Các nhà khoa học vừa tạo nên một bước đột phá trong lĩnh vực vật liệu thông minh khi phát triển thành công loại sợi truyền động (actuator fiber) siêu mảnh. Với kích thước chỉ bằng một sợi tóc, phát kiến này được kỳ vọng sẽ mở ra kỷ nguyên mới cho các loại robot mềm an toàn hơn và những thiết bị đeo thông minh ôm sát cơ thể, tối ưu hóa khả năng tương tác giữa người và máy.

Công trình này là thành quả hợp tác giữa các nhà nghiên cứu từ Đại học Tohoku (Nhật Bản) và các chuyên gia quốc tế tại Pháp. Loại "len mềm" siêu mịn này không chỉ đơn thuần là một loại sợi dệt; chúng có khả năng tự uốn cong, co giãn và thực hiện các chuyển động ba chiều (3D) phức tạp ngay khi có kích thích từ dòng điện.

Sự giao thoa giữa kỹ thuật dệt sợi và vật liệu điện hoạt

Tiến sĩ Yuanyuan Guo, thành viên nhóm nghiên cứu, chia sẻ: “Bằng cách kết hợp kỹ thuật sản xuất sợi tiên tiến với các vật liệu điện hoạt mềm, chúng tôi đã tạo ra một trong những bộ truyền động chạy bằng điện mỏng và mềm nhất từng được ghi nhận. Nhờ đặc tính dẻo dai như một sợi chỉ thông thường, nó có thể dễ dàng tích hợp vào các loại vải dệt hoặc các cấu trúc cơ khí linh hoạt.”

Về cơ bản, bộ truyền động mềm là loại vật liệu có khả năng chuyển đổi trực tiếp điện năng thành chuyển động cơ học. Đây là "linh hồn" của các công nghệ tương lai như robot mềm, thiết bị hỗ trợ y tế và hệ thống trợ lực đeo trên người. Trước đây, các bộ truyền động truyền thống thường phụ thuộc vào kim loại, điển hình là hợp kim nhớ hình.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng vật liệu kim loại thường có độ cứng lớn, khả năng vận động hạn chế và đòi hỏi phương pháp kích hoạt phức tạp như cần nhiệt độ cao hoặc từ trường mạnh.

Để giải quyết bài toán này, nhóm đã cải tiến kỹ thuật “kéo sợi nhiệt” – vốn là công nghệ cốt lõi trong sản xuất sợi quang học. Thông qua quy trình kéo sợi được tối ưu hóa, họ đã chế tạo thành công sợi truyền động đạt độ mảnh tương đương tóc người nhưng vẫn giữ nguyên độ mềm mại và tính linh hoạt tự nhiên.

Đột phá từ vật liệu Polyurethane nhiệt dẻo

"Trái tim" của công nghệ này chính là nhựa Polyurethane nhiệt dẻo (TPU) – một loại vật liệu siêu đàn hồi đóng vai trò như chất đàn hồi điện môi (dielectric elastomer). Đặc tính của nó là tự biến dạng khi tiếp xúc với điện trường. Bằng cách thiết lập các điều kiện xử lý tương thích với quy trình kéo sợi nhiệt, nhóm đã tạo ra những sợi fiber phản ứng nhạy bén với điện áp, tạo ra các chuyển động gợn sóng nhịp nhàng trong không gian ba chiều.

Điểm vượt trội của loại sợi này nằm ở khả năng ứng dụng thực tiễn cực cao nhờ hình dáng sợi chỉ. Khác với các bộ truyền động dạng tấm phẳng hay khối cồng kềnh, sợi fiber mới có thể quấn thành lò xo xoắn, đan thành vải hoặc dệt trực tiếp vào các cấu trúc 3D phức tạp. Điều này cho phép tạo ra những chuyển động mềm mại mà các hệ thống cơ khí truyền thống không thể thực hiện được, đồng thời mang lại cảm giác êm ái như cao su, hoàn toàn an toàn khi tiếp xúc trực tiếp với làn da con người.

Giải quyết bài toán độ cứng trong robot học

Trong bài báo công bố trên tạp chí khoa học danh tiếng ACS Omega , nhóm nghiên cứu thừa nhận các sợi truyền động trước đây thường bị giới hạn bởi độ cứng quá cao và cấu trúc kích hoạt rườm rà do sử dụng vật liệu cứng hoặc hệ thống điều khiển từ tính phức tạp.

Nghiên cứu nhấn mạnh: “Để vượt qua rào cản của các hệ thống sợi kéo nhiệt hiện nay, chúng tôi giới thiệu loại sợi truyền động mềm hoàn toàn bằng polymer dựa trên chất đàn hồi điện môi. Polyurethane (PU) nhiệt dẻo được chọn làm vật liệu nền nhờ sự tương thích tuyệt vời với quy trình kéo sợi nhiệt và phản ứng điện hoạt nhạy bén.”

Kết quả đo lường cho thấy các sợi truyền động đàn hồi điện môi (DEA) này sở hữu độ mềm tự nhiên với mô-đun Young tổng thể đạt mức 37 MPa. Thông số này cho phép chúng thực hiện các chế độ vận động đa dạng từ uốn, nén đến xoáy 3D dưới sự điều khiển của dòng điện. Theo báo cáo, độ biến dạng nén ước tính đạt 1,59% ở tần số 1 Hz và điện trường 2,4 MV/m – một con số ấn tượng và nhất quán với các tiêu chuẩn khắt khe trong giới khoa học vật liệu.

Chính quyền Bahrain vừa xác nhận một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái từ phía Iran đã gây ra những thiệt hại về vật chất cho một nhà máy khử mặn tại quốc gia này. Đây là lần đầu tiên một quốc gia vùng Vịnh báo cáo về việc cơ sở hạ tầng thiết yếu này bị nhắm mục tiêu trong suốt 10 ngày xung đột căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel.

Dù Tehran hiện vẫn chưa đưa ra bình luận về vụ tấn công tại Bahrain, nhưng chuỗi sự kiện đã dấy lên những lo ngại sâu sắc về sự mong manh của các quốc gia vùng Vịnh – những nền kinh tế vốn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các nhà máy khử mặn để duy trì nguồn cung nước.

Câu hỏi đặt ra là: Các nhà máy khử mặn quan trọng đến mức nào đối với khu vực vùng Vịnh?

Nhà máy khử mặn là gì?

Về cơ bản, một nhà máy khử mặn có chức năng chuyển đổi nước biển thành nước ngọt phù hợp cho mục đích ăn uống, cũng như phục vụ tưới tiêu và sản xuất công nghiệp.

Quá trình khử mặn bao gồm việc loại bỏ muối, tảo và các chất ô nhiễm khác khỏi nước biển thông qua quy trình nhiệt hoặc các công nghệ dựa trên màng lọc.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các hệ thống khử mặn nhiệt sẽ "đun nóng nước để nó bay hơi thành hơi nước, để lại các tạp chất, sau đó ngưng tụ lại thành chất lỏng để con người sử dụng".

Trong khi đó, phương pháp khử mặn bằng màng lọc bao gồm "một nhóm các công nghệ sử dụng vật liệu bán thấm để cho nước đi qua nhưng giữ lại các chất rắn hòa tan như muối". Trong đó, Thẩm thấu ngược (Reverse Osmosis - RO) là công nghệ màng lọc phổ biến nhất. Hầu hết các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đều ưu tiên sử dụng RO vì tính hiệu quả về mặt năng lượng.

Tại sao khử mặn lại là "mạch máu" của vùng Vịnh?

Nước là nguồn tài nguyên khan hiếm tại vùng Vịnh do khí hậu khô hạn và lượng mưa thất thường. Các quốc gia trong khu vực này có nguồn nước ngọt tự nhiên cực kỳ hạn chế. Theo báo cáo năm 2020 của Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh, nước ngầm kết hợp với nước khử mặn chiếm khoảng 90% tài nguyên nước chính của khu vực.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu khiến chất lượng nước ngầm suy giảm, các quốc gia vùng Vịnh đã phải dựa dẫm nặng nề vào việc khử mặn nước biển – một quy trình tiêu tốn rất nhiều năng lượng – để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.

Hiện có hơn 400 nhà máy khử mặn dọc theo bờ biển Vịnh Ả Rập, trải dài từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đến Kuwait, cung cấp nước cho một trong những khu vực khan hiếm nước nhất thế giới.

