ xử lý sau.

Các quan chức mô tả đó là sự chuẩn bị cho nền kinh tế thời chiến, nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng vẫn vận hành dưới áp lực, đồng thời củng cố quyền kiểm soát của IRGC đối với nhà nước và thể hiện sự liên tục trong quản trị.

Ổn định nội bộ cũng là yếu tố then chốt. Cho đến nay, theo các quan sát viên và nguồn tin trong Iran, không có dấu hiệu biểu tình, đào ngũ trong giới tinh hoa hay chia rẽ trong bộ máy cầm quyền.

Một nguồn tin tại Tehran mô tả thành phố đang bị ném bom nhưng vẫn hoạt động. “Cửa kính rung lên ngày đêm nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn. Các cửa hàng và ngân hàng vẫn mở cửa, nguồn cung vẫn có và phần lớn cư dân chưa rời khỏi thủ đô”, nguồn tin cho biết.

Chiến dịch tấn công vào Iran có thể đang tạo ra hiệu ứng ngược với điều Washington và Israel mong muốn. Dù một bộ phận người dân Iran từ lâu bất mãn với chính phủ, nhưng làn sóng đoàn kết dân tộc đang hình thành khi quốc gia của họ bị tấn công.

“Người dân không sẵn sàng để Iran tan rã. Tôi không biết chế độ có tồn tại lâu dài hay không. Nhưng trong vài tuần tới, nó sẽ không sụp đổ”, nguồn tin nói với Reuters.

Ai sẽ chùn bước trước?

Đối với giới phân tích chiến lược của cả hai phía, cuộc chiến ngày càng được định hình bởi phép thử về sức bền: liệu Iran có thể tiếp tục bắn tên lửa hay không, và Mỹ - Israel có thể chịu được tổn thất kinh tế, quân sự và chính trị trong bao lâu.

“Câu hỏi lớn là ai sẽ chùn bước trước trong cuộc chiến toàn diện này - ông Trump hay các lãnh đạo Iran?” ông Gerges nói.

Bằng cách đẩy gánh nặng giá năng lượng sang các nền kinh tế phương Tây, Tehran hy vọng áp lực sẽ buộc Mỹ phải rút lui.

Những dấu hiệu ban đầu cho thấy tác động đã bắt đầu xuất hiện. Giá dầu đang tăng vọt, chi phí khí đốt tăng cao và sự bất ổn chính trị gia tăng tại Washington khi hậu quả kinh tế mâu thuẫn với mục tiêu của đảng Cộng hoà trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Dưới áp lực đó, ông Gerges cho rằng Tổng thống Trump cuối cùng có thể tìm cách rút lui bằng cách tuyên bố chiến thắng, với lý do là đã loại bỏ lãnh tụ tối cao của Iran, phá hủy năng lực hạt nhân và tên lửa của nước này cũng như các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.

Đối với Tehran, chỉ cần tồn tại đã là đủ.

Kể cả khi phần lớn hạ tầng chiến lược của họ đã bị phá hủy, lãnh đạo Iran vẫn có thể tuyên bố chiến thắng vì đã sống sót trước một trong những liên minh quân sự mạnh nhất trong lịch sử.

Theo như có một người bố mới đây bị cáo buộc ra tay sát hại chính ba cô con gái nhỏ ruột của mình, khiến nghi phạm này hiện đã bị cảnh sát bắt giữ trong vụ án mạng gây chấn động dư luận vừa xảy ra tại huyện Kamareddy, bang Telangana, Ấn Độ, khi một người bố này cùng vợ đến cơ quan chức năng trình báo về việc ba con gái, lần lượt 8 tuổi, 6 tuổi và 5 tuổi, đột ngột mất tích.

Theo thông tin từ cơ quan cảnh sát vào ngày 8/3, nghi phạm vốn là một tài xế xe ba bánh, hiện đã bị bắt giữ để phục vụ công tác điều tra.

Sự việc bắt đầu vào ngày 6/3, khi người đàn ông này cùng vợ đến cơ quan chức năng trình báo về việc ba con gái, lần lượt 8 tuổi, 6 tuổi và 5 tuổi, đột ngột mất tích.

Ngay sau khi tiếp nhận đơn trình báo, cảnh sát đã nhanh chóng lập hồ sơ vụ án và triển khai chiến dịch tìm kiếm trên diện rộng.

Các điều tra viên tích cực thẩm vấn người dân địa phương, đồng thời lan tỏa hình ảnh của các cháu bé qua các nền tảng tin nhắn nhằm huy động sự hỗ trợ từ cộng đồng.

Tuy nhiên, trong quá trình phá án, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều điểm bất thường và mâu thuẫn trong lời khai của người cha về thời điểm cuối cùng nhìn thấy các con.