Tỷ trọng nước khử mặn trong tiêu dùng tại các quốc gia:

Kuwait: 90%
Oman: 86%
Ả Rập Xê Út: 70% (Quốc gia sản xuất nước khử mặn lớn nhất thế giới)
UAE: 42%

Theo một nghiên cứu năm 2023 của Trung tâm Ả Rập Washington DC, các quốc gia thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) chiếm khoảng 60% công suất khử mặn toàn cầu, đóng góp gần 40% tổng lượng nước khử mặn trên toàn thế giới.

Ông Naser Alsayed, một nhà nghiên cứu môi trường chuyên về các quốc gia vùng Vịnh, nhận định khử mặn đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế khu vực. Ông lưu ý rằng sau khi phát hiện ra dầu mỏ vào cuối những năm 1930, nguồn nước ngọt tự nhiên vốn ít ỏi đã không thể đáp ứng được nhu cầu từ sự bùng nổ dân số và các hoạt động kinh tế.

"Vì thế, các nhà máy khử mặn đã được đưa vào vận hành," ông Alsayed chia sẻ với Al Jazeera. Ông cũng nhấn mạnh rằng tầm quan trọng của nước khử mặn trong việc hỗ trợ sự phát triển của vùng Vịnh thường bị đánh giá thấp. "Do đó, việc nhắm mục tiêu hoặc làm gián đoạn các cơ sở này sẽ đẩy sự ổn định kinh tế và tăng trưởng của phần lớn khu vực vào rủi ro nghiêm trọng."

Ông nói thêm: "Thứ hai, khử mặn là nguồn nước ngọt chính của hầu hết các quốc gia GCC, đặc biệt là những nước nhỏ và cực kỳ khan hiếm nước như Bahrain, Kuwait và Qatar. Vì nguồn nước này chủ yếu dùng cho sinh hoạt của con người, nên nó mang tính nhân đạo sâu sắc và thiết yếu để duy trì cuộc sống hàng ngày. Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với các cơ sở này đều gây ra tác động đặc biệt lớn đối với người dân."

Mặc dù Iran cũng vận hành các nhà máy khử mặn tại các khu vực ven biển như đảo Qeshm, nhưng quốc gia này sở hữu nhiều hệ thống sông ngòi và đập nước nên không bị phụ thuộc quá mức vào khử mặn như các láng giềng vùng Vịnh.

Hệ quả khi các nhà máy bị tấn công

Sự phụ thuộc quá lớn vào công nghệ khử mặn đã trở thành "gót chân Achilles" của vùng Vịnh trong thời chiến.

Lịch sử đã chứng minh điều này: Trong cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh (1990-1991), lực lượng Iraq đã cố tình phá hủy phần lớn công suất khử mặn của Kuwait, gây ra tình trạng thiếu hụt nước trầm trọng.

Tiến sĩ Raha Hakimdavar, chuyên gia thủy văn học tại Đại học Georgetown ở Qatar và Earth Commons, nhận định với Al Jazeera rằng về lâu dài, việc tấn công các nhà máy này còn ảnh hưởng đến sản xuất lương thực nội địa – vốn chủ yếu sử dụng nước ngầm.

"Áp lực từ các nhu cầu thiết yếu cạnh tranh nhau có thể khiến nguồn nước bị chuyển hướng khỏi sản xuất trong nước. Điều này đặc biệt thách thức vì khu vực này vốn đã phụ thuộc cao vào nhập khẩu thực phẩm và đang đối mặt với những rủi ro an ninh lương thực tiềm tàng do những bất ổn tại eo biển Hormuz," bà Hakimdavar phân tích.

Một báo cáo năm 2010 của CIA cũng từng cảnh báo rằng: "Mặc dù mức độ phụ thuộc vào nước khử mặn có sự khác biệt giữa các quốc gia vùng Vịnh, nhưng việc gián đoạn các cơ sở khử mặn ở hầu hết các nước Ả Rập có thể để lại hậu quả nặng nề hơn cả việc mất đi bất kỳ ngành công nghiệp hay hàng hóa nào khác."

Tuy nhiên, theo ông Alsayed, mức độ tác động của một vụ tấn công sẽ tùy thuộc vào kịch bản cụ thể của từng địa phương:

Ả Rập Xê Út: Là quốc gia ít phụ thuộc vào khử mặn nhất và có không gian địa lý rộng lớn. Các cơ sở bên bờ Biển Đỏ giúp họ có khả năng chống chịu tốt hơn.
UAE: Có chiến lược an ninh nguồn nước đến năm 2036 với khả năng dự trữ nước trong 45 ngày, giúp họ có các phương án dự phòng khi xảy ra sự cố.
Qatar, Bahrain và Kuwait: Sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do diện tích nhỏ, phụ thuộc cao độ vào khử mặn và có các kho dự trữ chiến lược hạn chế.

"Tác động đáng kể nhất, theo quan điểm của tôi, là về mặt tâm lý," ông Alsayed nói. "Nước là yếu tố sống còn. Việc nhận diện rủi ro có thể gây ra tâm lý sợ hãi và hoảng loạn, đây là một thách thức lớn trong bối cảnh hiện nay khi chính quyền các nước đang nỗ lực duy trì sự bình ổn."

Làm thế nào để đảm bảo an ninh nguồn nước?

Trong bối cảnh các cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự và năng lượng vẫn tiếp diễn, ông Alsayed nhấn mạnh rằng các quốc gia GCC cần phải nhìn nhận an ninh nguồn nước như một vấn đề khu vực thay vì là mối quan tâm riêng lẻ của từng quốc gia.

Bà Hakimdavar cũng cho rằng trong ngắn hạn, không có giải pháp nào có thể thay thế hoàn toàn việc khử mặn tại GCC. Tuy nhiên, bà gợi ý các quốc gia có thể dựa vào các hồ chứa nước chiến lược có khả năng cung cấp cho các thành phố trong nhiều ngày hoặc lâu hơn. Tiếp tục đa dạng hóa hệ thống cung cấp nước và đầu tư vào các nhà máy khử mặn quy mô nhỏ, phân tán chạy bằng năng lượng tái tạo để giảm sự phụ thuộc vào một vài cơ sở tập trung quá lớn.

Cuốn hộ chiếu đắt nhất

Theo Timeout , Australia đã nâng lệ phí hộ chiếu phổ thông cho người trưởng thành lên 422 AUD, trở thành đất nước có lệ phí đăng ký hộ chiếu đắt nhất thế giới.

Hiện nay, hộ chiếu 10 năm cho người trưởng thành có giá 422 AUD, trong khi hộ chiếu 5 năm cho trẻ em hoặc người cao tuổi có giá khoảng 213 AUD. Ngoài ra, người nộp đơn có thể phải trả thêm phí cho các dịch vụ bổ sung như xử lý khẩn cấp (308 AUD) hoặc phụ phí nộp hồ sơ từ nước ngoài lên tới 189 AUD. Những khoản này khiến tổng chi phí làm hộ chiếu có thể tăng đáng kể trong một số trường hợp.

Phần đông khách nước ngoài chọn du lịch Australia vào mùa xuân.

Theo Passport Index 2026, hộ chiếu của Australia đứng thứ 8 trên thế giới về khả năng đi lại không cần visa.

Hộ chiếu Australia cho phép tiếp cận hơn 169 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điều đó giúp công dân nước này dễ dàng đi lại tại phần lớn 85% quốc gia trên thế giới, bao gồm khu vực châu Âu, châu Mỹ và nhiều quốc gia ở châu Á - Thái Bình Dương.

Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia giải thích việc tăng giá nhằm duy trì chất lượng và tính bảo mật cao của hộ chiếu. Mức phí cao sẽ bảo vệ công dân trước nguy cơ giả mạo danh tính và gian lận. Cơ chế điều chỉnh phí theo chỉ số giá tiêu dùng hàng năm đã được áp dụng từ năm 2011.

Hệ thống cấp hộ chiếu của Australia hoạt động theo nguyên tắc thu hồi toàn bộ chi phí, nghĩa là lệ phí người nộp đơn phải chi trả sẽ bao gồm chi phí sản xuất hộ chiếu, công nghệ chống làm giả, hệ thống dữ liệu sinh trắc học, nhân sự xử lý hồ sơ và các dịch vụ lãnh sự ở nước ngoài.

Dù áp dụng công nghệ hiện đại, cuốn hộ chiếu đắt đỏ vẫn nhận nhiều chỉ trích vì giá thành cao nhưng chất lượng chưa tương xứng, dễ bị quăn mép khi tiếp xúc với độ ẩm cao.

Phí visa Nhật tăng chóng mặt

Chính phủ Nhật Bản vừa thông qua tại cuộc họp Nội các dự thảo sửa đổi Luật Quản lý xuất nhập cảnh, trong đó đề xuất nâng mức trần lệ phí nộp đơn xin vĩnh trú từ 10.000 yên (1,6 triệu đồng) lên tối đa 300.000 yên (49,6 triệu đồng).

Theo quy định hiện hành, trần lệ phí đối với các thủ tục lưu trú của người nước ngoài được giới hạn ở 10.000 yên. Tuy nhiên, theo Japan Times , trong bối cảnh số người nước ngoài sinh sống tại Nhật Bản đã đạt hơn 4 triệu người vào cuối năm ngoái - mức cao nhất từ trước tới nay, chính phủ nước này cho rằng cần tăng cường các chính sách quản lý và hệ thống hành chính liên quan.

Ngân sách du lịch Nhật Bản sẽ tăng lên đáng kể.

Dự thảo luật cũng đề xuất nâng mức trần lệ phí đối với thủ tục thay đổi tư cách lưu trú và gia hạn thời gian lưu trú lên tối đa 100.000 yên (16,5 triệu đồng). Mức phí cụ thể sẽ được quy định bằng sắc lệnh của chính phủ, tùy theo tình hình kinh tế và biến động chi phí. Dự luật dự kiến sẽ được trình Quốc hội Nhật Bản xem xét trong thời gian tới.

Giới chức Nhật Bản xem đây là động thái nhằm ngăn chặn trường hợp lưu trú quá hạn, hoặc những người có tiền án tiền sự đến Nhật Bản, trong bối cảnh nước này đón lượng khách quốc tế kỷ lục trong năm 2025 với 42,7 triệu lượt. Tại Nhật Bản, người xin nhập tịch cần phải sống ở Nhật Bản ít nhất 5 năm liên tục, bằng một nửa thời gian yêu cầu đối với người xin thường trú.

Mấy ngày qua, Trung Đông giống như một mặt trống lớn bị dồn dập gõ cùng lúc từ nhiều phía: Tehran phát đi tiếng nói đầu tiên của tân lãnh tụ tối cao, eo biển Hormuz tiếp tục bị dùng như một chiếc van siết cổ thị trường dầu mỏ, Washington vừa trấn an vừa lúng túng trước cú sốc năng lượng, còn Lebanon thì đứng trước nguy cơ bị cuốn sâu hơn vào một cuộc chiến đang mỗi lúc một rộng ra. Người xưa nói “một cơn gió có thể dấy sóng cả mặt hồ”; nay chỉ một thông điệp từ Tehran, một đợt rocket từ Hezbollah hay một vụ tấn công vào tàu dầu ngoài Vịnh cũng đủ làm rung cả thị trường toàn cầu.

Trong thông điệp đầu tiên kể từ khi trở thành lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Mục Tát Ba Khamenei không trực tiếp xuất hiện mà để lời nhắn được đọc trên truyền hình nhà nước. Ông kêu gọi đoàn kết trong nước, ca ngợi “mặt trận kháng cự”, tưởng niệm cha mình là Ali Khamenei, đồng thời phát ra hàng loạt tín hiệu cứng rắn đối với Hoa Kỳ, Israel và các quốc gia trong khu vực đang có căn cứ Mỹ. Reuters cho biết đây là tuyên bố đầu tiên của ông kể từ khi tiếp quản quyền lực sau cái chết của cha trong các đợt không kích Mỹ–Israel.

Một chi tiết đáng chú ý là cho tới nay công chúng Iran và thế giới vẫn chưa thấy Mục Tát Ba xuất hiện trực tiếp. CNN và các nguồn liên quan được nhiều hãng dẫn lại cho biết ông được cho là bị thương ở chân trong những ngày đầu của chiến dịch oanh kích, điều khiến sự vắng mặt càng làm tăng cảm giác bí ẩn quanh nhà lãnh đạo mới. Các đánh giá tình báo Mỹ hiện thời lại cho rằng dù nhiều quan chức cao cấp Iran đã bị loại khỏi vòng chiến, chế độ Tehran vẫn chưa có dấu hiệu sụp đổ cận kề. Nghĩa là chiếc ghế quyền lực tối cao tuy vừa đổi người, nhưng bộ máy cầm quyền của Iran vẫn chưa rơi vào trạng thái tan rã như một số dự đoán ban đầu.

Bức ảnh được công bố trên kênh Telegram chính thức của phía lãnh tụ tối cao cho thấy nét chữ được cho là của Mục Tát Ba Khamenei. Trong ảnh có ba cái tên xếp theo trật tự kế thừa: Ruhollah Khomeini, Ali Khamenei và Mojtaba Khamenei; bên dưới là câu mở đầu quen thuộc trong Hồi giáo: “Nhân danh Allah, Đấng Rất Mực Khoan Dung, Đấng Rất Mực Xót Thương.” Câu này thường gắn với những khởi đầu mới trong truyền thống Hồi giáo, vì vậy việc đưa ra bức ảnh không chỉ có ý nghĩa tôn giáo, mà còn là một động tác chính trị nhằm đóng dấu cho tính chính danh và tính tiếp nối của chế độ. Phân tích của CNN cũng lưu ý rằng việc truyền thông nhà nước ngày càng gọi Mục Tát Ba là “Ayatollah” có ý nghĩa rất lớn, bởi danh xưng đó giúp củng cố tư cách giáo quyền cần thiết cho vị trí lãnh tụ tối cao theo Hiến pháp Iran.

Điểm gây chấn động nhất trong thông điệp đầu tiên của Mục Tát Ba Khamenei là lời khẳng định eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng như một “công cụ gây áp lực”. Đây không phải là một câu nói mang tính biểu tượng đơn thuần. Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí lỏng của thế giới trong điều kiện bình thường. IEA cho biết vì tình trạng gần như phong tỏa tại đây, khoảng 15 triệu thùng dầu thô và 5 triệu thùng sản phẩm dầu mỗi ngày đang bị chặn khỏi thị trường, trong khi các nước vùng Vịnh đã phải cắt ít nhất 10 triệu thùng/ngày sản lượng vì thiếu đường xuất cảng và kho chứa dần đầy lên.

Hệ quả là giá dầu lại dựng lên. Reuters cho biết Brent đã vọt lên quanh mốc 100 USD/thùng, còn WTI vượt 95 USD, trong bối cảnh các vụ tấn công vào tàu dầu, tàu hàng và cơ sở năng lượng tiếp tục làm giới giao dịch lo ngại. IEA thậm chí mô tả đây là “sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu”, đồng thời dự báo sản lượng dầu thế giới trong tháng này có thể hụt tới 8 triệu thùng/ngày. Khi “mạch máu” Hormuz bị siết lại, không chỉ cây xăng rung lên mà cả ngành hàng không, nông nghiệp, vận tải biển và tài chính đều chao đảo theo.

Ít đường vòng, không có lối thoát dễ dàng cho thế giới

Câu hỏi nhiều người đặt ra là: nếu Hormuz nguy hiểm như vậy, các nước vùng Vịnh có thể xuất dầu bằng đường khác hay không? Câu trả lời là có, nhưng rất hạn chế. Theo IEA và các bản tin mới nhất, chỉ có vài tuyến đường ống có thể phần nào né Hormuz, chủ yếu là tuyến Đông–Tây của Saudi Arabia ra cảng Yanbu bên Hồng Hải và tuyến Fujairah–Habshan của UAE. Tuy nhiên, tổng công suất dự phòng của các đường này chỉ vào khoảng 3,7 đến 5,7 triệu thùng/ngày, tức chỉ bằng khoảng một phần tư lưu lượng 20 triệu thùng/ngày thường đi qua Hormuz. Chưa kể ngay cả khi đường ống chịu được mức tăng tải, công suất bốc hàng ở cảng cũng là một nút cổ chai khác. Nói gọn, thế giới có đường vòng, nhưng đường vòng không đủ thay quả tim chính.