Những câu trả lời thiếu nhất quán và có dấu hiệu đánh lạc hướng điều tra của đối tượng đã khiến cảnh sát đặt nghi vấn cao độ. Qua quá trình theo dõi chặt chẽ hành tung và thực hiện thẩm vấn chuyên sâu, nghi phạm cuối cùng đã phải cúi đầu nhận tội.
Tại cơ quan điều tra, đối tượng khai nhận đã đưa ba con gái đến một hồ nước trong thị trấn vào sáng ngày 6/3 rồi nhẫn tâm đẩy các cháu xuống nước.

Về động cơ gây án, cảnh sát tiết lộ nghi phạm là người sa đà vào nhiều tệ nạn xã hội và đang đối mặt với tình cảnh kiệt quệ về kinh tế. Áp lực từ những khó khăn tài chính cùng tâm lý coi việc nuôi dạy ba con gái là gánh nặng đã dẫn đến hành vi tàn ác trên.

Hiện nghi phạm đã bị khởi tố tội giết người và đang bị tạm giam để cơ quan chức năng tiếp tục củng cố hồ sơ vụ án.

Theo như Israel vẫn còn giữ im lặng, làm gia tăng các suy đoán trên truyền thông quốc tế, sau khi truyền thông Iran đang lan truyền thông tin cho rằng, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có thể đã thiệt mạng hoặc bị thương nặng trong các cuộc tấn công trả đũa gần đây của chính quyền Tehran.

Thông tin gây chú ý xuất phát từ hãng tin Tasnim News Agency của Iran và được hãng tin Yenisafak của Thổ Nhĩ Kỳ dẫn lại. Tasnim đưa ra tuyên bố chưa được xác nhận rằng ông Netanyahu có thể đã thiệt mạng hoặc bị thương nặng sau các đợt tấn công trả đũa của Iran trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang.

Theo báo cáo của Tasnim, việc ông Netanyahu đột ngột “biến mất” khỏi công chúng trong gần 4 ngày - điều hiếm khi xảy ra đối với một nhà lãnh đạo thường xuyên xuất hiện với các thông điệp bằng video hằng ngày - được xem là dấu hiệu cho thấy có thể đã xảy ra một sự cố nghiêm trọng.

Những dấu hiệu bất thường

Các nguồn tin được truyền thông Iran dẫn lại cho biết, mọi tuyên bố được cho là của Thủ tướng Israel trong những ngày qua chỉ xuất hiện dưới dạng văn bản, không có video hay hình ảnh xác nhận.

Ngoài ra, khu vực xung quanh nơi ở của ông Netanyahu được cho là đã tăng cường an ninh ở mức đặc biệt, nhưng phía Israel chưa đưa ra bất kỳ giải thích chính thức nào.

Báo cáo của Tasnim còn đưa ra cáo buộc rằng Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir và anh trai của Thủ tướng, Iddo Netanyahu, cũng có thể đã thiệt mạng. Tuy nhiên, những thông tin này hiện hoàn toàn chưa được xác nhận độc lập.

Chuyến thăm của phái đoàn Mỹ bị hủy

Sự bí ẩn càng gia tăng khi 2 Đặc phái viên của Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner bất ngờ hủy chuyến thăm Israel dự kiến diễn ra vào thứ Ba.

Chuyến đi ban đầu được lên kế hoạch nhằm tiến hành các cuộc trao đổi cấp cao liên quan đến cuộc chiến đang diễn ra với Iran.

Theo một số báo cáo, cuộc xung đột này đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng, trong đó có Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei.

Truyền thông Israel đưa tin về việc hủy chuyến thăm nhưng không nêu rõ lý do, trong khi cả Washington và Tel Aviv đều chưa bình luận.

Một số nguồn tin cho rằng có thể tồn tại bất đồng giữa Mỹ và Israel về phạm vi các chiến dịch quân sự nhằm vào cơ sở dầu mỏ của Iran.

Sự im lặng làm dấy lên suy đoán

Điểm đáng chú ý nhất là không có bất kỳ phản bác chính thức nào từ chính phủ Israel hoặc văn phòng của Thủ tướng Netanyahu đối với các tuyên bố từ phía Iran.

Sự im lặng này, kết hợp với việc hủy chuyến thăm của phái đoàn Mỹ và các biện pháp an ninh bất thường, đã khiến những đồn đoán lan rộng trên truyền thông quốc tế, hãng tin Yenisafak đưa tin.

Cuộc xung đột bắt đầu từ ngày 28/2 sau các cuộc không kích chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Kể từ đó, chiến sự đã lan rộng khi lực lượng Hezbollah tham gia giao tranh tại biên giới phía bắc Israel, đồng thời căng thẳng liên quan tới lực lượng Houthi movement tại Yemen cũng gia tăng.