Washington trấn an nhưng vẫn chưa sẵn sàng hộ tống tàu qua Hormuz

Trong khi Tehran cứng giọng, phía Mỹ cũng phát ra những tín hiệu vừa trấn an vừa bối rối. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright nói Hormuz “cần được và sẽ được mở lại”, nhưng đồng thời thừa nhận hải quân Mỹ hiện “chưa sẵn sàng” để bắt đầu hộ tống tàu thương mại qua eo biển ngay lúc này; ông chỉ cho rằng việc đó có thể khả thi vào cuối tháng. Thậm chí, một bài đăng sai trên tài khoản mạng xã hội của ông từng tuyên bố hải quân Mỹ đã hộ tống thành công một tàu dầu qua Hormuz, nhưng sau đó phải xóa đi và nhận là nhầm lẫn nội bộ. Những chi tiết ấy phản ánh rằng Washington hiểu tầm sống còn của Hormuz, nhưng trên thực địa vẫn chưa có ngay một giải pháp quân sự–hàng hải đủ chắc tay để khôi phục luồng tàu bình thường.

Tổng thống Donald Trump thì cố làm nhẹ cú sốc giá dầu, cho rằng Mỹ là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới nên khi giá dầu tăng, nước Mỹ cũng “kiếm được nhiều tiền”. Nhưng nhận định ấy không xóa được thực tế rằng giá xăng tại Mỹ đã tăng lên 3,60 USD/gallon, tăng 35 cent chỉ trong một tuần và 65 cent trong một tháng — mức tăng mạnh nhất kể từ sau cú sốc Nga–Ukraine năm 2022. Chính quyền Trump vì thế còn đang cân nhắc các biện pháp như tạm miễn Jones Act để hàng hóa năng lượng và nông sản chảy thông suốt hơn giữa các cảng trong nước. Nói cách khác, ngay cả siêu cường dầu mỏ như Mỹ cũng không thể đứng ngoài cơn địa chấn khi Hormuz bị khóa.

Giới nông nghiệp Mỹ cho biết họ phụ thuộc vào tuyến Hormuz cho khoảng 20% LNG, 30% urea và còn nhiều sulfur hơn nữa, trong khi giá urea đã tăng khoảng 50%, có nơi gần gấp đôi. Các định chế tài chính lớn như Goldman Sachs, Citi, HSBC hay Standard Chartered cũng phải đóng bớt chi nhánh hoặc chuyển nhân viên sang làm việc từ xa tại UAE và Qatar vì lo rủi ro an ninh. Khi chiến tranh lan đến dầu khí, thì từ cánh đồng cho tới phố Wall, ai cũng phải trả hóa đơn.

Nga bị tố giúp Iran, Mỹ nói sẽ “đáp trả mạnh mẽ”

Một tình tiết khác làm chiến trường thêm rối là vai trò của Nga. Tại Thượng viện Mỹ, Tướng Alex Grynkewich cho biết Washington đang “đáp trả mạnh mẽ” đối với bất kỳ bên nào hỗ trợ Iran nhắm mục tiêu vào quân nhân Mỹ. Tuyên bố này xuất hiện sau các thông tin cho rằng Nga đang hỗ trợ Iran cả về tình báo lẫn chiến thuật drone để đánh vào các mục tiêu Mỹ và vùng Vịnh. Dù phần chi tiết được giữ kín cho phiên điều trần mật, thông điệp chính trị thì đã quá rõ: cơn chiến Trung Đông không còn là chuyện riêng giữa Mỹ, Israel và Iran, mà có nguy cơ nối thành một mắt xích mới trong trục đối đầu rộng hơn có cả Nga dính vào.

Đánh giá tình báo Mỹ nói chế độ Iran chưa có dấu hiệu sụp đổ sớm, trong khi các phát biểu của Trump vẫn khi thì nói về hủy năng lực hạt nhân và hỏa tiễn, khi lại nói về “đầu hàng vô điều kiện”. Ở chiều ngược lại, các nhà phân tích châu Âu cho rằng muốn có ngừng bắn thì Washington và Tehran đều phải cùng bước vào đàm phán, vì “điệu tango cần hai người”. Nhưng với một lãnh tụ tối cao mới đang mở màn nhiệm kỳ bằng lời đòi bồi thường, dọa tấn công căn cứ Mỹ, giữ Hormuz đóng và kêu gọi các nhóm ủy nhiệm tiếp tục chiến đấu, cửa xuống thang lúc này xem ra vẫn hẹp như lỗ kim.

“Ayatollah” là gì và vì sao danh xưng này đặc biệt quan trọng trong chính trị Iran

“Ayatollah” (1) là một thuật ngữ gốc Ả Rập, thường được hiểu với nghĩa là “dấu hiệu của Thượng đế” hay “điềm thiêng của Thượng đế”. Trong hệ phái Hồi giáo Shiite Mười Hai (3), đây là một danh xưng tôn giáo rất cao, thường chỉ dành cho những học giả đã trải qua hàng chục năm nghiên cứu, giảng dạy giáo luật Hồi giáo và thần học tại các chủng viện.

Một người mang danh xưng ayatollah thường được xem là một mujtahid (2), tức một giáo luật gia có đủ trình độ để tự mình diễn giải luật Hồi giáo và ban hành các phán quyết tôn giáo.

Dù về bản chất đây là một tước hiệu tôn giáo, nhưng từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, danh xưng “ayatollah” đã gắn chặt với quyền lực chính trị tại Iran. Lý do là vì lãnh tụ tối cao của Iran trên thực tế không chỉ là người đứng đầu nhà nước về chính trị, mà còn phải có vị thế tôn giáo đủ cao để được coi là có thẩm quyền lãnh đạo quốc gia theo mô hình thần quyền. Hồi giáo Shiite là quốc giáo của Iran và chiếm khoảng 90 đến 95% dân số, nên tính chính danh về mặt tôn giáo có vai trò cực kỳ quan trọng.

Trong những năm gần đây, danh xưng này càng mang ý nghĩa chính trị rõ rệt hơn khi các cơ quan truyền thông và tổ chức có liên hệ với nhà nước Iran ngày càng thường xuyên gọi Mojtaba Khamenei là “ayatollah”. Động thái này được xem như một phần trong nỗ lực nâng cao vị thế tôn giáo của ông trước khi kế vị vai trò lãnh tụ tối cao.

Trước khi thay cha là Ayatollah Ali Khamenei để trở thành lãnh tụ tối cao sau cuộc không kích đẫm máu trong những ngày đầu chiến tranh Mỹ–Israel với Iran, Mojtaba Khamenei thường được mô tả với danh xưng hojatoleslam (4) — một cấp bậc thấp hơn ayatollah trong hệ thống giáo sĩ Shiite.

Theo Hiến pháp Iran, lãnh tụ tối cao phải là một giáo luật gia Hồi giáo cấp cao. Vì thế, việc nâng Mojtaba Khamenei lên hàng “ayatollah” được nhiều nhà quan sát xem là bước đi nhằm củng cố tính chính danh tôn giáo cần thiết cho quá trình kế vị quyền lực.

Các nhà phân tích cũng cho rằng việc này phản ánh xu hướng của các trung tâm quyền lực cứng rắn trong chế độ Iran, trong đó có những thành phần gần gũi với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, muốn chọn một nhân vật mang tính tiếp nối để giữ ổn định hệ thống trong giai đoạn đầy biến động.

Cách làm này cũng gợi lại tiền lệ năm 1989, khi Ali Khamenei được nâng vị thế giáo phẩm vào thời điểm ông tiếp nhận vai trò lãnh tụ tối cao, dù khi đó cũng có nhiều tranh cãi liên quan đến trình độ học thuật và tư cách tôn giáo của ông.

Mojtaba Khamenei chưa từng giữ một chức vụ dân cử nào, nhưng từ lâu đã được nhiều nhà phê bình và một số chuyên gia mô tả là một nhân vật đầy quyền lực ở phía sau hậu trường, có quan hệ rất chặt chẽ với bộ máy an ninh Iran. Chính hồ sơ đó khiến ông vừa là một nhân vật có ảnh hưởng lớn, vừa là gương mặt gây nhiều tranh cãi trong đời sống chính trị Iran.

(1) Ayatollah (A Gia Đồ Lạp)
Nghĩa gốc: “Dấu hiệu của Thượng đế” hoặc “dấu chỉ của Allah”.
Thần Dấu giáo trưởng / Thượng đế chi dấu
Việt Nam thường giữ nguyên:
➡️ Ayatollah (Đại giáo chủ Shiite)

(2) Mujtahid (Mục Tra Hi Đức)
Giáo luật gia độc lập
Đại giáo luật sư Hồi giáo

(3) Shiite (Shia) Thập Nhị Imam phái
Thập Nhị phái Hồi giáo

(4) Hojatoleslam (Hồ Giát Tư Lâm)
Cấp bậc giáo sĩ dưới Ayatollah, tương đương học giả tôn giáo trung cao cấp.


Chính quyền Trump cân nhắc tạm nới lỏng Đạo luật Jones để giảm áp lực giá xăng

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang xem xét khả năng nới lỏng tạm thời các hạn chế trong Đạo luật Jones, một đạo luật hàng hải có lịch sử hơn một thế kỷ tại Hoa Kỳ. Động thái này được cho là nhằm giảm áp lực tăng giá nhiên liệu trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang chao đảo vì cuộc chiến tại Trung Đông và việc tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng ở eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Đạo luật Jones quy định rằng các loại hàng hóa được vận chuyển giữa các cảng của Hoa Kỳ phải được chuyên chở bằng những con tàu được đóng tại Mỹ, thuộc sở hữu của công ty Mỹ và do thủy thủ Mỹ vận hành. Quy định này từ lâu được xem là biện pháp bảo vệ ngành đóng tàu và ngành vận tải biển nội địa của Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay, Nhà Trắng đang cân nhắc việc miễn áp dụng đạo luật này trong một thời gian ngắn. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết chính quyền đang xem xét khả năng tạm thời miễn trừ các quy định của Jones Act để đảm bảo các sản phẩm năng lượng quan trọng cũng như các mặt hàng nông nghiệp thiết yếu có thể được vận chuyển thông suốt đến các cảng của Hoa Kỳ. Bà cũng nhấn mạnh rằng quyết định này vẫn chưa được chốt chính thức.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết thêm rằng việc nới lỏng tạm thời nếu được thực hiện sẽ không ảnh hưởng đến ngành đóng tàu của Hoa Kỳ, bởi đây chỉ là biện pháp khẩn cấp nhằm xử lý tình hình đặc biệt của thị trường năng lượng.

Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh giá dầu thế giới đang dao động quanh mức 100 USD mỗi thùng. Sự leo thang của cuộc chiến Iran – Mỹ – Israel, cùng với các cuộc tấn công vào tàu thuyền trong vùng Vịnh Ba Tư và tín hiệu từ lãnh đạo mới của Iran rằng eo biển Hormuz có thể tiếp tục bị đóng, đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn mạnh. Khi nguồn cung bị đe dọa và tuyến vận tải quan trọng bị siết lại, các chính phủ buộc phải tìm nhiều biện pháp khẩn cấp để giữ cho dòng chảy năng lượng và hàng hóa không bị tắc nghẽn.

Mỹ rút dầu từ kho dự trữ chiến lược giữa khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Iran

Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Chris Wright đã lên tiếng bảo vệ quyết định của chính quyền Tổng thống Donald Trump về việc rút dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (Strategic Petroleum Reserve – SPR) trong bối cảnh cuộc chiến với Iran đang gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trong khi biện minh cho động thái hiện nay, ông Wright cũng đồng thời chỉ trích chính quyền tiền nhiệm của Tổng thống Joe Biden từng làm điều tương tự trong cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Nga – Ukraine.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, Wright cho biết hiện Hoa Kỳ vẫn còn khoảng 415 triệu thùng dầu trong kho dự trữ chiến lược. Ông cáo buộc rằng chính quyền Biden trước đây đã rút gần 300 triệu thùng dầu từ kho dự trữ để hạ giá xăng trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, dù theo ông khi đó dòng chảy năng lượng toàn cầu chưa thực sự bị gián đoạn nghiêm trọng. Wright cũng cho rằng chính quyền Biden đã không làm đủ để bổ sung lại lượng dầu dự trữ sau khi rút ra.

Tuy nhiên, các dữ kiện lịch sử cho thấy tình hình vào năm 2022 cũng có nhiều yếu tố phức tạp. Khi Nga mở cuộc xâm lược Ukraine và các lệnh trừng phạt quốc tế nhắm vào dầu mỏ Nga được áp đặt, khoảng 3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày của Nga bị loại khỏi thị trường toàn cầu. Điều này đã gây ra cú sốc nguồn cung và khiến giá dầu tăng mạnh trước khi dần ổn định trở lại sau vài tháng, khi Nga tìm được các thị trường mới và các quốc gia sản xuất khác tăng sản lượng.

So với cú sốc năm 2022, cuộc chiến hiện nay liên quan đến Iran còn tạo áp lực lớn hơn nhiều đối với thị trường năng lượng. Các ước tính cho thấy hơn 15 triệu thùng dầu mỗi ngày đã bị gián đoạn khỏi nguồn cung toàn cầu. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) thậm chí cảnh báo rằng thế giới đang đối mặt với “sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu”.

Trong chiến dịch tranh cử trước đây, Tổng thống Donald Trump từng chỉ trích gay gắt việc chính quyền Biden sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược vì mục đích chính trị, đồng thời cam kết sẽ nhanh chóng bổ sung lại kho dự trữ lên mức tối đa. Tuy nhiên cho đến nay lời hứa đó vẫn chưa được thực hiện, dù giá dầu đã từng giảm xuống dưới 60 USD mỗi thùng vào đầu năm nay.

Bộ Năng lượng Hoa Kỳ bắt đầu quá trình bổ sung lại kho dự trữ từ năm 2023. Trước thông báo mới nhất, lượng dầu trong SPR vào khoảng 415 triệu thùng — tăng so với mức đáy khoảng 350 triệu thùng sau đợt rút dầu năm 2022, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 650 triệu thùng từng có trước khi kho dự trữ bị rút mạnh. Công suất tối đa của kho dự trữ chiến lược Hoa Kỳ vào khoảng 714 triệu thùng.

415 triệu thùng là mức trung bình-thấp, không phải quá ít nhưng cũng không còn dư dả. Theo bối cảnh khủng hoảng hiện nay: mức này không còn quá thoải mái, nhất là khi Mỹ vừa công bố kế hoạch xả thêm 172 triệu thùng, tức hơn 40% lượng đang có.

Giá xăng tại Mỹ tăng nhanh khi chiến tranh Iran làm rung chuyển thị trường dầu mỏ

Giá xăng tại Hoa Kỳ tiếp tục tăng trong những ngày gần đây khi căng thẳng tại Trung Đông tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu. Theo số liệu mới nhất của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ đã tăng thêm 2 cent mỗi gallon, lên mức khoảng 3,60 USD/gallon. Mức tăng trong ngày này được xem là khá nhỏ so với chuỗi tăng giá mạnh diễn ra trước đó.

Dù mức tăng trong ngày không lớn, xu hướng tăng trong thời gian ngắn lại rất đáng chú ý. Chỉ trong vòng một tuần, giá xăng trung bình đã tăng khoảng 35 cent mỗi gallon, và tăng tới 65 cent trong vòng một tháng. Đây là mức tăng theo tuần và theo tháng mạnh nhất kể từ đầu tháng 3 năm 2022, thời điểm ngay sau khi Nga mở cuộc tấn công vào Ukraine khiến phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt lớn đối với dầu mỏ Nga.

So với một tháng trước, giá xăng hiện đã tăng khoảng 22%, và đạt mức cao nhất kể từ tháng 5 năm 2024, tức hơn 21 tháng qua.

Nguyên nhân chính của đợt tăng giá lần này đến từ cuộc chiến liên quan đến Iran và tình trạng gần như đóng cửa của eo biển Hormuz — tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, nơi bình thường vận chuyển khoảng 20% tổng lượng dầu toàn cầu. Ngoài ra, các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhằm vào các cơ sở dầu khí tại các nước láng giềng giàu năng lượng như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar, Kuwait và Saudi Arabia cũng làm gia tăng nỗi lo về nguồn cung.

Các chuyên gia cảnh báo giá xăng vẫn có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới. Trong phiên giao dịch đầu tuần, giá dầu từng giảm mạnh khoảng 12% và giá xăng bán buôn giảm 6% sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng chiến tranh có thể sớm kết thúc. Tuy nhiên, các vụ tấn công mới nhằm vào tàu thuyền gần eo biển Hormuz trong ngày thứ Tư và thứ Năm đã khiến thị trường đảo chiều trở lại, đẩy giá dầu thô tương lai vượt mốc 100 USD mỗi thùng trong phiên giao dịch đầu ngày.