Theo các ước tính mới nhất, tổng số người thiệt mạng trong các cuộc giao tranh đã vượt 2.000 người, trong khi hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa do chiến sự lan rộng khắp khu vực Trung Đông.

Theo như có các cuộc tấn công của Mỹ-Israel nhắm vào Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, dẫn đến cái chết của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei. Không rõ khi nào hành động quân sự ở Iran sẽ kết thúc. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các hoạt động có thể kéo dài từ bốn đến năm tuần, nhưng ông đã chuẩn bị "lâu hơn thế".

Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng cuộc chiến với Iran có thể sắp kết thúc, nói với CBS News rằng các lực lượng Mỹ và Israel đã phá hủy hiệu quả khả năng quân sự của Iran và cảnh báo Tehran về bất kỳ hành động nào khác.

"Tôi nghĩ cuộc chiến đã rất hoàn tất, khá nhiều", ông Trump nói với nhà báo Weijia Jiang. Ông Trump nói thêm rằng Iran "không có hải quân, không có thông tin liên lạc" và "không có lực lượng không quân", và rằng MỸ "rất xa" so với ước tính ban đầu của ông rằng cuộc chiến có thể kéo dài từ 4 đến 5 tuần.

Khi được hỏi về Lãnh tụ tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei, ông Trump nói rằng ông "không có thông điệp nào cho ông, không có bất kỳ thông điệp nào", nhưng nói thêm rằng ông có ai đó trong tâm trí để thay thế Khamenei, nhưng không giải thích chi tiết.

Ông Trump cũng nói rằng các tàu hiện đang di chuyển qua eo biển Hormuz nhưng ông đang "nghĩ đến việc tiếp quản nó". Ông cảnh báo Iran rằng họ đã cạn kiệt các lựa chọn quân sự của mình, nói rằng, "Tốt hơn hết họ không nên thử bất cứ điều gì dễ thương, nếu không đó sẽ là sự kết thúc của đất nước đó".

Tại sao Mỹ đang tiến hành chiến tranh với Iran?

Các cuộc tấn công của Mỹ-Israel nhắm vào Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, dẫn đến cái chết của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei.

Trong một bài phát biểu thông báo về vụ tấn công, ông Trump nói: "Mục tiêu của chúng tôi là bảo vệ người dân Mỹ bằng cách loại bỏ các mối đe dọa sắp xảy ra từ chế độ Iran... các hoạt động đe dọa của nó gây nguy hiểm trực tiếp cho Mỹ, quân đội của chúng ta, các căn cứ của chúng ta ở nước ngoài và các đồng minh của chúng ta trên toàn thế giới.

"Chính sách của Mỹ, đặc biệt là chính quyền của tôi, luôn là Iran không bao giờ có thể có vũ khí hạt nhân. Tôi sẽ nói lại một lần nữa, họ không bao giờ có thể có vũ khí hạt nhân. Đó là lý do tại sao, trong Chiến dịch Búa nửa đêm vào tháng Sáu năm ngoái, chúng tôi đã xóa sổ chương trình hạt nhân của chế độ tại Fordow, Natanz và Isfahan".

Cuộc chiến ở Iran sắp kết thúc?

Không rõ khi nào hành động quân sự ở Iran sẽ kết thúc. Trước đó, ông Trump cho biết các hoạt động có thể kéo dài từ bốn đến năm tuần, nhưng ông đã chuẩn bị "lâu hơn thế".

Phóng viên Jonathan Tamari của hãng tin Bloomberg nói trên X rằng, ông Trump nói với các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện, "đó sẽ là một chuyến du ngoạn ngắn hạn", đề cập đến Iran.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói rằng hành động quân sự ở Iran có thể kéo dài 8 tuần.

Chiến tranh Iran đang tác động đến giá dầu như thế nào

Giá dầu tăng vọt vào ngày 9/3 sau khi Ayatollah Mojtaba Khamenei được chọn để kế nhiệm người cha quá cố của mình làm lãnh đạo tối cao của Iran. Cuộc chiến đã cắt đứt nguồn cung cấp dầu và khí đốt lớn cho thị trường thế giới.

Dầu thô Brent, tiêu chuẩn quốc tế, đã tăng lên gần 120 USD/thùng vào thứ Hai, cao hơn khoảng 65% so với khi chiến tranh bắt đầu, trước khi quay trở lại dưới 100 USD/thùng.

Các cuộc tấn công của Iran ở eo biển Hormuz đã ngăn chặn các tàu chở dầu sử dụng tuyến đường vận chuyển mà một phần năm lượng dầu của thế giới được vận chuyển qua. Máy bay không người lái và tên lửa của Iran cũng đã nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dầu khí và khí đốt.