Giá xăng một vài nơi:
🇺🇸 Hoa Kỳ
California khoảng $5.30 – $5.35/gallon
Texas khoảng $3.20 – $3.30/gallon
Florida khoảng $3.19/gallon
1 gallon = 3,785 lít

California ≈ 1.40 USD/lít
Texas ≈ 0.86 USD/lít
Florida ≈ 0.84 USD/lít

🇪🇺 Châu Âu (giá theo lít)
Paris (Pháp) khoảng €1.90 – €2.00 / lít
Berlin (Đức) khoảng €1.85 – €1.95 / lít

🇻🇳 Việt Nam
Hà Nội khoảng 25.240 VND / lít (RON95)
Sài Gòn (TP.HCM) khoảng 25.240 VND / lít (RON95)
Giá xăng tại Việt Nam do nhà nước điều chỉnh theo chu kỳ; mức hiện tại đã giảm nhẹ sau khi quỹ bình ổn được sử dụng để hạ giá trong bối cảnh dầu thế giới tăng vì chiến tranh Trung Đông.

Hôm thứ Năm 12/3, Ukraine đã tung máy bay không người lái tấn công vào một trung tâm chứa đường ống dẫn dầu quan trọng phục vụ xuất khẩu dầu thô của Nga ở vùng phía Nam Krasnodar, trong bối cảnh Kiev tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng và quân sự của Nga.


Một nguồn tin am hiểu tình hình đã nói với Bloomberg rằng, trạm đầu cuối đường ống tại Tikhoretsk, nơi đặt một kho chứa dầu lớn và một trạm bơm, đã bị tấn công và một đám cháy lớn sau đó đã bùng phát lên.
Tikhoretsk vốn là một trạm trung chuyển và bơm dầu lớn phục vụ nguồn cung ứng dầu của Nga ở các khu vực phía Nam và cho xuất khẩu từ các cảng Novorossiysk và Tuapse trên Biển Đen. Trạm bơm Tikhoretsk sẽ phân phối dầu thô nhận được qua bốn đường ống chính đến các hải cảng ở Biển Đen.

Vụ tấn công tại Tikhoretsk có thể tạo ra khoa khăn lớn thêm tromg các hoạt động xuất khẩu dầu của Nga từ Biển Đen, vốn đã bị cản trở trong những tháng gần đây do các lệnh trừng phạt bổ sung của Mỹ đối với các công ty xăng dầu của Nga cũng như các cuộc tấn công thường xuyên của Ukraine và các vụ không kích bằng máy bay không người lái vào cảng Novorossiysk và các cơ sở lưu trữ và bơm dầu chung quanh đó.

Hồi đầu tháng này, drones của Ukraine đã tấn công một kho dầu ở Novorossiysk, gây ra hỏa hoạn to lớn.

Novorossiysk là một trung tâm lưu trữ dầu mỏ và hải cảng bốc dỡ quan trọng đối với phần lớn số lượng dầu khí xuất khẩu của Nga từ Biển Đen. Nơi đây cũng gần một hải cảng do Tập đoàn Đường ống Caspian (CPC) điều hành, đơn vị vận hành đường ống và việc bốc dỡ dầu thô từ các mỏ dầu khổng lồ của Kazakhstan.

Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng và việc giá bán dầu thô của Nga giảm mạnh so với giá tiêu chuẩn trong tháng Hai đã khiến cho nguồn doanh thu từ việc xuất khẩu dầu của Nga đạ bị giảm xuống mức thấp nhất kể từ cuộc xâm lược vào Ukraine bốn năm trước đây, theo nguồn tin của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết hôm nay.

Khối lượng xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga đã giảm 850,000 thùng mỗi ngày xuống còn 6,6 triệu thùng/ngày trong tháng Hai, trong khi tổng số doanh thu xuất khẩu dầu giảm xuống còn 9,5 tỷ USD, giảm bớt 1,5 tỷ USD so với tháng Giêng, IEA cho biết trong Báo cáo Thị trường Dầu mỏ tháng 3/2026.

Theo các nguồn tin đáng tin cậy, quân đôi Iran đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn tiếp liệu hậu cần nghiêm trọng, tỷ lệ đào ngũ gia tăng và sự căng thẳng leo thang giữa quân đội chính quy (Artesh) và Lực lượng Vệ binh Cách mạng, những người mô tả hệ thống quân đội đang chịu áp lực ngày càng tăng khi chiến tranh ngày một leo thang.

Trong số những cáo buộc nghiêm trọng nhất là các báo cáo cho rằng binh lính bị thương đã bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) từ chối không ra tay hỗ trợ, một số đơn vị tiền tuyến đang hoạt động với số đạn dược, lương thực và nước uống tối thiểu, và các nỗ lực cho huy động lực lượng dự bị đã gặp thất bại do nạn trốn lính cao.

Căng thẳng giữa quân đội và Lực lượng Vệ binh Cách mạng
Một trong những điểm căng thẳng gay gắt nhất dường như liên quan đến việc hỗ trợ y tế cho binh lính bị thương.

Các nguồn tin cho biết các đơn vị quân đội chính quy đang gánh chịu tổn thất nhiều đáng kể sau các trận oanh kích lớn của Hoa Kỳ và Israel, nhưng nhân viên IRGC đã từ chối không cho vận chuyển binh lính bị thương đến bệnh viện mặc dù họ có sẵn các cơ sở y tế để phục vụ.

Theo các nguồn tin, các giới chức trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng đã từ chối nhiều lời yêu cầu xin hỗ trợ từ quân đội, viện dẫn lý do thiếu xe cứu thương và nguồn cung cấp máu.

Những sự từ chối này đã làm gia tăng nỗi tức giận và sự bất mãn giữa các nhân viên của hai lực lượng này, làm trầm trọng thêm sự căng thẳng lâu nay từng xảy ra giữa quân đội chính quy (Artesh) và IRGC.

Tình trạng thiếu hụt mọi thứ ở tiền tuyến

Những sự căng thẳng được báo cáo xảy ra cùng với tình trạng bị thiếu hụt trang thiết bị, thực phẩm, nước uống nghiêm trọng đã gây ảnh hưởng nặng đến hoạt động của một số đơn vị tiền tuyến và dã chiến của quân đội Iran.

Các nguồn tin mô tả điều kiện tiếp tế hậu cần ngày càng xấu đi, khiến cho binh lính phải vật lộn với số lượng đạn dược hạn chế và nguồn cung cấp thiết yếu hàng ngày bị thiếu thốn gây ra mất tinh thần chiến đấu.

Trong một ví dụ được các nguồn tin cho trích dẫn lại, một số đơn vị chỉ được cấp 20 viên đạn cho mỗi hai binh lính Artesh, khiến cho họ hầu như không có khả năng đáp trả các cuộc tấn công nếu xảy ra.

Các đơn vị dã chiến ở một số khu vực cũng được cho là đang hoạt động mà không có nguồn nước uống đáng tin cậy hoặc nguồn cung cấp lương thực đầy đủ.

Điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt và điều mà một số binh lính cho là sự bỏ bê của các viên chỉ huy đã góp phần vào điều mà các nguồn tin mô tả là tình trạng đào ngũ hàng loạt, với việc binh lính lén lút rời bỏ căn cứ và tìm nơi trú ẩn an toàn ở các thị trấn gần đó.

Căng thẳng xảy ra ngay trong lực lượng Vệ binh Cách mạng
Bất chấp tình trạng khó khăn nghiêm trọng này, cơ cấu chỉ huy dường như chỉ dành sự ưu tiên việc cung cấp các linh kiện kỹ thuật cần thiết để duy trì hoạt động của hệ thống hỏa tiển, hơn là gửi thêm khẩu phần ăn hoặc thiết bị cá nhân cho binh lính.

Các báo cáo cho thấy các viên chỉ huy đang tập trung vào việc duy trì khả năng vũ khí chiến lược như hỏa tiển, drones,... trong khi binh lính phải đối mặt với điều kiện sống ngày càng tồi tệ hơn.

Việc huy động lực lượng dự bị gặp trở ngại
Những nỗ lực nhằm mở rộng nguồn nhân lực dường như cũng gặp phải sự phản kháng.

Các nguồn tin cho biết những nỗ lực của Lực lượng Vệ binh Cách mạng nhằm huy động lực lượng dự bị vào đầu tuần này chỉ mang lại kết quả thật hạn chế.

Nhiều người được lệnh triệu tập nhập ngũ đã không đến trình diện tại các trung tâm tuyển mộ huấn luyện. Thay vào đó, một số cá nhân đã lợi dụng tình hình để tìm cách rời bỏ nơi sinh sống của họ và giúp đỡ các thành viên gia đình di chuyển về phía các vùng biên giới với hy vọng tìm cách rời khỏi đất nước.

Hình ảnh do quân đội Israel công bố về một hệ thống đường hầm được cho là của cố đại giáo chủ Ali Khamenei, mục tiêu của các cuộc tấn công ngày 6/3. (Ảnh minh họa)

Những hình ảnh do quân đội Israel cho công bố về một hệ thống đường hầm ngầm được cho là của cố đại giáo chủ Ali Khamenei dường như đã xác nhận những tin đồn được lan truyền ra từ lâu về một mạng lưới trải dài vài kilomet bên dưới trung tâm Tehran, dưới các bệnh viện, trường học và khu dân cư.

Ngày 5 tháng 3, ngay sau các cuộc không kích dữ dội nhắm vào các khu vực gần khu tổng hợp của chính phủ ở trung tâm Tehran, khu vực đặt trụ sở phủ tổng thống Iran và một số văn phòng chính phủ quan trọng, phía Israel đã cho công bố ra một video mô tả cái mà họ gọi là "hệ thống hầm trú ẩn ngầm của Khamenei".

Hệ thống này giống như một thành phố ngầm dưới lòng đất. Theo video và hình ảnh đi kèm, cơ sở này dường như đã được cho sử dụng làm nơi trú ẩn an toàn cho giới lãnh đạo chóp bu Iran và có thể vẫn được các viên chức còn sống sót sử dụng sau cái chết của đại giáo chủ Khamenei.

Một đoạn phim hoạt hình do quân đội Israel cho công bố hôm thứ Sáu tuần rồi dường như cho thấy một hầm trú ẩn quân sự ngầm bên dưới văn phòng của tay lãnh đạo tối cao bị ám sát ở Tehran, trải dài dưới nhiều con phố ở trung tâm Tehran, với ít nhất tám lối vào.
pic.twitter.com/Eyebx0LRcg
— Iran International English (@IranIntl_En) ngày 6 tháng 3 năm 2026

Một mạng lưới đường hầm trải dài gần 5 km
Phân tích hình ảnh do quân đội Israel công bố ra, khi sử dụng các ứng dụng về bản đồ trực tuyến công khai, cho thấy mạng lưới đường hầm này kéo dài gần 5 km.

Để nắm hiểu được quy mô của dự án này, việc đem so sánh nó với các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng thông thường ở Tehran sẽ rất có ích.

Theo tuyên bố của Thị trưởng Tehran Alireza Zakani và các thành viên Hội đồng Thành phố Tehran, việc xây dựng một km đường hầm tàu ​​điện ngầm ở Tehran hiện có chi phí từ 5,000 đến 6,000 tỷ toman, khoảng 30-36 triệu USD với tỷ giá hối đoái khoảng 166,000 toman/USD.

Ước tính này chỉ bao gồm công tác cho đào hầm và xây dựng kết cấu, không bao gồm việc hoàn tất nội thất, thiết bị, hệ thống thông gió hoặc các công trình ngầm khác.

Dựa trên những con số đó, việc xây dựng 5 km đường hầm ngầm loại này sẽ có chi phí khoảng 25,000 đến 30,000 tỷ toman, (khoảng 150-180 triệu USD)
Do tính chất bí mật và yêu cầu an ninh chung quanh dự án như vậy, chi phí bỏ ra thực tế có thể cao hơn đáng kể so với một đường hầm giao thông tiêu chuẩn.

Trong điều kiện bình thường, các công ty nhận thầu đào hầm ở Tehran có thể đào khoảng 10 mét mỗi ngày. Với tốc độ đó, việc xây dựng một hệ thống đường hầm dài 5 km sẽ mất ít nhất là 500 ngày (khoảng 17 tháng).

Xét đến tính chất mật của dự án và cơ sở hạ tầng bổ sung liên quan, thời gian xây dựng hoàn tất có thể dài hơn đáng kể.

Vị trí trung tâm của khu tổng hợp: bên dưới một bệnh viện lớn
Video dường như cho thấy phần trung tâm của khu tổng hợp hầm trú ẩn nằm ở phía Tây Nam khu tổng hợp phủ tổng thống tại trung tâm Tehran.

Địa điểm này nằm ngay bên dưới Bệnh viện Shahid Shourideh, trực thuộc Bộ Nông nghiệp Iran. Cơ sở này đã hoạt động từ năm 1985 và thực chất là một phần của khu tổng hợp rộng lớn hơn của chính phủ nước này.
Dựa trên chiều cao của các đường dốc dành cho xe và kích thước của các phương tiện có thể nhìn thấy trong hình ảnh, công trình trung tâm dường như nằm ở độ sâu từ 40 đến 50 mét dưới lòng đất.

Từ đó, hệ thống đường hầm kéo dài về phía Tây Bắc đến một lối vào khác gần cuối đường Rajabi, cách khoảng 200mét.

Bệnh viện Shahid Shourideh, trực thuộc Bộ Nông nghiệp Iran, nằm phía trên khu vực dường như là lõi chính của hệ thống hầm trú ẩn của Khamenei, ước tính sâu từ 40 đến 50 mét dưới lòng đất.

Lối vào phía Đông nằm cạnh một trường tiểu học
Lối vào phía Đông được biết của mạng lưới đường hầm dường như nằm ở khu phố Sheikh Hadi, dọc theo đường Valiasr, bên dưới khu vực để xe nhiều tầng có tên Jami.

Nhà để xe này nằm ngay cạnh trường tiểu học nữ sinh Hejrat, trong khi trường tiểu học nam sinh Saheb a-Zaman nằm cách đó khoảng 100 mét.

Ở rìa phía Bắc của mạng lưới hầm ngầm này là một nhà để xe nhiều tầng khác được gọi là Khu tổngc hợp Bãi đậu xe 12 Farvardin, nằm gần giao lộ đường Jomhouri Eslami và đường Danesh.
Cả hai nơi này đều được cho khánh thành vào ngày 4 /12/2017, như một phần của dự án phát triển đô thị kép có sự tham dự của Thị trưởng Tehran lúc bấy giờ là Mohammad Najafi.

Một lối vào nằm bên dưới một nhà thờ Hồi giáo, cạnh một trường học

Một lối vào khác xuất hiện ở phía tây Quảng trường Pasteur, giữa Ga tàu điện ngầm Hor và chính quảng trường.

Lối xuống đường hầm khác nằm bên dưới Nhà thờ Hồi giáo Tohid. Liền kề với nhà thờ Hồi giáo là một tòa nhà, và phía sau nó là Trường Tiểu học Nam sinh Shahid Kadkhodaei.

Cách đó khoảng 200 mét, một lối vào khả dĩ khác nằm ở phía Tây Nam của Quảng trường Pasteur, dọc theo một con phố có trường Đại học Chỉ huy và Tham mưu AJA – trường cao đẳng tham mưu của Quân đội Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Theo như ước tính, Iran có khoảng từ 5-6 ngàn thủy lôi đủ loại, từ cảm ứng (thủy lôi đáy biển) cho đến tiếp xúc (có thể thả nổi trên mặt biển hay nối với một dây cáp), những loại thủy lôi rất khó ngăn chặn. Nhiều loại thủy lôi có từ thời Liên Xô có thể mang đến 300 kg chất nổ, nhưng trước hết cùng nhận định chiến thuật của Iran dường như đang lái cuộc xung đột theo hướng một «cuộc chiến tiêu hao», mà eo biển Hormuz, nút thắt thương mại toàn cầu, sẽ là điểm giao đấu giữa Iran với Hoa Kỳ và đồng minh Israel.

Ngày 10/03/2026, kênh truyền thông Mỹ CNN tiết lộ Iran dường như đã bắt đầu thả ngư lôi tại eo biển Hormuz. Chiến thuật cũ kỹ, ít tốn kém này, từng được Iran sử dụng trong « cuộc chiến tầu dầu » giữa Iran và Irak (1980-1988), nếu được thi hành sẽ là một thảm họa cho giao thương quốc tế và hải quân nhiều nước.