Tỷ lệ ủng hộ ôngTrump là bao nhiêu?

Một cuộc thăm dò của NBC News được công bố ngày 8/3 cho thấy tỷ lệ ủng hộ công việc của Trump là 44%. Cuộc thăm dò cũng cho thấy 54% cử tri hoàn toàn không tán thành công việc mà Trump đang làm với tư cách là tổng thống. 41% cử tri tán thành cách ông Trump xử lý cuộc xung đột với Iran, trong khi 54% không tán thành.

Cuộc thăm dò được thực hiện từ ngày 27 tháng 2 đến ngày 3 tháng 3 và khảo sát 1.000 cử tri đã đăng ký trên toàn quốc. Biên độ sai số là cộng hoặc trừ 3,1 điểm phần trăm.

Theo như chỉ một giờ sau, chuyến bay MH370 của Hãng hàng không Malaysia Airlines biến mất khỏi màn hình kiểm soát không lưu. Các chiến dịch tìm kiếm máy báy MH370 đã được thúc đẩy suốt một thập kỷ qua, là đêm 8/3 cách đây tròn 12 năm, chiếc Boeing 777 của Malaysia Airlines mang số hiệu MH370 cất cánh từ Kuala Lumpur - Malaysia đi Bắc Kinh - Trung Quốc sau 12 năm mất tích bí ẩn.

Cuộc tìm kiếm mới nhất về chuyến bay MH370 của Hãng hàng không Malaysia Airlines đã kết thúc vào tháng 1/2026 và vẫn không thu được kết quả đáng chú ý. Vị trí của máy bay vẫn là ẩn số.

Theo thông cáo ngày 8/3 của Cục Điều tra tai nạn hàng không thuộc Bộ Giao thông Malaysia, Chính phủ Malaysia đã chính thức ký thỏa thuận với công ty Ocean Infinity vào ngày 25/3/2025 để tiến hành một chiến dịch tìm kiếm MH370 trên khu vực mới rộng 15.000 km2 tại phía nam Ấn Độ Dương.

Hoạt động tìm kiếm MH370 được tiến hành theo nguyên tắc “không tìm thấy, không tính phí” trong hai giai đoạn. Giai đoạn đầu từ 25-28/3/2025, giai đoạn 2 từ 31/12/2025 - 23/1/2026.

Công ty công nghệ biển Ocean Infinity đã khảo sát khoảng hơn 7.000 km2 đáy biển trong hai giai đoạn. Quá trình này kéo dài 28 ngày nhưng chưa mang lại bất kỳ phát hiện xác nhận nào về vị trí của chiếc máy bay, theo Guardian.

"Tính đến thời điểm này, các hoạt động tìm kiếm đã thực hiện vẫn chưa mang lại bất kỳ phát hiện nào xác nhận vị trí của xác máy bay", Cục Điều tra tai nạn hàng không Malaysia cho biết.

Tổ chức Voice370 - đại diện cho một số gia đình hành khách trên chuyến bay mất tích - cho rằng khả năng Ocean Infinity tiếp tục tìm kiếm trước khi hợp đồng hiện tại hết hạn vào tháng 6 tới là khá thấp, do điều kiện biển bất lợi.

Nhóm này kêu gọi Chính phủ Malaysia nhanh chóng gia hạn hợp đồng với công ty nói trên, đồng thời xem xét mở rộng cơ chế "không tìm thấy, không thu phí" cho các công ty thăm dò biển sâu khác có năng lực.

Đêm 8/3 cách đây tròn 12 năm, chiếc Boeing 777 của Malaysia Airlines mang số hiệu MH370 cất cánh từ Kuala Lumpur, chở theo 227 hành khách và 12 thành viên phi hành đoàn hành trình tới Bắc Kinh, Trung Quốc. Tuy nhiên, chỉ một giờ sau, máy bay biến mất khỏi màn hình kiểm soát không lưu.

Trong nhiều ngày kế tiếp, hàng chục máy bay và tàu thuyền của nhiều quốc gia đã rà soát một khu vực biển rộng hàng trăm km để tìm kiếm MH370.

Dữ liệu radar và các tín hiệu vệ tinh cho thấy MH370 đã rời khỏi không phận Biển Đông, quay đầu gấp, bay qua bán đảo Malaysia, rồi tiếp tục hướng về Ấn Độ Dương. Có thời điểm máy bay dường như bay vòng trên biển khoảng 20 phút trước khi tiếp tục hành trình thêm nhiều giờ rồi mất hẳn tín hiệu.

Cho đến nay, dù nhiều chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn đã được triển khai, tung tích chiếc máy bay vẫn chưa được xác định, trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất và gây chấn động nhất trong lịch sử hàng không thế giới.