Giới quan sát trước hết cùng nhận định chiến thuật của Iran dường như đang lái cuộc xung đột theo hướng một « cuộc chiến tiêu hao », mà eo biển Hormuz, nút thắt thương mại toàn cầu, sẽ là điểm giao đấu giữa Iran với Hoa Kỳ và đồng minh Israel.

Trích dẫn nguồn tin tình báo Mỹ, CNN cho biết Iran dường như đã cài đặt khoảng vài chục quả thủy lôi. Tuy nhiên, theo phân tích của chuyên gia về an ninh quốc tế, Stéphane Audrand trên trang Le Grand Continent, « Teheran chỉ cần triển khai 5% kho thủy lôi có sẵn là có thể biến eo biển Hormuz thành bãi mìn và cản trở lưu thông đường biển trong vài tháng ».

Theo ước tính, Iran có khoảng từ 5-6 ngàn thủy lôi đủ loại, từ cảm ứng (thủy lôi đáy biển) cho đến tiếp xúc (có thể thả nổi trên mặt biển hay nối với một dây cáp), những loại thủy lôi rất khó ngăn chặn. Nhiều loại thủy lôi có từ thời Liên Xô có thể mang đến 300 kg chất nổ. Theo nhà nghiên cứu Elie Tenenbaum, Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp (IFRI), được tuần báo L’Obs trích dẫn, chiến thuật này được thực hiện vào thời điểm « năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ và nhiều nước đồng minh châu Âu không đủ để đối phó với mối đe dọa này ».

Tuy nhiên, mối họa này đã được chính quyền Trump tính tới. Vào thời điểm diễn ra cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, kịch bản Iran thả ngư lôi ở eo biển đã được đặt trên bàn nghị sự. Trung tâm tư vấn Mỹ Atlantic Council đã ghi chú rằng Iran có khả năng triển khai một lượng lớn thủy lôi tại lối đi chật hẹp này của tuyến hàng hải. Teheran chỉ cần huy động khoảng 25 chiếc tầu lặn hiện có là có thể thực hiện dễ dàng nhiệm vụ đó.

Theo phân tích của ING Research, một sự gián đoạn lưu thông hàng hóa kéo dài có thể dẫn đến thiệt hại 1,3 tỷ thùng dầu thô. Trong kịch bản này, giá dầu tham chiếu Brent Biển Bắc có nguy cơ vẫn ở trên ngưỡng 100 đô la/thùng trong vòng sáu tháng tới. Marc-Antoine Eyl-Mazzega, giám đốc Trung tâm Năng lượng và Khí hậu tại IFRI, cho rằng « ngay cả khi eo biển được giải tỏa vào ngày mai, tác động đối với vận chuyển hàng hóa sẽ vẫn kéo dài trong suốt cả năm ».

Nhưng việc rà phá thủy lôi không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. AFP nhắc lại, trong cuộc chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, quân đội Irak đã thả khoảng 1.300 thủy lôi và từng làm hỏng hai tầu chiến của Mỹ trị giá hàng triệu đô la. Chiến tranh kết thúc, để làm sạch khu vực phía bắc vùng Vịnh, hải quân Mỹ đã mất đến 2 năm hoạt động tăng cường.

Vào thời điểm đó, Hoa Kỳ có đến bốn tầu chiến có trang bị máy dò sóng âm chuyên dụng và rô-bốt dưới nước hoặc đội lặn rà phá thủy lôi là USS Devastator, USS Dextrous, USS Gladiator và USS Sentry. Nhưng cả bốn tàu cũ kỹ này đều bị cho ngừng hoạt động vào tháng 9/2025 và được thay thế bằng một số lượng tương đương tầu chiến ven biển, được trang bị khả năng rà phá mìn, nhưng không được thiết kế đặc biệt cho nhiệm vụ này.

Trong một báo cáo được Trung tâm Chiến lược Hàng hải công bố năm 2025, việc thiếu các phương án thay thế có thể trở thành « gót chân Achilles » cho Hải quân Mỹ tại một khu vực vốn là nơi trung chuyển từ 20-30% lượng dầu hỏa toàn cầu.

Tóm lại, trong một cuộc đọ sức bất cân xứng và để đối phó với sức mạnh quân sự và công nghệ của Mỹ và đồng minh Israel, thủy lôi là loại vũ khí đáng gờm nhất trong kho đạn dược của Iran. Khó phát hiện và rẻ tiền, dễ thao tác và mất nhiều thời gian để vô hiệu hóa, rải thủy lôi là chiến lược gây gián đoạn hoàn hảo nhất của Teheran trong cuộc đọ sức dài hơi chống thế ưu việt quân sự và kinh tế của phương Tây. Trong bối cảnh này, hôm nay, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cho biết quân đội hiện « chưa sẵn sàng » hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải có tính chiến lược cao đối với hoạt động buôn bán dầu mỏ.

Theo như các chuyên gia độc lập đặc trách giám sát việc thực thi công ước quốc tế về xóa bỏ phân biệt chủng tộc ở các quốc gia, bày tỏ lo ngại sâu sắc về sự gia tăng «những phát ngôn thù hận, phân biệt chủng tộc» và việc sử dụng «ngôn ngữ phi nhân hóa» người nhập cư, với những định kiến ​​có hại nhắm vào di dân, người tị nạn và người xin tị nạn ở Mỹ nhưng lại có những phát ngôn thù hận, phân biệt chủng tộc của tổng thống Donald Trump và các quan chức khác làm gia tăng vi phạm nhân quyền.

Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Xóa bỏ Phân biệt Chủng tộc (CERD), một cơ quan giám sát của Liên Hiệp Quốc, hôm 11/03/2026 cáo buộc những « phát ngôn thù hận, phân biệt chủng tộc » của tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức khác, cùng với việc siết chặt kiểm soát nhập cư, đang làm gia tăng các hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng.

Theo AFP, Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Xóa bỏ Phân biệt Chủng tộc, gồm 18 chuyên gia độc lập đặc trách giám sát việc thực thi công ước quốc tế về xóa bỏ phân biệt chủng tộc ở các quốc gia, bày tỏ lo ngại sâu sắc về sự gia tăng « những phát ngôn thù hận, phân biệt chủng tộc » và việc sử dụng « ngôn ngữ phi nhân hóa » người nhập cư, với những định kiến ​​có hại nhắm vào di dân, người tị nạn và người xin tị nạn ở Hoa Kỳ. Trong báo cáo, ủy ban của Liên Hiệp Quốc lưu ý những nhóm này bị các chính trị gia và những nhân vật chính trị có vị thế hàng đầu, kể cả ở cấp cao nhất của nhà nước, đặc biệt là tổng thống, mô tả như « tội phạm hoặc gánh nặng ».

Cảnh báo là tình trạng này « thúc đẩy sự không khoan dung và có thể kích động phân biệt chủng tộc và tội ác thù hận », Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Xóa bỏ Phân biệt Chủng tộc kêu gọi Washington « chịu trách nhiệm, nhất là tiến hành các cuộc điều tra hiệu quả, kỹ lưỡng và khách quan » đối với mọi cáo buộc vi phạm. Ủy ban cũng kêu gọi chính quyền Trump công khai lên án phân biệt chủng tộc và các phát ngôn thù hận.

CERD cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về « việc sử dụng có hệ thống việc phân biệt đối xử dựa trên chủng tộc » của các nhân viên Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và các nhân viên khác trong chiến dịch của chính quyền Donald Trump trấn áp người nhập cư trái phép. Theo báo cáo, ít nhất 675.000 người đã bị Mỹ trục xuất kể từ tháng 01/2025, khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Ủy ban đặc biệt lên án « việc sử dụng vũ lực quá mức trong các hoạt động thực thi luật nhập cư », đồng thời lo ngại trước những thông tin về « điều kiện vô nhân đạo và chăm sóc y tế không đầy đủ » tại các trung tâm giam giữ người nhập cư trái phép.

Báo cáo của CERD được tiến hành sau yêu cầu khẩn cấp hồi đầu tháng 02/2026 của ACLU (Liên minh Tự do Dân sự Hoa Kỳ), một tổ chức nhân quyền có ảnh hưởng lớn. ACLU đã yêu cầu ủy ban của Liên Hiệp Quốc « điều tra các vi phạm nghiêm trọng của Hoa Kỳ đối với các nhiệm vụ về nhân quyền » tại bang Minnesota, nơi hai người biểu tình bị cảnh sát nhập cư bắn chết hồi tháng Giêng.